15 yaş altına sosyal medya yasağı başladı: Platformları hangi kurallar bekliyor?

Türkiye'de 15 yaşını doldurmamış çocukların sosyal medya platformlarında hesap açmasını engelleyen yeni düzenleme, 1 Kasım Pazar günü yürürlüğe girdi. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı Mahinur Göktaş X'te yaptığı açıklamada, "çocuğun üstün yararını gözeten" yeni sosyal medya düzenlemesi ile "çocuk dostu dijital ekosistem" hedefinde önemli bir adım atıldığını kaydetti.

Göktaş ayrıca, söz konusu düzenlemeyi "çocukların güvenle var olabildiği bir dijital dünya için kritik bir eşik" olarak nitelendirdi.10 Ekim'de Resmî Gazete'de yayınlanan "Sosyal Ağ Sağlayıcı Tarafından Çocuklara Özgü Ayrıştırılmış Hizmet Sunulmasına ve Yaş Doğrulamaya İlişkin Yönetmelik", sosyal ağ sağlayıcılarına yaş doğrulama sistemi kurma, 15-18 yaş grubundaki kullanıcılara özel hizmet sunma ve ebeveyn kontrol araçları sağlama yükümlülüğü getiriyor. Düzenleme, platformların çocuk kullanıcılarla etkileşimine ilişkin yeni kurallar da içeriyor.

Yönetmelik, kullanıcıların sosyal etkileşim amacıyla metin, görüntü, ses ve konum gibi içerikler oluşturmasına, görüntülemesine veya paylaşmasına imkân tanıyan sosyal ağ sağlayıcılarını kapsıyor. Platformlara yaş doğrulama zorunluluğuYeni düzenlemeyle sosyal ağ sağlayıcılarının hesap açılışlarında kullanıcıların yaşını doğrulaması zorunlu hale geliyor.

Buna göre platformlar, 15 yaşını doldurmamış çocukların hesap açma taleplerini reddetmek ve çocukların yaşlarına uygun olmayan içeriklere erişimini engellemekle yükümlü olacak. 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşına girmemiş kullanıcılar içinse yaş gruplarına uygun, ayrıştırılmış hizmetler sunulacak.

YouTube Türkiye, düzenlemenin ardından 15 yaş altındaki kullanıcılara ait hesapları kapatmak zorunda kalabileceğini duyurdu. Yaş doğrulamasının, e-Devlet Kapısı üzerinden oluşturulacak bir yaş doğrulama belirteci aracılığıyla yapılması öngörülüyor.

Belirteç, kullanıcının 15 yaşını doldurup doldurmadığını; 15 yaşını doldurmuşsa 18 yaşını tamamlayıp tamamlamadığını gösterecek. Böylece kullanıcıların kimlik ve diğer kişisel bilgilerinin sosyal medya platformlarıyla paylaşılması yerine, yalnızca ilgili yaş eşiğinin karşılanıp karşılanmadığı bilgisi iletilecek.

Platformlar, doğrulama sonrasında da kullanıcıların yaş gruplarına uygun hizmet almasını sağlamakla yükümlü olacak. Bir hesabın belirlenen yaş aralığına aykırı kullanıldığına ilişkin makul şüphe oluşması halinde hesap askıya alınabilecek ve yeniden yaş doğrulaması istenecek.15-18 yaş grubuna hangi kısıtlamalar geldi?

Yönetmelik, 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşına girmemiş kullanıcılar için ayrı bir hizmet modeli öngörüyor. Bu hesaplarda yüksek düzeyde gizlilik ayarlarının varsayılan olarak uygulanması ve kişisel verilerin asgari düzeyde işlenmesi gerekiyor.

Çocuklara yönelik hesaplarda öne çıkan kurallar şöyle: Hesaplar varsayılan olarak gizli olacak ve herkese açık hesap seçeneği sunulmayacak. Kullanıcılara yalnızca takip ettikleri hesaplar mesaj gönderebilecek. Mesajlarda görüldü bilgisi gösterilmeyecek.

Takipçi ve takip edilen listeleri diğer kullanıcılar tarafından görüntülenemeyecek. Çocukların hesapları başka kullanıcılara takip önerisi olarak sunulamayacak. Canlı yayın özelliği kullanılamayacak. Çocukların profil fotoğrafları, hesapları ve paylaşımlarının ekran görüntüsünün alınmasını önlemek için teknik tedbirler uygulanacak.

Çocukların gelişimine zarar verebilecek içeriklere maruz kalmasını azaltacak filtreleme ve öneri sistemi ayarları kullanılacak. Çocukların davranışlarına göre kişiselleştirilmiş hesaplar oluşturulamayacak; kişisel verileri profilleme veya kişiselleştirilmiş ticari reklam faaliyetlerinde kullanılamayacak.

Düzenleme ayrıca, çocuk hesaplarında görsel içeriklerin kaydırma, dokunma veya tıklama gibi hareketlerle ya da otomatik olarak art arda sunulmasını sağlayan arayüz ve işlevlerin kullanılmasını da yasaklıyor. Ebeveynlere hangi kontrol imkânları sunulacak?

