Fon vurgununu tek adam çözebilir mi?
- Derinleşen sistemik krizlere ve fon vurgunlarının ardındaki dinamiklere mercek tutan Savaş Yücel, çürüyen düzenin bireysel kahramanlık mitleriyle kurtarılamayacağını kaleme aldı
Türk siyaseti, bugünlerde tarihinin en büyük skandallarından biri olan fon vurgunu olayının nereye varacağını tartışırken, özellikle iktidar çevreleri, çözümün adresi olarak Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın iradesini işaret etmekteler. Yani tüm boyutlarıyla sistemik olan bir krizin çaresini, süper lider kültünde bulma peşindeler.
Fakat bu bir “imkansız görev”dir çünkü gerçek hayatta, sihirli değneği olan liderler, neoliberal batının filmlerindeki Süpermenler, bir vuruşta on kişiyi deviren sınırsız güce sahip ölümsüz savaşçılar yoktur. Erk sahibi birey, ait olduğu sınıfın, çağın ve coğrafyanın iktisadi/toplumsal koşullarının sunduğu sınırlar dahilinde, tarihsel gelişim süreçlerinin hem bir ürünü hem de etkin bir aktörü olarak rolünün hakkını verebilir en fazla.
Liderin neyi, ne kadar ve nasıl yapabileceğini belirleyen temel unsur, verili maddi/iktisadi koşullar ve sınıfsal yapıların gücüdür. Daha somut şekilde ifade etmek gerekirse, bir ülkedeki sosyo-ekonomik sistemin yapısından ötürü meydana çıkmış büyük bir problemi, sisteme dokunmadan, içindeki “çürük elmaları” ayıklayarak çözebilmek ancak süpermenin işi olabilir.
Eğer tarihsel sürecin gereği olarak sisteme dokunulacaksa da o zaman toplumsal güçler ve öncüleri sahneye çıkar ve düzene dair değişimler gündeme mecburi olarak gelir. TARİHTE BİREYİN ÖRNEK ROLÜÖnemli şahsiyetler, sahip oldukları yetenekler sayesinde tarihsel olayların özel biçimlerini, hızını veya kısmi sonuçlarını değiştirebilirler.
Fakat üretim güçlerinin ve sosyo-ekonomik ilişkilerin belirlediği tarihin genel yönelimini ve temel doğrultusunu değiştiremezler. Eylemleri, genel ve özel nedenlerin çizdiği sınırların ötesine geçemez. Bir bireyin sahip olduğu yeteneklerin tarihsel bir güç haline gelebilmesi, bireyin kişisel dehasından ziyade toplumun örgütlenme biçimine ve sınıfsal güç ilişkilerine bağlıdır.
Ama elbetteki büyük liderler, toplumun düşünsel ve iktisadi gelişiminin getirdiği sorunları herkesten daha önce görür, kavrar ve yeni toplumsal ihtiyaçları karşılamak için inisiyatif alırlar. Bireyin büyüklüğü, eşyanın doğal ve kaçınılmaz akışını keyfi olarak değiştirebilmesinde değil; eylemlerinin bu tarihsel zorunluluğun bilinçli ve özgür ifadeleri olmasında yatar.
Örneğin Atatürk, feodal imparatorlukların tarihsel bir zorunluluk olarak ömürlerinin bittiğini görmüş, bu sebeple saltanatı kaldırarak Osmanlı hanedanlığını sona erdirmiş ve milletin egemenliğini tesis eden cumhuriyet rejimini kurulmasına öncülük etmiştir. Yani keyfi olarak bir büyük düzeni yıkıp yerine kendi seçtiği başka bir yapıyı getirmemiş, tarihin akışı içinde, zaten ölmekte olanla yeşermekte olanın yer değiştirmesi için, gerekli iradi müdahaleyi (lider bir özne olarak) yapmıştır.
Tarihin akışına ters düşmeye çalışan lider örnekleri de yok değildir tabi ki. Feodal devletinin dağılmakta olduğunu gören padişah II.Abdülhamit örnek eylemleri ile adeta tek başına gidişatı durdurmaya çalışmış fakat “zorunlu olarak” başaramamıştır.
Sürekli kan ve toprak kaybına ve monarşik yapının sürdürülemezliğine rağmen, sürgün, sansür, ihbar, tutuklama, oyalama, taviz, pazarlık ve satın alma gibi türlü yöntemlerle, toplumu pasifleştirerek, iç ve dış dengeler arasında adeta satranç oynayarak “gemiyi yüzdürmeye” çalışsa da, İttihatçılar iktidara geldiğinde aslında geminin yüzdürülmediği çoktan parçalandığı ortaya çıkmıştı. Fakat tarihi nesnel süreçlerle değil, “birey”lerin eylemleri üstünden okuyanlar bu olayı da tersten görerek, Abdülhamit döneminde bir istikrar olduğunu, İttihat ve Terakki’nin darbe yaparak iktidara gelmesi yüzünden imparatorluğun dağıldığını sanacaklardı.
