İMO İzmir’den mühendislerin hakları için mücadele çağrısı

TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası (İMO), 12 Kasım 1999 Düzce Depremi'nin 27'nci yıl dönümünde 81 ilde eş zamanlı basın açıklaması gerçekleştirdi. İMO İzmir Şubesi tarafından düzenlenen açıklamada, inşaat mühendislerinin ekonomik ve mesleki sorunları ile Türkiye'deki yapı güvenliği politikaları gündeme taşındı.

İMO İzmir Şubesi Yönetim Kurulu Başkanı Bengi Atak, mühendislik hizmetlerinin değersizleştirildiğini belirterek mesleki bağımsızlığın güçlendirilmesini, çalışma koşullarının iyileştirilmesini ve yapı denetim sisteminin yeniden düzenlenmesini istedi.

Mühendislik hizmetlerinin değersizleştirilmesine tepki

İnşaat mühendislerinin ülkenin altyapı ve yapılaşma süreçlerinde önemli sorumluluklar üstlendiğini belirten Atak, mühendislik hizmetlerinin yalnızca ekonomik bir maliyet olarak değerlendirilmesine tepki gösterdi.

Atak, “Bizler, ülkemizin köprülerini, barajlarını, yollarını, konutlarını, okullarını, hastanelerini inşa eden inşaat mühendisleriyiz. Bilimi yaşamı korumak için kullanan, bilgisini halkın yararına sunan, mühendisliği formalite olarak değil, can güvenliğini sağlamanın temel sorumluluğu olarak gören önemli bir mesleğin mensuplarıyız.

Yıllardır izlenen politikalar, mühendislik hizmetlerini kamusal bir sorumluluk olmaktan uzaklaştırarak yalnızca bir maliyet kalemine indirgemiştir. Bilimsel bilgi, mesleki deneyim ve liyakat geri plana itilmiş; mühendislik emeği değersizleştirilmiş, mesleki yetkinlik ve bağımsızlık zayıflatılmıştır.

Güvenli yapı üretiminin temel unsuru olan mühendislik hizmetleri, kimi zaman yalnızca bir imza ve evrak prosedürü olarak görülmüştür” dedi.

Düşük ücret ve güvencesiz istihdam eleştirisi

Atak, “Bugün inşaat mühendisliği mesleği, tarihinin en ağır ekonomik ve mesleki sorunlarıyla karşı karşıyadır. Kamuda çalışan meslektaşlarımız, üstlendikleri ağır teknik, hukuki ve mali sorumluluklara rağmen hak ettikleri ücret ve özlük haklarından yoksun bırakılıyor.

Ek gösterge, özel hizmet tazminatı, ek ödemeler ve emekliliğe yansıyan haklar bakımından yaşanan kayıplar giderek büyümektedir. Yetersiz istihdam, taşeronlaşma ve liyakate aykırı uygulamalar, kamunun mühendislik kapasitesini zayıflatmaktadır.

Özel sektörde çalışan meslektaşlarımız ise düşük ücretlere, uzun çalışma saatlerine, karşılığı ödenmeyen fazla mesailere ve güvencesiz istihdama mahkûm ediliyor. Mühendislerin mesleki bağımsızlığı, işveren baskısı ve ekonomik kaygılar karşısında korunamamaktadır.

Meslektaşlarımızın sigorta primlerinin gerçek ücretleri üzerinden değil, daha düşük kazançlar veya asgari ücret üzerinden yatırılması ve çalışma günlerinin eksik gösterilmesi, sosyal güvenlik haklarında ciddi kayıplara neden olmaktadır. Yıllarını ülkenin kalkınmasına, yapılaşmasına ve altyapısına adamış emekli meslektaşlarımız, bugün yetersiz emekli aylıkları nedeniyle insanca yaşam koşullarından uzaklaşıyor.

Genç meslektaşlarımızın gelecekleri, mühendislik eğitiminde nitelik ve istihdam ihtiyacı gözetilmeksizin sürdürülen uygulamalar ile belirsizliğe sürüklenerek işsizliğe mahkûm edilmekte, kadın meslektaşlarımız ise istihdamda, ücretlerde ve mesleki ilerlemede ayrımcılıkla karşılaşmaktadır” diye konuştu.

Her şantiyeye bir mühendis talebi

Şantiye şefliğinin mevcut uygulamalar nedeniyle işlevinden uzaklaştığını savunan Atak, mühendislerin aynı anda birden fazla şantiyede görevlendirilmesine son verilmesi gerektiğini söyledi. Atak, şantiye şefliğinin tam zamanlı bir mühendislik hizmeti olarak düzenlenmesini talep etti.

Atak, “Proje ve danışmanlık hizmetleri, sınırsız fiyat rekabeti altında nitelik kaybına uğramakta; mühendislik bilgi ve birikimi, en düşük bedelle satın alınabilecek sıradan bir hizmet gibi görülüyor. Şantiye şefliği, yapı üretim sürecinin her aşamasında fiilen ve sürekli yürütülmesi gereken bir mühendislik hizmeti olmasına rağmen, çoklu görevlendirmeler ve güvencesiz çalışma koşulları nedeniyle gerçek işlevinden uzaklaştırılıyor.

Denetim hizmetlerinin niteliğini güvence altına alacak koşullar sağlanamadığı gibi görevini yapan meslektaşlarımız baskı, tehdit ve şiddetle karşı karşıya kalmaktadır. Şantiye şefliği tam zamanlı ve fiilen yürütülen bir mühendislik hizmeti hâline getirilmeli, aynı anda birden fazla şantiyede görevlendirmeye son verilerek her şantiyeye bir şef tanımlanmalıdır.