Sosyal ağ sağlayıcıları, ebeveynlerin çocuklarının hesap ve gizlilik ayarlarını yönetebilmesine imkân veren araçlar sunacak. Bu araçların asgari olarak hesap ve özellik ayarlarının kontrol edilmesini, ekran süresinin izlenmesini ve sınırlandırılmasını, konum paylaşımını ve ücretli işlemlerin ebeveyn onayına bağlanmasını sağlaması gerekiyor.

Ebeveynler ayrıca satın alma, kiralama ve ücretli üyelik işlemleri için harcama limiti belirleyebilecek. Kontrol araçlarının Türkçe sunulması, kolayca bulunup etkinleştirilebilmesi ve farklı cihaz ve işletim sistemlerinde çalışabilmesi de zorunlu olacak.

Ebeveyn denetimi etkinleştirildiğinde çocukların bu konuda bilgilendirilmesi gerekecek. Mevcut hesaplar için son tarih 31 Mart 2027Yönetmelik yürürlüğe girmeden önce açılmış ve yaş doğrulaması yapılmamış mevcut hesapların da en geç 31 Mart 2027'ye kadar doğrulanması gerekiyor.

Yaş doğrulaması sonucunda 15 yaşını doldurmadığı belirlenen çocukların hesapları kapatılacak. 15 yaşını doldurmuş kullanıcıların hesapları ise çocuklara özgü ayrıştırılmış hizmet kurallarına tabi olacak. Yaş doğrulaması, hesapların askıya alınması veya kapatılması ve çocuk hesaplarına uygulanan tedbirlere ilişkin itirazlar için platformların Türkçe, ücretsiz ve erişilebilir başvuru mekanizmaları oluşturması da zorunlu.

Bu başvuruların yalnızca otomatik sistemlerle değerlendirilmesine izin verilmeyecek; anlamlı bir insan incelemesi yapılması gerekecek. Kurallara uymayan platformları hangi yaptırımlar bekliyor? Yönetmelikteki yükümlülükleri yerine getirmeyen sosyal ağ sağlayıcıları hakkında, 5651 sayılı İnternet Kanunu'nun Ek 4. maddesindeki ilgili yaptırım hükümleri uygulanacak.

Ancak yaptırım uygulanmadan önce sosyal ağ sağlayıcısına aykırılık bildirilecek ve ihlalin niteliğine göre giderilmesi için makul bir süre verilecek. Yaptırımın belirlenmesinde aykırılığın ağırlığı ve süresi, etkilenen çocuk sayısı ve sosyal ağ sağlayıcısının iyi niyetli uyum çabası dikkate alınacak.

Avrupa'da da benzer kısıtlamalar gündemdeTürkiye'de yürürlüğe giren düzenleme, çocukların sosyal medya kullanımını sınırlandırmaya yönelik uluslararası adımların atıldığı bir döneme denk geliyor. Avrupa'da da özellikle 15 yaş altındaki çocukların sosyal medya kullanımına yönelik kısıtlamalar giderek daha fazla gündeme geliyor.

Fransa, Yunanistan ve Danimarka gibi ülkeler sosyal medya için asgari yaş sınırı getirilmesine yönelik adımlar atarken, İspanya da benzer bir düzenleme üzerinde çalışıyor. Avrupa Birliği düzeyinde ise Avrupa Komisyonu, çocukların çevrimiçi güvenliğini artırmayı ve sosyal medya platformlarının yaş doğrulama yükümlülüklerini güçlendirmeyi amaçlayan ortak bir düzenleme üzerinde çalışıyor.

Ancak Avrupa ülkelerinin yaklaşımları ve belirledikleri yaş sınırları birbirinden farklı. AB düzeyindeki ortak düzenleme ise henüz yasalaşmış değil. Avustralya'da yasağa rağmen çocuklar sosyal medyaya erişebiliyorAvustralya'da da 16 yaş altındaki çocuklara yönelik sosyal medya yasağının uygulanması da tartışma konusu.

Molly Rose Foundation ve YouthInsight tarafından 12-15 yaş aralığındaki bin 50 çocukla yapılan ankete göre, yasak öncesinde sosyal medya hesabı bulunan çocukların yüzde 61'i en az bir hesabına erişmeye devam ediyor. Molly Rose Foundation, bulguların yasağın savunucularının öne sürdüğü gibi kesin bir güvenlik bariyeri oluşturmadığını belirterek, uygulamanın ebeveynlerde yanlış bir güvenlik hissi yaratabileceği uyarısında bulundu.

Buna karşılık, yaş doğrulama teknolojisi şirketlerini temsil eden Age Verification Providers Association (AVPA), sorunun teknolojik yetersizlikten değil, sosyal medya platformlarının mevcut doğrulama araçlarını yeterince kullanmamasından kaynaklandığını savunuyor. Platformlar ise düzenlemelere uymak için gerekli adımları attıklarını belirtiyor.

Avustralya'nın çevrimiçi güvenlik düzenleyicisi eSafety Commissioner, Meta, Google, TikTok ve Snap hakkında olası ihlaller nedeniyle inceleme yürütüyor. Hükümet de uyumun artırılmaması halinde Federal Mahkeme sürecini başlatmak üzere kanıt topladığını açıkladı.