COP31 öncesi Brezilya'dan fosil yakıtlardan çıkış için ilk küresel yol haritası

Brezilya, fosil yakıtların aşamalı olarak kullanımının sonlandırılması için dünyanın ilk küresel yol haritasını açıkladı. Gönüllü nitelikteki plan, geçen yılki BM COP iklim zirvesinin ev sahibi için, bayrağın gelecek hafta Türkiye ve Avustralya'ya devredilmesinden önce gündemdeki son maddeydi.

Amazon şehri Belem'de 2025'te düzenlenen COP30 konferansı, Suudi Arabistan ve Rusya gibi büyük petrol üreticilerinin sert muhalefetinin ardından fosil yakıtlardan açıkça söz etmeyi başaramayan nihai bir anlaşma ile sona erdi. Alternatif olarak, Brezilyalı ev sahipleri ülkelerin petrol, gaz ve kömürden gönüllü olarak uzaklaşmalarına yönelik bir yol haritası başlatmayı teklif etti."Bir bütün olarak ele alındığında, bu Yol Haritasındaki kanıt ve analiz, COP30 Başkanlığını fosil yakıtlardan uzaklaşmanın acil, kaçınılmaz ve yine de mümkün olduğu yönünde açık bir sonuca götürüyor," metin 3 Kasım'da yayımlanan açıklamada yer aldı.

Belge bununla birlikte "bu karmaşık bulmacanın tek bir çözümü olmadığını" kabul etti ve ülkelerin kendi koşullarına uygun önlemler geliştirmesini önerdi. Brezilya ayrıca 2030'a kadar ormansızlaşmayı durdurmaya yönelik bir yol haritası da yayımladı.'Geçiş kaçınılmaz, o yüzden planlamaya şimdi başlayın'Yol haritası, 2028'den 2033'e kadar uzanan ve bu süre içinde ülkelerin planlar hazırlayıp enerji sistemlerini dönüştürmesi gereken üç aşamalı bir "kolektif gündem" öneriyor."Ülkeler ne kadar hızlı ilerleyebildikleri ve ihtiyaç duydukları destek bakımından farklılık gösteriyor, ancak her ülke fosil yakıtlardan geçişini derhal planlamaktan kazanç sağlar," denildi.2023'te Dubai'deki COP28 zirvesinde, neredeyse 200 ülke enerji sistemlerinde "fosil yakıtlardan uzaklaşmayı" öngören dönüm noktası niteliğinde bir metni kabul etti.

COP30 icra direktörü Ana Toni, bir basın brifinginde "Geçiş kaçınılmaz, o yüzden planlamaya şimdi ve mümkün olan en kısa sürede başlayın, çünkü bu ülkeniz için, toplumunuz için, ekonominiz için iyi olacaktır," dedi. Ancak şimdiye kadar açıklanan mevcut politikalar ve planlar, COP30 Başkanlığı belgesine göre, "dünyayı Dubai'de üzerinde mutabakata varılan enerji sonuçlarının hâlâ gerisinde bırakıyor".Fosil yakıtlar COP31 gündeminde mi?

İki hafta sürecek COP31 konferansında fosil yakıtlarla ilgili yeni bir anlaşma yapılması beklenmiyor. Toplantı, Türkiye'nin Akdeniz kıyısındaki tatil kenti Antalya'da 9 Kasım Pazartesi günü başlayacak. Bunun yerine COP31 başkanı Türkiye ve müzakereleri yönlendiren Avustralya, ısınmaya neden olan emisyonları azaltma çabalarında "elektrifikasyonu" artırmaya yönelik gönüllü bir programı savunuyor.

Ancak eleştirmenler, metnin enerji kaynağını belirtmediği konusunda uyarıyor; bu da elektrifikasyonun temiz yenilenebilir kaynaklarla beslenmek yerine, fosil yakıtları artırmanın bir örtüsü olarak kullanılabileceği anlamına geliyor. Toni, fosil yakıt yol haritasının Antalya'da 10 Kasım'da ele alınacağını söylerken, Brezilyalı yetkililer girişimlerinin bir eylem çağrısı olduğunu, COP31'de müzakere edilecek bir belge olarak tasarlanmadığını vurguladı.

COP30 başkanı Andre Correa do Lago, "Müzakereler önermiyoruz," dedi."Herkes şimdi harekete geçmeye başlayabilir," diyerek bilgi ve teknolojinin hâlihazırda mevcut olduğuna dikkat çekti. "Anlaşmalar zaten var. Önemli olan bunları hayata geçirmek."İklim kampanyacıları Brezilya'nın girişimlerini memnuniyetle karşıladı.

Taban örgütlü iklim kuruluşu 350.org'da politika analisti olan Fanny Petitbon, "Yol haritası, rafta tozlanan bir rapordan ibaret hale gelmemeli," dedi. Petitbon, "COP31, hükümetlerin bu çalışmayı açık taahhütler, takvimler ve kömür, petrol ve gazdan adil ve düzenli bir çıkış sağlayacak kaynaklarla ilerletmesi gereken an olmalı," diye ekledi.