Batılılar oryantalist Türkler şiirsel çizdi

İstanbul tarih boyunca ressamların en çok alakasını çeken şehirlerden biri oldu. Şehri, Doğu’nun minyatürcüleri çizdiği gibi Avrupalı sanatçılar da önce gravürler sonra resimlerle işlediler. Ancak her ressamın İstanbul’a bakışı aynı değildi.

Kimileri gördüklerini değil, hayallerini çizdi. Sanata dair kitapları da olan ressam Nurullah Berk ilk defa 1977’de yayımlanan “Türk ve Yabancı Resminde İstanbul” eserinde şehre olan farklı bakışları ele almıştı. Bu eser, küratör ve sanat yazarı Erkan Doğanay tarafından tekrar yayına hazırlanarak okura sunuldu.

Türkiye gazetesinin sorularını cevaplayan Doğanay, Nurullah Berk’in sadece bir sanatçı olmadığını vurgulayarak “Berk, Türk resim sanatının modernleşme sürecine yön veren sanatçılardan biri olmasının yanı sıra, bir sanat kuramcısı olarak da Türkiye’de sanat düşüncesinin gelişimine katkılarda bulunmuştur. Yazılarında, sanat tarihini yalnızca eserlerin ya da sanatçıların kronolojisi olarak görmek yerine üslupların, etkilenmelerin ve estetik tercihlerin oluşturduğu canlı bir düşünce alanı olarak ele alır” diyor.

GÖRSEL BİR BELGE Yayına hazırladıkları “Türk ve Yabancı Resminde İstanbul” eserinin Osmanlı döneminden, cumhuriyete ve günümüze aslında bir İstanbul panoraması olduğunu kaydeden Doğanay “Kitabın ilk baskısında da sanatçıları tek tek incelediği bölümler bulunmaktaydı. Eserin aslını koruduk ama o sanatçılara ait yeni İstanbul resimlerini ekledik.

Güncellediğimiz bu baskı ile aktüel bazı sanatçıların İstanbul yorumlarına da yer verdik. Bu açıdan İstanbul’un tarihi için karşılaştırmalı görsel bir belge niteliğinde oldu” şeklinde konuşuyor. FARKLI DÖNEMLERDE FARKLI SANATÇILAR GELDİ İstanbul’un sanatçılar tarafından çok rağbet gören bir şehir olmasını değerlendiren Erkan Doğanay, “Mutlaka tarihsel etkilerden bahsetmek mümkün fakat İstanbul eşsiz güzelliği ve coğrafyası ile yüzyıllar boyunca tarihçilerin, seyyahların ve şairlerin yanı sıra ressamların da en çok ilgi gösterdiği şehirlerden biri olmuş.

Aynı şehir, farklı dönemlerde ve farklı sanatçılar tarafından her defasında yeniden görülmüş, yeniden yorumlanmış ve yeniden resmedilmiş. Bu nedenle İstanbul’un resim tarihi, şehrin değişen görünümüyle birlikte ona yönelen bakışların da tarihini anlatır.

Bugün, hızla dönüşmeye devam eden İstanbul’a yeniden bakarken, geçmiş sanatçıların şehre yönelttikleri bakışlar daha da anlam kazanıyor” ifadelerini kullanıyor. Ancak “Bir kenti tanımak, içselleştirmek için yaşamanız, havasını solumanız, kültürünü bilmeniz lazım” diyen Doğanay sözlerine şöyle devam ediyor: Nasıl ki empresyonistlerin Paris’i varsa bizde de ‘Nazmi Ziya’ların, ‘Çallı’ların, ‘Onat’ların İstanbul’u olması gayet doğal.

Yabancı ressamlar genellikle oryantalist bir bakışla yaklaşmışlar İstanbul’a. İstanbul’a yaklaşımda şiirsellik bizim ressamlarımızda görülen önemli bir unsur.