Yağlık / Duygunun Harman Olduğu Mendil
- Yağlık / Duygunun Harman Olduğu Mendil Anadolu’nun kadim gönül deryasında öyle sözcükler, öyle eşyalar vardır ki ilk bakışta sıradan bir nesne gibi görünür; oysa derinine indiğinizde, arkasında yüzlerce yıllık bir yaşam felsefesi, göçebe bir iş-emek tasarımı (
Yağlık / Duygunun Harman Olduğu Mendil Anadolu’nun kadim gönül deryasında öyle sözcükler, öyle eşyalar vardır ki ilk bakışta sıradan bir nesne gibi görünür; oysa derinine indiğinizde, arkasında yüzlerce yıllık bir yaşam felsefesi, göçebe bir iş-emek tasarımı (ergonomi) ve dillerin sustuğu yerde konuşan gizli bir ruh bulursunuz. İşte bu sessiz ama derin bilgelerden biri de fildişi kulelerde adına "mendil", Yörük obalarında, pınar başlarında, dere kıyılarında ise "yağlık" dediğimiz sanki kutlanmış bez parçasıdır.
Geçtiğimiz günlerde dost meclisinde bir yârenliğe durduk. Sazın telinden, sözün dilinden köprüler kurarken, Çıldırlı Âşık Şenlik’in o meşhur " Mil Çeker " şiirindeki bir dize takıldı aklımıza: " Eline mendil yaylık istersen alayım mendil " dizesi.
Sözlü geleneğin, kayıt tutanların kulak yanılmasıyla "yaylık" diye yazdığı o kelimenin aslı, Anadolu toprağının tam kültürel kalbi olan ‘Yağlık’ tır.
Derken bir başka türkü gelip vurdu kapımızı: " Bir mendil aldım dereden ". Bilmeyenler sanır ki biri mendili oraya fırlatıp atmış. Oysa kazın ayağı bambaşkadır: Yörük kızı çeyizini düzerken iğne oyasıyla sabrı dokur o yağlığa.
Çamaşır, yün vb. yumaya derenin kıyısına vardığında, taşın üstüne serer yağlığı; sevdalısı gelip yavuklu kokan nişanı oradan gizlice devşirsin diye. Sevdalı yar kokusu alabilir miyim diye, yârin işlendiği yere gider; hayali gerçek olmuştur, bir taş üstünde serili yağlığı bulur ve dertlenir: “Bir mendil aldım dereden, Yolum geçmez yar buradan” diye bir türkü tutturur.
Anadolu insanı gururludur, asildir; sevdiğine " Ben senin hasretinden her gün ağladım " diyerek yük olmak istemez. Gözyaşlarıyla sırılsıklam olan o mendili alır, heyecanla yâre koşup naif bir yalan söyler: " Ben bu mendili dereden aldım, o yüzden böyle ıslak ". Aslında o dere, aşığın kendi gözyaşlarından çağlayan hasret nehrinin ta kendisidir.
Ama yağlığın hikayesi sadece bir sevda nişanı olmakla bitmez. O, doğayla göğüs göğüse yaşayan insanın en büyük yoldaşıdır; yakıcı güneş tepeye dikildiğinde ensenin terini alır; şapkanın, fesin altına konur ki sarkan saçakları yüzü güneşten korusun.
Dağda, bayırda susayan yolcu bir pınar başına vardığında diz çöker, ellerini toprağa basar. Sudaki parçacıklar, böcekler ağza kaçmasın diye yağlığını serer suyun yüzeyine. Doğaya saygıyla eğilirken, yağlığı süzgeç eyler kendine.
Bir bez parçası, bir anda hayatta kalma gerecine, doğayla kurulan katışıksız bir antlaşmaya dönüşür. Bugün cebimizde taşıdığımız o kullan-at kâğıt mendillerin, hıçkırıklarımızı emdikten sonra çöpe giden o ruhsuz beyazlığın yanında; yağlıkların ve oyalı mendillerin hatırası ne kadar da büyüleyici, değil mi?
Renklerin de dili vardı eskiden. Yeşil mendil " Muradıma ereceğim ", sarı mendil " Hasretinden hastalandım ", mor mendil " Sana sitemim var " demekti. Sözün, sesin uluorta tüketilmediği zamanlarda, mendiller konuşurdu sessizce.
Duygunun harman olduğu, sevdanın ilmek ilmek işlendiği o eski günlerden bize kalan en güzel miras, eşyaya ve insana yüklediğimiz bu derin anlamlardır. Mendiliniz cebinizde, sevdiklerinizin kokusu hep zihninizde kalsın; yarenliğiniz daim olsun. Ecz. Arif Yayla
Yorumunuz için teşekkürler, en kısa sürede gözden geçirilip yayınlanacaktır
Burdur Gazetesi, Burdur ile özdeşleşen markaları ağırlıyor.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.
Kategori: Genel
Yayın: 20 Kasım 2026 08:54 · Kaynak: burdurgazetesi.com