Bakan Ersoy: Türkiye, 24 yılda yurt dışından 13.574 kültür varlığını geri getirdi

Kültür ve Turizm Bakanlığı, kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadele kapsamında 2002-2026 yılları arasında yurt dışına yasa dışı yollarla çıkarılan 13 bin 574 eserin Türkiye’ye iadesini sağladı. Yalnızca 2026 yılında 126 kültür varlığı ülkeye kazandırıldı.

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, UNESCO Uluslararası Kültür Varlığı Kaçakçılığıyla Mücadele Günü dolayısıyla yaptığı açıklamada vatandaşlara kaçakçılığa karşı sessiz kalmama çağrısında bulundu. Kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadele, Türkiye’nin arkeolojik ve tarihî mirasının korunması açısından önemini koruyor.

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, 14 Kasım UNESCO Uluslararası Kültür Varlığı Kaçakçılığıyla Mücadele Günü kapsamında sosyal medya hesabından yayımladığı mesajda, Anadolu’nun binlerce yıllık kültürel mirasının gelecek kuşaklara aktarılmasının ortak sorumluluk olduğunu vurguladı. Kaçak kazıların yalnızca tarihî eserlerin tahrip edilmesine değil, bu eserlerin bulunduğu arkeolojik bağlamın kaybolmasına da yol açtığını belirten Ersoy, güvenlik güçleri, gümrük teşkilatı ve adli makamlarla eşgüdüm içinde çalıştıklarını aktardı.

Bakan, diplomatik girişimler, bilimsel araştırmalar ve uluslararası iş birlikleriyle yurt dışına çıkarılan eserlerin Türkiye’ye iadesi için çalışmaların sürdüğünü kaydetti.2002’den bu yana 13 bin 574 eser iade edildiKültür ve Turizm Bakanlığının verilerine göre, 2002-2026 yılları arasında yurt dışından Türkiye’ye getirilen kültür varlığı sayısı 13 bin 574’e ulaştı. Yalnızca 2026 yılında 126 eser ülkeye kazandırıldı.

Bakanlık, yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarılan eserlerin tespiti ve iadesi için uluslararası hukuk mekanizmalarından, bilimsel araştırmalardan ve diplomatik girişimlerden yararlanıyor. Son dönemdeki dikkat çekici iadelerden biri, ABD’den Türkiye’ye getirilen 100 kültür varlığı oldu.

İade edilen eserler arasında Tokat Horoztepe kökenli 40 Erken Tunç Çağı eseri, Burdur Düver kökenli 44 Arkaik Dönem eseri ve Aphrodisias Antik Kenti’nden yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarılan bir portre yer aldı. İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nde düzenlenen programla kamuoyuna tanıtılan eserlerin iadesinde arşiv belgeleri, bilimsel araştırmalar ve uluslararası adli iş birlikleri etkili oldu.

Müzayede ve galeri siteleri dijital sistemle takip ediliyorKültür ve Turizm Bakanlığı, kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelede dijital teknolojilerden de yararlanıyor. Bakanlığın geliştirdiği yazılım sistemi aracılığıyla dünya genelindeki müzayede ve galeri internet sitelerinde satışa sunulan, Türkiye'den yasa dışı yollarla çıkarılmış olabileceği değerlendirilen eserler takip ediliyor.

Sistem üzerinden belirlenen şüpheli kayıtlar arşivlenerek uzmanların incelemesine sunuluyor. Bu veriler, eserlerin kökenlerinin ve yurt dışına çıkarılma süreçlerinin araştırılmasına, iade taleplerinin bilimsel ve hukuki belgelerle desteklenmesine katkı sağlıyor.

Bakanlık, dijital takibin yanı sıra arkeolojik araştırmalar, kazı kayıtları, tarihî belgeler ve bilimsel analizleri de iade süreçlerinde kullanıyor. Boubon kökenli bronz eserlerin Türkiye’ye iadesine yönelik çalışmalar, bu alandaki bilimsel ve hukuki iş birliğinin örnekleri arasında gösteriliyor.

UNESCO sözleşmesi ve uluslararası iş birlikleriTürkiye, kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelesini UNESCO’nun 1970 tarihli Kültür Varlıklarının Kanunsuz İthal, İhraç ve Mülkiyet Transferinin Önlenmesi ve Yasaklanması İçin Alınacak Tedbirlerle İlgili Sözleşmesi çerçevesinde yürütüyor. Çalışmalar, eserlerin bulundukları yerde korunması, yasa dışı ticaretin önlenmesi, yurt dışına çıkarılan kültür varlıklarının takibi ve iadesinin yanı sıra toplumda kültürel miras bilincinin geliştirilmesini de kapsıyor.

Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi (UNODC) ile yürütülen çalışmalar kapsamında ise Güneydoğu Avrupa’da kültür varlığı kaçakçılığına karşı hukuki altyapının, operasyonel kapasitenin ve ülkeler arasındaki bilgi paylaşımının güçlendirilmesi hedefleniyor. Ersoy’dan vatandaşlara çağrı: Kültürel mirasa sahip çıkınBakan Ersoy, 14 Kasım dolayısıyla yayımladığı mesajda kültür varlıklarının korunmasında toplumsal duyarlılığın önemine dikkat çekti.

Ersoy, mesajında şu ifadeleri kullandı:“Bu toprakların binlerce yıllık bir hikayesi var. Her kültür varlığı, bu hikayenin eşsiz bir parçası. Kaçak kazılarla tahrip edilen her alan ve ait olduğu bağlamdan koparılan her eser, geçmişle kurduğumuz bağı zedeliyor ve bilimsel bilgilerin geri dönülmez biçimde kaybolmasına neden oluyor.

Bu mirası korumak ve gelecek nesillere eksiksiz aktarmak için kararlılıkla çalışıyoruz. Güvenlik güçlerimiz, gümrük teşkilatımız ve adli makamlarımızla iş birliği içinde kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadele ediyoruz. Diplomasi, bilimsel çalışmalar ve uluslararası iş birlikleriyle eserlerimizin ait oldukları topraklara dönmesini sağlıyoruz.

Bu mücadelenin en büyük güvencelerinden biri de vatandaşlarımızın duyarlılığıdır. Çünkü kültürel mirasımızı korumak, hepimizin ortak sorumluluğudur. 14 Kasım UNESCO Uluslararası Kültür Varlığı Kaçakçılığıyla Mücadele Günü vesilesiyle tüm vatandaşlarımızı bu sorumluluğa ortak olmaya, kaçakçılığa karşı sessiz kalmamaya ve kültürel mirasımıza sahip çıkmaya davet ediyorum.”