Abdülhamit samimi olarak devleti kurtarma derdindeydi elbette, ama tarihsel süreçlerin doğasını anlamak ve ona uygun kararlar almak yerine, sınıfsal konumu gereği idare-i maslahatçılığa başvurmuş ve kaçınılmaz sonu sadece erteleyebilmiştir. NESNEL SÜREÇLER ASLİ BİREYLER TALİDİRÜnlü filozof Hegel’in ifadesiyle; “Özgürlük, bilincine varılmış zorunluluktur”.
Birey, kendisinin içinde bulunduğu nesnel zorunlulukların ayırdına varıp, bilince çıkardığı kadarıyla özgür irade sahibi olur ve bu iradeyi yerli yerinde kullanabilir. Ne var ki, öznelci yani bireyi önceleyen bakış tarzı, bireyin tarihteki rolünü yerli yerine koyamayarak, aslında umut bağladıkları kişiye de haksızlık etmiş olmaktadır.
Toplumsal sistemden ve tarihsel koşullardan bağımsız, muktedir bir takım süper liderlerin var olduğunu varsayımından hareketle, bu insanları tarihsel gelişmenin esas etkeni, içinde bulunulan koşulları ise tali etkenler olduğunu sanmak, tarihi doğru okuyamamaktır. Halbuki liderlerin kişisel nitelikleri ikinci dereceden etkendirler ve bu etkenler, olayların yüzeyinde dalgalanmalar yaratsa da derindeki sosyo-ekonomik dip dalgasını var ya da yok edemez.
Lider, tarihsel süreci yoktan var edemez ancak olgunlaşan toplumsal ihtiyacı vaktinde kavrayarak sürecin bilinci ve sürükleyici gücü haline gelebilir. Kavrayamadığı takdirde, sürekli olarak “kötü birileri” yönetim kademlerine “sızacak”, liderliği kandıracak, suistimal edecek, ihanet hiç beklenmedik yerlerden gelecektir.
Neoliberal sistemin yapısı tam da bunları üretir, çünkü kamunun yani ulus devletin gücü “sivil demokrasi” namına küçültülmüş, hakimiyeti azaltılmıştır. Onun boşalttığı alan, tarikatlar, mafyalar,”işini bilen, küpünü dolduran uyanıklar”, ulus ötesi bağlantılara sahip dolar/borsa vurguncuları tarafından doldurulmuştur.
Siyaset kurumları, artık kamunun gücünden değil, özel ve dar çıkar gruplarının maddi gücünden beslenerek oraya hizmet eder hale gelmişlerdir. Sistem, siyasetten eğitime her alanı yozlaştırır ve bunu kompanze etmek için kullanılan “dini söylemler”, ancak kar hırsını ve bencilliği körükleyen nesnelliğin kayalarına çarpan dalgalar kadar etkili olabilmektedir.
Temel insani erdemler, hak ve adalet gibi değerler neoliberal sistemde beş para etmemektedir. Öncelikli olan insan değil, kardır çünkü. İş cinayetleri, havadan para kazanma vurgunları, toplumsal cinsiyet denen sapkınlıklar, okul katliamları vb.leri sistemin yarattığı sonuçlardır.
Tarihin akışı artık bu asalak, bencil neoliberal sistemden yana değil kamucu, erdemli toplumsal sistemden yanadır. Liderlik, bu koşullarda toplumun ihtiyaçlarına yanıt üretmek zorundadır ve soru açıktır: “Varolan sistemin içinde kalarak, çürümekte olan gemiyi yüzdürmeye, toplumun taleplerini bir süper kahraman edasıyla karşılayacakmış gibi mi yapacak, yoksa kitleleri harekete geçiren doğru bir önderlikle zaten yıkılmakta olan sistemi alaşağı edecek toplumsal süreçlerin önünü mü açacaktır?” Toplumsal koşullar ve ihtiyaçlar olgunlaştığında, ilgili görevi yerine getirecek liderler ve yetenekler toplum içinden mutlaka çıkar.
A bireyi sahneden çekilse bile, onun çözmek zorunda olduğu sorunlar ortada kaldığı sürece B, C veya D bireyleri öne çıkarak bu işlevi üstlenir. Böylece derindeki sosyo-ekonomik dip dalgası (tarihsel zorunluluk), yüzeydeki rastlantısal dalgaların ötesinde kendi ana rotasını çizerek yolunu bulur.
Kaynakça:- G.V.Plehanov, Tarihte Bireyin Rolü, Kaynak Yayınları 1982 -Karl Marx, Louis Bonaparte’in 18Brumaire’i, Yordam Kitap 2016-Prof. Dr. Atakan Hatipoğlu, Türklerin Uygarlık Serüveni, Kaynak Yayınları 2023-E.H.Carr, Tarih Nedir?
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.


Kategori: Asayiş · Bölge: Edirne
Yayın: 17 Kasım 2026 07:52 · Kaynak: aydinlik.com.tr