SES’ten bütçe tepkisi: “Bütçede, Sağlık Emekçileri, Toplum ve Sağlık Hakkı Yok!”
- SES Dersim Åubesi tarafından düzenlenen basın açıklamasında SaÄlık BakanlıÄıânın 2027 yılı bütçesine tepki gösterildi
- Tunceli Devlet Hastanesi önünde düzenlenen açıklamayı SES Dersim Åube EÅ BaÅkanı Muhabbet Ãzkan Uç okudu
SES Dersim Åubesi tarafından düzenlenen basın açıklamasında SaÄlık BakanlıÄıânın 2027 yılı bütçesine tepki gösterildi. Açıklamada âBütçede, SaÄlık Emekçileri Toplum ve SaÄlık Hakkı Yok!â pankartı açıldı.
Tunceli Devlet Hastanesi önünde düzenlenen açıklamayı SES Dersim Åube EÅ BaÅkanı Muhabbet Ãzkan Uç okudu.
Bütçenin halkın ihtiyaçlarını ve siyasal iktiranın önceliklerini gösteren bir belgedir diye Uç, â2027 bütçesi, toplumsal ihtiyaçlar yerine borçlanma, faiz ve saÄlıkta ticarileÅme politikalarını öncelemektedir. Bir yandan enflasyon karÅısında ücretler eritilerek halk yoksullaÅtırılırken, diÄer yandan saÄlık turizmi gibi ticari hedefler öne çıkarılmaktadır.
27,3 trilyon TLâlik bütçede SaÄlık BakanlıÄına yalnızca%7,2, faiz giderlerine ise%14,6 pay ayrılması bu önceliklerin açık göstergesidir. Yetersiz kamusal kaynaklar; yoksulların, iÅsizlerin, asgari ücretlilerin, emeklilerin ve engellilerin saÄlıklı beslenme, insanca barınma ve saÄlık hizmetlerine eriÅimini zorlaÅtırmaktadır.
Bütçe kaynaklarının nasıl kullanıldıÄına iliÅkin tartıÅmalar, 2026 yılında gündeme gelen fon soruÅturmasıyla da çarpıcı biçimde ortaya çıkmıÅtır. SoruÅturmada 214 kiÅi ve Åirketle iliÅkilendirilen 187 milyar 653 milyon TL'lik haksız ve fahiÅ kazanç iddiası, 2027 yılında SaÄlık BakanlıÄına ayrılan 1 trilyon 960 milyar 897 milyon TL'lik bütçenin yaklaÅık%9,6'sına karÅılık gelmektedir.
BaÅka bir ifadeyle bu tutar, SaÄlık BakanlıÄının yaklaÅık 35 günlük bütçesi büyüklüÄündedir. Ayrıca yatırımcılara yapıldıÄı açıklanan yaklaÅık 161 milyar TL'lik ödeme, 18 Åehir hastanesi için 2027 yılında öngörülen 160,66 milyar TL'lik kira ve hizmet alımı ödemelerine neredeyse eÅittir.
SaÄlık bütçesinde aÅılar, koruyucu saÄlık hizmetleri ve saÄlık emekçilerinin hakları için kaynak yetersizliÄi tartıÅılırken bu büyüklükteki mali tablolar, kamu kaynaklarının kullanımında Åeffaflık ve etkin denetimin önemini bir kez daha göstermektedir. Bu nedenle bütçe mücadelesi aynı zamanda insanca yaÅam ve saÄlık hakkı mücadelesidir.
SaÄlık ticari bir meta deÄil, temel bir insan hakkıdır. Kamu kaynakları Åirketlerin kazançlarına ve faiz ödemelerine deÄil, toplumun saÄlık, eÄitim, barınma ve insanca yaÅam ihtiyaçlarına ayrılmalıdır. Bütçenin her aÅamasında Åeffaflık, kamusal denetim ve toplumsal ihtiyaçlar esas alınmalıdırâ dedi.
Åube EÅ BaÅkanı Uç, açıklamasının devamında Åu baÅlıklara deÄindi:
SAÄLIÄA AYRILAN BÃTÃE PAYI GERÃEKÃİ DEÄİLDİR!
