Hem Komutan Hem Hekim: Sangun Otacı Akgün’ün Kurgandan Çıkan Hikâyesi

Altay’daki bir mezardan çıkan kemer, Göktürk dönemi tıp tarihine ilişkin dikkat çekici bir yorumun merkezinde yer alıyor. Tilla Deniz Baykuzu’nun 2023’te yayımlanan araştırması, Kuray Kurganı’nın sahibi olarak tanımladığı Akgün’ü hem komutan hem hekim kimliğiyle ele alıyor.

Çalışmada “Akkün” adıyla da anılan kişinin hikâyesi, gümüş toka ve plakalarla donatılmış bir kemerdeki yazıya uzanıyor. Baykuzu’nun aktardığı okumada kişinin adı, askerî unvanı ve hekimlikle ilişkilendirilen bir sözcük birlikte değerlendiriliyor.

Yazıdaki “sengün” veya “sangun”, komutan ya da general anlamında açıklanıyor. Hekim kimliğinin dayanağı ise “otçı” sözcüğü. Makaleye göre Kiselev bu kelimeyi “efendi, bey” biçiminde anlamlandırırken Emel Esin, sözcüğün “otacı”, yani hekim olarak anlaşılması gerektiğini savunuyor.

Bu nedenle Akgün’ün hekimliği, yazıtın belirli bir yorumuna dayanıyor. Gümüş kemer donanımı da araştırmada yüksek toplumsal ve askerî konumun göstergesi olarak ele alınıyor. Komutan ve hekim portresi, bu değerlendirmelerin bir araya getirilmesiyle oluşuyor.

dergipark.org.tr

Araştırmanın sunduğu bilgiler, Akgün’ün eğitimini, tedavi ettiği hastaları veya uyguladığı yöntemleri ayrıntılı biçimde ortaya koymuyor. Tarihsel bir hekimlik unvanını, bugünkü tıp eğitimi ve uzmanlık sistemiyle eşitlemek de mümkün değil.

Akgün’ün hikâyesi, yeni bir kazı duyurusundan değil, eski buluntuların akademik değerlendirmesinden geliyor. Kemer üzerindeki sınırlı yazı, askerî görev ile şifacılığın aynı kişide buluşmuş olabileceğine ilişkin bir iz sunuyor; yaşamının ayrıntıları ise belirsizliğini koruyor.

Kaynaklar

Baykuzu, Tilla Deniz. “İslamiyet Öncesi Dönemde İlk Türk Hekimleri.” Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 2023; 5(9):83–90. Özellikle s. 87. DOI: 10.53718/gttad.1180997.