Şehrin Sesinde Bu Hafta; Bir Çocuk Kimin Mülkiyetindedir?

Bazen duyduğunuz bir cümle, günlerce zihninizin içinde yankılanır. O cümle yalnızca bir insanın düşüncesini değil, toplumun yüzleşmekten kaçındığı karanlık bir zihniyeti de açığa çıkarır.

Geçtiğimiz günlerde bir avukatla tanıştım. Karşılıklı sohbet ederken konu konuyu açtı, zamanında şahit olduğu unutamadığı bir vakayı paylaştı. Aile içi cinsel istismar vakasına ilişkin atandığında, birebirde olayı anlatmasını istediğinde, ilgili şahsın savunma olarak yönelttiği ifade resmen zihnime kazındı: “Kendi ektiğim tohumun meyvesini yemeyecek miyim?”

Şu an zihninizde bu cümle sonrası beliren tüm düşünceler inanın benim de içimden geçti, dondum. İnanamadım gerçekliğine, sapkınlığına…bu denli uç vakalar dünya üzerinde her yerde karşımıza çıkıyor. Zihin bir kez çarpıtılmaya görsün.

Hatta aklıma yıllar önce Avusturalya’da yaşanan bir babanın kızını ahıra zincirleyerek, sayısız kez hamile bıraktığı ve doğan çocukları araziye gömdüğü vaka geldi.

Bir çocuk, dünyaya getirilmiş olması nedeniyle hiç kimsenin mülkiyetine girmez. Ne bedeninin ne geleceğinin ne de iradesinin sahibi ebeveynidir. Ebeveyn bir sahiplik makamı değil, koruma sorumluluğudur. Annelik de babalık da çocuğun yaşam hakkını ve bireyselliğini koruyabildiği ölçüde anlam kazanır.

Peki, aile kavramını korumak adına çocuğu korumayı ne ara yok sayıyoruz? Kol kırılır yen içinde kalır mı?

“Benim çocuğum, benim kararım.” “Ben dünyaya getirdim, ben bilirim.” “Büyüklerin sözünden çıkılmaz.” “Anne babanın sözü de yaptıkları da sorgulanmaz.”

Bu cümleler ilk bakışta geleneksel aile otoritesinin sıradan ifadeleri gibi görünebilir. Ancak çocukların bireyselliğini yok sayan, itiraz etme haklarını ellerinden alan ve beden sınırlarını önemsizleştiren bir anlayışa dönüştüklerinde ciddi bir tehlikenin kapısını aralayabilirler.

Çocuğu kendisinin uzantısı olarak gören yetişkin, zamanla onun bağımsız bir birey olduğunu unutabilir. Oysa ebeveynlik, bir insanın hayatı üzerinde sınırsız söz sahibi olmak değil, kendi hayatını güvenle kurabilmesi için ona rehberlik etmektir.

Toplum olarak çocuk sahibi olma anlayışımızda asıl sorgulamamız gereken, gücün nasıl algılandığıdır. Ailede yaşça büyük olmak, ekonomik gücü elinde bulundurmak veya ebeveyn olmak, başka bir insanın sınırlarını ihlal etme hakkı vermez.

Güç, ayrıcalık değil sorumluluktur. Aile, çocuğun kendisini en güvende hissetmesi gereken yerdir. Fakat ne yazık ki bazı çocuklar için korkunun, tehdidin, istismarın ve sessizliğin başladığı en karanlık yer de aile ve evin içi haline gelebiliyor. Peki çocuklar neden susar?

Bazen korktukları için, bazen başlarına geleni anlamlandıramadıkları için, bazen kendilerine inanılmayacağını düşündükleri için…Bazen de kendilerine zarar veren kişi, aynı zamanda sevdikleri ve güvenmek zorunda oldukları bir yetişkin olduğu için. Üstelik toplumun aile mahremiyetine yüklediği anlam da bu sessizliği derinleştirebiliyor.

“Aile içinde olan aile içinde kalır.” “El âlem ne der?” “Yuvamız dağılmasın.” “Çocuk yanlış anlamıştır.”

Bu cümlelerin arkasına saklanarak bir çocuğun yaşadıklarını görmezden gelmek, aileyi korumak değildir.

Peki bu zihniyet nasıl oluşmadan önlenebilir? Asıl mesele, bir istismar vakası ortaya çıktıktan sonra ne yapılacağını konuşmak kadar, böyle bir ihlalin oluşmasına zemin hazırlayan düşünce ve davranış kalıplarını da değiştirebilmektir.

Çocuklara yalnızca büyüklerine saygı duymayı değil, kendi sınırlarına saygı duyulmasını da istemeyi öğretmeliyiz. Çocuğa küçük yaşlardan itibaren bedeninin kendisine ait olduğu öğretilmeli. İstemediği bir fiziksel temasa zorlanmamalı.

Rahatsız olduğu bir davranışa hayır diyebileceği ve bunu anlattığında suçlanmayacağı hissettirilmeli. Hatta bu öğretim yalnızca çocuklara verilmemeli. Ebeveynler de çocuklarının bireyselliğini kabul etmeyi, öfke ve güç kontrolünü, sağlıklı sınırlar oluşturmayı öğrenmeli.

Diğer adım ise toplumsal ve kurumsal sorumluluktur. Öğretmenler, sağlık çalışanları, sosyal hizmet uzmanları ve yerel yönetimler çocuk koruma konusunda daha güçlü bir iş birliği içinde olmalı. Okullarda yaşa uygun beden güvenliği eğitimleri verilmeli, şüpheli durumları fark etme ve güvenli bildirim mekanizmaları güçlendirilmeli.

Çocukların başvurabilecekleri güvenilir yetişkinler ve uzmanlar olmalı. Önleyici bir toplum kültürüne dönüşmelidir. Aile içi cinsel istismar, toplumun her kesiminde görülebilen ve hiçbir bölgeye mal edilemeyecek kadar ciddi bir insan hakları ihlalidir. Şehrin sesini bu hafta biraz da çocukların duyulmayan sesine çevirmek istedim.

Dilerim ki çocuklarımızı sağlıklı ortamlarda büyütelim ama üzerlerinde büyümeyelim!