SaÄlık hizmetlerine ayrılan bütçenin artırılarak%10âun üzerine çıkarılmasını talep etmemize raÄmen Türkiyeâde bu oran yetersiz düzeydedir. OECD ortalamasında GSYH içindeki saÄlık harcamalarının payı%9,3 iken Türkiyeâde%5âin altındadır.
Bakanlık bütçesinin toplam bütçe içindeki%7,2âlik payının 2026 yılına göre deÄiÅmemesi, saÄlıÄın bütçe öncelikleri arasında yer almadıÄını göstermektedir. Ãnceki yıla göre%33 artıÅ öngörülse de enflasyonun%30âun üzerinde olması nedeniyle bu artıÅ reel anlamda bir iyileÅme saÄlamamakta, saÄlık bütçesi yetersizliÄini korumaktadır.
2027 BÃTÃESİNDE KORUYUCU SAÄLIK HİZMETLERİNE AYRILAN PAY YETERSİZDİR!
Koruyucu saÄlık hizmetleri; hastalıkları ortaya çıkmadan önlemeyi, riskleri erken tespit etmeyi ve toplum saÄlıÄını geliÅtirmeyi amaçlamaktadır. Ancak 2027 SaÄlık BakanlıÄı bütçesinden koruyucu saÄlık hizmetlerine ayrılan pay 585 milyar 419 milyon 427 bin TL ile%30 olurken, tedavi edici saÄlık hizmetlerine 1 trilyon 359 milyar 217 milyon 933 bin TL ayrılmıÅ ve oran%70 olmuÅtur..
Bu daÄılım, hastalıkları önlemek yerine tedavi etmeye öncelik verildiÄini göstermektedir. Oysa koruyucu saÄlık hizmetlerine yatırım; önlenebilir ölümleri azaltmak, erken teÅhisi saÄlamak, saÄlık harcamalarını düÅürmek ve yaÅam kalitesini yükseltmek açısından zorunludur.
Türkiye'de 15 yaÅ üzeri obezite oranı%30'un üzerinde, fazla kilolu olma oranı ise%40'a yakındır. Kadınlarda bu oranlar daha yüksektir. BakanlıÄın bütçede belirttiÄi%27,5'lik obezite oranı, kendi diÄer verileriyle de örtüÅmemektedir.
SaÄlıklı gıdaya ve fiziksel aktivite olanaklarına eriÅimin kısıtlanması bu tabloyu aÄırlaÅtırmaktadır.
AÅılama alanındaki yetersizlikler de dikkat çekicidir. Kızamık vakaları 2026'nın ilk beÅ ayında 877'ye ulaÅmıÅ, KKK aÅısı kapsayıcılıÄı 2024 yılında%94'e gerileyerek salgınları önlemek için gerekli%95 eÅiÄinin altında kalmıÅtır.
HPV aÅısının ulusal aÅı programına alınmaması ve 2026 yılında aÅı tedarikinde yaÅanan aksaklıklar, koruyucu saÄlık hizmetlerindeki eksiklikleri derinleÅtirmektedir.
Okul çaÄındaki çocuklarda yetersiz ve dengesiz beslenme; büyüme ve geliÅme geriliÄi, obezite, dikkat ve öÄrenme güçlüklerine yol açmaktadır. Bu nedenle ücretsiz okul yemeÄi programları kamusal saÄlık ve eÄitim politikasının parçası olmalı, 2027 bütçesinde yeterli kaynakla desteklenmelidir.
Aile saÄlıÄı merkezlerinde aÅıya eriÅim sorunları ve aÅı karÅıtlıÄı sürerken, iÅ ve gelir güvencesini zayıflatan, ulaÅılması güç performans kriterleri içeren âEziyet YönetmeliÄiâ birinci basamak saÄlık hizmetlerini daha da zorlamaktadır. Yetersiz kaynak aktarımı ve bazı aile hekimliÄi hizmetlerinin ücretli hâle getirilmesi, hizmetlerin kamusal niteliÄini ve eriÅilebilirliÄini zayıflatmaktadır.
