Hata mı, Tercih mi?

Yazıyı Özge Nur Dilber’in sesinden dinlemek için videoyu çalıştırın...

Bile bile hata yapar mısınız? Mesela ben satranç oyununu bayağı iyi oynarım. Ancak bazen masum hataları bile bile yaparım. Özellikle güzel bir kızla satranç oynarken ilk oyunda hep yenilirim. Bir çeşit avans veririm. Ama sonra öyle bir yüklenirim ki bütün oyunları alırım. İzleyiciler de rakip de şaşırır.

"Onur, madem böyle oynayabiliyordun, niye ilk oyunda o hataları yaptın, oyunu bana verdin?" derler.

Gülümseyerek, "Ben de centilmenlik yaptım." derim.

Şimdi bazı arkadaşlar bana takılmak için "Bak bak, kızlara jest yapmak için hata yapıyormuş!" diyecek. Ne yapayım, bu benim huyum.

Ayrıca bu tür hatalar, dediğim gibi, masum hatalardır ve her zaman yapılabilir. Bir de bile bile yapılan büyük hatalar vardır. O büyük hatalar iki defa art arda tekrarlanırsa artık hata olmaktan çıkar. Bizim bazı şeyleri sorgulamamıza ve düşünmemize neden olur.

Geçenlerde rastladığım bir haber bana bu konuyu düşündürdü. Şimdi izninizle ilk önce haberden kısa bir özet paylaşmak istiyorum.

“Down sendromlu çocukları oyun alanına almayan işletmeye ikinci ceza!

Ankara'da bir alışveriş merkezinin çocuk oyun alanı, 10 Ocak 2025'te Down sendromlu bir çocuğu, 10 Nisan 2025'te ise başka bir Down sendromlu çocuğu oyun alanına kabul etmedi. Her iki olay da ayrımcılık iddiasıyla Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumuna (TİHEK) taşındı.

İlk olayla ilgili işletmenin sorumlu müdürü hakkında açılan davada, Ankara Batı 10. Asliye Ceza Mahkemesi tarafından 10 ay hapis cezası verildi ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verildi.

TİHEK ise 10 Nisan 2025'te yaşanan olayla ilgili işletmeye 204 bin 285 TL, 10 Ocak 2025'te yaşanan olayla ilgili ise 256 bin 357 TL idari para cezası uyguladı. Böylece aynı işletme, benzer ayrımcılık ihlalleri nedeniyle iki ayrı idari para cezasıyla karşı karşıya kaldı.”

Bakın, bu haberdeki tarihler ve verilen cezalar çok iyi incelenmeli. İlk olay ile ikinci olay arasında tam üç ay var. Yani üç ay içinde aynı işletmede iki farklı çocuğa benzer muamele yapılmış. Acaba ilk olaydan sonra işletme içerisinde gerekli önlemler alınmadı mı? Sorumlulara gerekli uyarılar yapılmadı mı? Diye düşünüyor insan.

Bir de verilen para cezalarının tarihlerine bakar mısınız? Acaba bu kadar somut bir olayda neden anında müdahale edilip daha çabuk karar alınamıyor? Somut delilleri bulunan olaylarda hukukun karar vermesi bu kadar uzun sürünce benzer olayların tekrarlanmasına yol açılmıyor mu? Diye hukukçulara sormak istiyorum.

Gelelim verilen para cezalarına… Bu cezalar bireyler için çok büyük rakamlar gibi görünebilir. Lakin hatanın sorumlusu bir alışveriş merkezi işletmesi olunca bence caydırıcı olup olmadığını sorgulamak gerekiyor.

Şöyle bir düşünelim: Büyük şehirlerdeki AVM'lerde mağaza kiraları ne kadar? Bu verilen cezalar kaç aylık kiraya denk geliyor? En fazla üç ya da dört aylık kiraya denk geldiğini şahsen tahmin ediyorum. Valla, böyle düşününce cezaların ne kadar caydırıcı olduğunu sizlerin takdirine bırakıyorum.

Bir de haberde sorumlu kişiye hapis cezası verildiği yazıyor. Ben buna da karşıyım. Yani böyle suçlarda hapis cezası yerine başka yaptırımlar uygulanmalı diye düşünüyorum. Çünkü bu hatayı yapan kişiye yalnızca hapis cezası vererek bir şey öğretemezsiniz.

Bu kişiye hapis yerine, "Sen belirli bir süre uzmanlar gözetiminde, uygun bir sosyal hizmet kuruluşunda eğitim alacak, toplumsal sorumluluk üstlenecek ve özel gereksinimli bireylerin hakları konusunda bilinçleneceksin." demek daha öğretici olmaz mı? Bu kişinin aldığı eğitim ve üstlendiği sorumluluk sonrasında aynı davranışı tekrarlayıp tekrarlamayacağını da sorgulayabiliriz.

Bakın, hepimizin amacı engelleri kaldırmak ve böyle olaylara izin vermemekse ilk önce var olan sistemleri sorgulamamız lazım. Somut olaylarda hukuk mekanizması karar vermek için bu kadar beklememeli. Cezalar hem caydırıcı hem de öğretici olmalı.

Hatta tekrarlanan ihlallerde cezalar artırılarak uygulanmalı. İlk ceza 2 ise ikinci ceza 4 olmalı.

Ben inanıyorum ki sistemleri ve hukuk mekanizmasını böyle çalıştırabilirsek daha engelsiz, daha özgür ve daha mutlu insanların olduğu bir ülkede yaşayabiliriz. En önemlisi de böyle olayların yaşanmasına engel olabiliriz.

Çünkü bir düşünün bir çocuğun oyun alanına girmesi engelleniyor, sonra işletmeye para cezası kesiliyor. Peki çocuğun kaybettiği o günün, o mutluluğun karşılığı ne olacak?