Şantiye şeflerinin ücretleri, sözleşmeleri, mesleki bağımsızlıkları ve hukuki güvenceleri sağlanmalı; gerekli eğitim ve belgelendirme koşulları oluşturulmalı” ifadelerini kullandı.

Yapı denetiminde bağımsızlık çağrısı

Türkiye'deki yapı denetim sisteminin kamu yararı temelinde yeniden yapılandırılmasını isteyen Atak, denetim faaliyetlerinin ekonomik baskılardan bağımsız yürütülmesi gerektiğini belirtti. Yapı denetim kuruluşları ile laboratuvarların müteahhitlerden mali ve idari açıdan bağımsız olması gerektiğine dikkat çekti.

Atak, “Bağımsız, etkin ve kamusal niteliği güçlü bir yapı denetim sistemi istiyoruz! Yapı denetimi, maliyet baskısının belirleyici olduğu bir alan olmaktan çıkarılmalı; kamu yararını esas alan bağımsız bir yapıda yeniden düzenlenmelidir.

Etüt ve proje denetimi ile uygulama denetimi birbirinden ayrılmalı; proje denetimi kamusal ve teknik özerkliğe sahip birimlerce yürütülmelidir. Yapı denetimi ve laboratuvar hizmetlerinin müteahhitlerden mali ve idari bağımsızlığı sağlanmalıdır.

Denetim görevini yürüten mühendislerin ücretleri ve özlük hakları güvence altına alınmalı; görevleri nedeniyle karşılaştıkları baskı, tehdit ve şiddete karşı etkin hukuki koruma sağlanmalıdır” diye konuştu.

Deprem davalarında teknik ihtisas mahkemesi önerisi

Mühendislerin hukuki sorumluluklarına ilişkin mevcut düzenlemeleri de eleştiren Atak, özellikle deprem yargılamalarında kusur ve sorumlulukların bilimsel verilerle belirlenmesi gerektiğini ifade etti. Atak, teknik uzmanlığa dayalı bilirkişilik sistemi ve ihtisas mahkemelerinin oluşturulmasını istedi.

Atak, “Mevzuattaki düzenlemeler nedeniyle meslektaşlarımız sahip oldukları yetkilerle orantısız sorumluluklar altında bırakılmakta, mesleki sorumlulukların kapsamına ve süresine ilişkin belirsizlikler, görevlerini tamamladıktan yıllar sonra bile ağır hukuki yaptırımlarla karşı karşıya bırakılmalarına neden olmaktadır. Özellikle deprem yargılamalarında, gerçek sorumluların tespitinden uzaklaşılarak, imar aflarının, yapıların taşıyıcı sistemlerine sonradan yapılan müdahalelerin ve mühendislerin bilgisi ve denetimi dışında gerçekleştirilen uygulamaların sonuçları, kusur ve nedensellik ilişkisi yeterince gözetilmeksizin ağır ve orantısız biçimde meslektaşlarımızın üzerine yüklenmektedir.

Deprem yargılamalarında, bilimsel ve teknik yeterliliği güvence altına alınmış bir bilirkişilik sistemi oluşturulmalı ve uzmanlaşmış teknik ihtisas mahkemeleri kurulmalıdır. Adalet, gerçek sorumluların bilimsel verilerle belirlenmesiyle sağlanabilir!” ifadelerine yer verdi.

Yapı stoku envanterindeki eksikliğe dikkat çekti

Deprem güvenliği açısından mevcut binaların durumunun belirlenmesinin önemine değinen Atak, Türkiye'de güncel ve kapsamlı bir yapı stoku envanterinin bulunmadığını söyledi. İmar afları ve yapıların taşıyıcı sistemlerine sonradan yapılan müdahalelerin oluşturduğu risklere dikkat çekti.

Atak, “Ne var ki ülkemizin güncel, kapsamlı ve kamuoyuyla paylaşılmış bir yapı stoku envanteri hâlâ bulunmamaktadır. Milyonlarca yurttaşımız, yaşadığı binanın güvenli olup olmadığını bilmeden hayatını sürdürmektedir. İmar aflarıyla mühendislik hizmeti almamış veya projesine aykırı yapılara teknik güvenlik incelemesi yapılmadan hukuki statü kazandırılmıştır.

Yapılar kullanım süreleri boyunca yeterince denetlenmemekte, taşıyıcı sistemlere yapılan müdahaleler ve zamanla oluşan hasarlar sistematik biçimde izlenmemektedir” diye konuştu.

HABAŞ patlamasına ilişkin denetimsizlik eleştirisi

Basın açıklamasında Aliağa'daki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası'nda meydana gelen patlama da gündeme geldi. İMO İzmir Şubesi Sekreteri Eylem Ulutaş, geçmişte yaşanan benzer olaylara dikkat çekerek iş güvenliği önlemlerinin yetersizliğini eleştirdi.

Ulutaş, ekonomik koşulların çalışanları işlerini kaybetme endişesiyle güvensiz ortamlarda çalışmaya zorladığını belirtti.

Ulutaş, “Bu kaza bir tesadüf değil, göz göre göre gelen ihlallerin, denetimsizliğin ve insan hayatını hiçe sayan bu düzenin doğurduğu bir sonuç. Bilelim; bu yaşadıklarımız kader değil, bilelim; hiçbir işin fıtratında ölüm yok.

Ama emeğimizle var ettiğimiz her fabrikanın, her yapının güvenliği hiçbirimizin insafına, kâr hırsına ve sermaye rantına bırakıldığında aynı sonucu yaşayacağız ve bedelini yine biz ödeyeceğiz” sözlerine yer verdi.