Birinci basamaÄa yeterli kaynak ayrılmaması, ikinci ve üçüncü basamak hastanelerin yükünü artırarak hizmet kalitesini düÅürmekte, saÄlık emekçilerinin iÅ yükünü aÄırlaÅtırmaktadır.
Koruyucu saÄlık hizmetlerine bütçe ayırmak; hastalıkları, önlenebilir ölümleri ve uzun vadeli tedavi maliyetlerini azaltmanın, saÄlıkta eÅitliÄi ve toplumun yaÅam hakkını güvence altına almanın temel koÅuludur. SaÄlık bütçesinin önceliÄi hastalıÄı yönetmek deÄil, saÄlıÄı korumak olmalıdır.
SAÄLIK EMEKÃİSİ SAYISI YETERSİZ, SAÄLIK HİZMETLERİNE BAÅVURU SAYISI REKOR
SaÄlık BakanlıÄı SaÄlık İstatistikleri 2025 Haber Bülteni'ne göre Türkiye'de hekime baÅvuru sayısı 2024 yılında 1 milyar 47 milyon 877 bin 901 iken, 2025 yılında 1 milyar 138 milyon 60 bin 185'e yükselmiÅtir. KiÅi baÅına hekime müracaat sayısı da 12,2'den 13,2'ye çıkarak rekor düzeye ulaÅmıÅtır.
Bu yoÄunluÄa karÅılık OECD'nin 2025 verilerine göre Türkiye'de bin kiÅiye düÅen hekim sayısı 2,4 iken OECD ortalaması 3,9; hemÅire sayısı Türkiye'de 2,9 iken OECD ortalaması 9,2'dir. Yani Türkiye'de hemÅire sayısı OECD ortalamasının üçte biri düzeyindedir.
Bu tablo, saÄlık hizmetlerine yönelik baÅvuru talebi hızla artarken saÄlık emekçisi sayısının aynı ölçüde artırılmadıÄını ve saÄlık sisteminin ciddi bir insan gücü yetersizliÄiyle karÅı karÅıya olduÄunu göstermektedir. Artan hasta yükü muayene sürelerinin 5 dakikaya ve altına düÅmesine, randevu sorunlarına ve saÄlık hizmetlerinin niteliÄinin azalmasına neden olmaktadır.
SaÄlık çalıÅanlarının daha fazla, esnek ve güvencesiz çalıÅtırılması, angarya görevlerin artması ve saÄlıkta Åiddet de bu sistemin yarattıÄı sorunlardır. Ãzellikle DoÄu Anadolu illerinde saÄlık personelinin bölgesel daÄılımındaki eÅitsizlikler bu sorunları daha da aÄırlaÅtırmaktadır.
ÅEHİR HASTANELERİNİN BÃTÃEYE YÃKÃ HER YIL ARTIYOR!
Kamu-Ãzel İÅbirliÄi (KÃİ) modeliyle yapılan Åehir hastaneleri, 25 yıla varan kira, hizmet alımı ve hasta garantileri nedeniyle kamu bütçesine her yıl artan bir yük getirmektedir. 2027 bütçesinde 18 Åehir hastanesi için Åirketlere toplam 160,6 milyar TL ödeme yapılması öngörülmektedir.
Bunun 82,3 milyar TL'si kira, 78,4 milyar TL'si hizmet alımı gideridir. Bu tutar, tedavi edici saÄlık hizmetleri bütçesinin%11,82'sine karÅılık gelmektedir. 2025-2029 döneminde Åehir hastaneleri için harcanması planlanan toplam kaynaÄın 800 milyar TL'ye yaklaÅması, kamu kaynaklarının saÄlık hizmetlerinin geliÅtirilmesi yerine Åirketlerin kazançlarına aktarıldıÄını göstermektedir. Ãstelik bu model, kamu hastanelerinin kapatılmasına ve saÄlık hizmetlerinin planlanmasında sorunlara da yol açmaktadır.
Åehir hastaneleri, saÄlık bütçesini Åirketlere yapılan uzun vadeli kira ve hizmet ödemeleriyle tüketen bir bütçe deliÄine dönüÅmüÅtür. Kamu kaynakları Åirket garantilerine deÄil, halkın ücretsiz ve nitelikli saÄlık hizmetlerine, saÄlık emekçilerinin ihtiyaçlarına ve kamu hastanelerinin güçlendirilmesine ayrılmalıdır.
KAMUSAL SAÄLIK HİZMETLERİNE AYRILAN KAYNAK AZALIYOR, ÃZEL SEKTÃRÃN PAYI
Türkiye'de son 25 yılda özel hastane sayısı iki kattan fazla artarak 2025 yılında 540'a ulaÅmıÅ, özel sektör saÄlık hizmetlerinin yaklaÅık üçte birini kontrol eder hale gelmiÅtir. Toplam 1.539 hastanenin%34'ü, hastane yataklarının%19'u özel sektöre aittir. Ãzel sektörün yeni doÄan yoÄun bakım yataklarındaki payı ise%50'ye ulaÅırken SaÄlık BakanlıÄının payı yalnızca%38'de kalmıÅtır.
Bu durum, özellikle yeni doÄan çetesi gibi saÄlık skandalları sonrasında özel saÄlık kuruluÅlarının denetimi ve kamusal kapasitenin güçlendirilmesi konusundaki eksiklikleri ortaya koymaktadır.
SaÄlık hizmetlerinin özelleÅmesiyle yurttaÅların cepten yaptıÄı harcamalar da artmaktadır.
KiÅi baÅına saÄlık harcaması 2024 yılında%89,2 artarak 27.587 TL'ye, hane halkının toplam saÄlık harcamaları içindeki cepten ödeme payı ise%18,8'e yükselmiÅtir. SGK'nin özel hastanelere hasta baÅına yaptıÄı ödemelerin 2012-2024 döneminde 9,4 kat artması, kamu kaynaklarının özel saÄlık sektörüne aktarılmasının boyutunu göstermektedir.
Ãte yandan saÄlık emekçilerinin toplam istihdam içindeki payı OECD'de%10'un üzerindeyken Türkiye'de%6,4'tür. Ãzel sektörde güvencesiz çalıÅma, düÅük ücret ve mobbing artarken saÄlık emekçilerinin yurt dıÅına yönelmesi de hızlanmaktadır.
Sonuç olarak saÄlık hizmetlerinin ticarileÅtirilmesi hem yurttaÅların cepten harcamalarını artırmakta hem de saÄlık hizmetlerine eriÅimde eÅitsizlikleri derinleÅtirmektedir. Kamu kaynaklarının özel sektörün büyümesine deÄil, kamusal saÄlık hizmetlerinin güçlendirilmesine ayrılması; saÄlık hizmetlerinin nitelikli, eÅit, ücretsiz, eriÅilebilir ve etkin biçimde denetlenebilir olması gerekmektedir. SaÄlıkta öncelik Åirketlerin kazancı deÄil, toplumun saÄlık hakkı olmalıdır.
SAÄLIK SİSTEMİNDE BÃLGELER ARASI EÅİTSİZLİKLER GİDERİLMEMEKTEDİR!
Türkiye'de saÄlık hizmetlerine eriÅim ve saÄlık personeli daÄılımında bölgeler arasında ciddi eÅitsizlikler bulunmaktadır. 10 bin kiÅiye düÅen hastane yataÄı sayısı Türkiye'de 31 iken OECD ortalaması 42'dir. Hekim baÅına düÅen kiÅi sayısı Türkiye genelinde 389 iken MuÅ'ta 791, Hakkâri'de 706; hemÅire baÅına düÅen kiÅi sayısı Türkiye genelinde 325 iken MuÅ'ta 436, Hakkâri'de 480'dir.
Bu veriler, özellikle DoÄu illerinde saÄlık hizmetlerine eriÅimin ve saÄlık personeli kapasitesinin yetersizliÄini göstermektedir.
Bölgesel eÅitsizliÄin önemli göstergelerinden biri olan bebek ölüm hızı da bu tabloyu ortaya koymaktadır. 2025 yılında Türkiye ortalaması binde 7,7 iken Batı Marmara'da binde 5,6, İstanbul'da 5,7 ve Batı Anadolu'da 6,0'dır.
Buna karÅılık OrtadoÄu Anadolu'da binde 9,6, GüneydoÄu Anadolu'da ise 11,5'tir. GüneydoÄu Anadolu'daki bebek ölüm hızı Türkiye ortalamasının yaklaÅık 1,5 katıdır.
Bu veriler, saÄlık hizmetlerindeki bölgesel eÅitsizliklerin yalnızca saÄlık personeli ve hastane yetersizliÄinden deÄil, yoksulluk, beslenme, barınma ve sosyoekonomik koÅullardan da kaynaklandıÄını göstermektedir. SaÄlık hizmetleri bölge, gelir ve yaÅam koÅullarına göre farklılaÅmamalı; saÄlık yatırımları ve personel daÄılımı ihtiyaçların en yoÄun olduÄu bölgelere öncelik verilerek planlanmalıdır.
2027 BÃTÃESİNDE DE KADIN BAÅTA OLMAK ÃZERE TOPLUMSAL HİZMETLERE YER YOK!
2017 bütçesinde program bazlı bir deÄerlendirme yaptıÄımızda toplumsal cinsiyete dayalı, kaynakların eÅit daÄılımını esas alan, kadınların, çocukların, gençlerin, yaÅlıların temel ihtiyaçlarını hesaba katan bir bütçeyi göremiyoruz.
68 program arasında daÄıtılan merkezi bütçede âİnsan Hakları Programınınâ payı yüz binde 5, âKadının Güçlendirilmesininâ payı yüz binde 41, âGençlik Programınınâ payı yüz binde 65 Åeklindedir.
Ãocukların Korunması ve GeliÅiminin SaÄlanmasınınâ payı on binde 28, âengellilerin toplumsal hayata katılımı ve özel eÄitimiâ bütçe payı ise sadece yüzde 1,3 oranındadır.
Toplumun önemli bir bölümünü oluÅturan bu kesimlere bütçeden bu cüzâi oranların ayırılması eril bir yaklaÅımın ve sürecin sonucudur. Pandemi ile derinleÅen bakım krizi kadın saÄlık ve sosyal hizmet emekçileri için de en büyük sorun olurken kamusal kreÅ talebi bütçede karÅılık bulamamıÅtır.
Hasta, yaÅlı, engelli ve çocuk bakım hizmetlerini kadınların ücretsiz ve güvencesiz emeÄi üzerinden saÄlama anlayıÅı 2027 bütçesinde de sürdürülmektedir.
SaÄlık, yalnızca hastalıkların bulunmaması deÄil, bedensel, ruhsal ve sosyal yönden tam bir iyilik hâlidir ve temel bir insan hakkıdır. SaÄlıklı yaÅam; yeterli beslenme, temiz su, saÄlıklı barınma, güvenli çalıÅma koÅulları, eÄitim, gelir güvencesi, temiz çevre, demokrasi ve sosyal adalet gibi toplumsal belirleyicilere baÄlıdır.
Bu nedenle 2027 saÄlık bütçesi, yalnızca tedavi hizmetlerine ayrılan kaynaklar üzerinden deÄil, toplumun saÄlık hakkını ne ölçüde güvence altına aldıÄı ve saÄlıkta eÅitsizlikleri ne ölçüde giderdiÄi üzerinden deÄerlendirilmelidir. Koruyucu saÄlık hizmetleri, birinci basamak saÄlık sistemi, kamusal saÄlık altyapısı güçlendirilmeli; saÄlık emekçilerine insanca çalıÅma koÅulları ve ücretler saÄlanmalıdır.
SaÄlık hizmetleri piyasa ve kâr odaklı politikaların deÄil, kamu yararının temelinde örgütlenmeli; herkes için eÅit, ücretsiz, nitelikli ve eriÅilebilir olmalıdır. Demokratik katılım, toplumsal barıÅ, özgürlükler ve sosyal adalet de saÄlıklı toplumun vazgeçilmez koÅullarıdır.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.
Kategori: Ekonomi
Yayın: 17 Kasım 2026 11:44 · Kaynak: dersimekspres.com