Kültür Sanat Arşivciliğinde Dijital Gelecek ve Hafıza Yönetimi

Kültür ve Medeniyet Vakfı (KÜME) tarafından yürütülen ODAK projesi kapsamında, Anadolu Ajansı ve Rami Kütüphanesi iş birliğiyle Kültür-Sanatın İzinde: Etkinlikten Hafızaya başlıklı kapsamlı bir program düzenlendi. İbrahim Lütfi Oruçoğlu’nun koordinasyonunda gerçekleşen Kültür-Sanatın Kaydını Tutmak başlıklı açık masa oturumunda; AA Görsel Arşiv Haber Müdürü Esra Hacıoğlu, Türk Kütüphaneciler Derneği İstanbul Şubesi Başkanı Bahar Biçen Aras, Marmara Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç.

Dr. Sümeyye Akça ve yazar-editör Asım Öz bir araya gelerek arşivciliğin geleceğini tartıştı. Anadolu Ajansı Görsel Arşiv Haber Müdürü Esra Hacıoğlu, günümüzde akıllı telefonların yaygınlaşmasıyla herkesin kendi dijital albümünü oluşturduğunu belirterek fotoğrafın iki aşamalı bir yaşamı olduğunu vurguladı.

Ajansın 15 milyonu aşkın görselden oluşan arşivini yöneten Hacıoğlu, fotoğrafların sadece estetik birer kare değil, adli süreçlerde kanıt niteliği taşıyan tarihi belgeler olduğunu hatırlattı. Arşivleme sürecinde depolama kapasitesinin yanı sıra, doğru anahtar kelimelerin belirlenmesi ve verilerin tasnif edilmesi gibi teknik zorlukların yaşandığına dikkat çekti.

Kütüphanecilik perspektifinden konuyu ele alan Bahar Biçen Aras, kurumların koleksiyon oluştururken kullanıcı ihtiyaçları, bütçe kısıtları ve fiziksel alan gibi temel faktörleri göz önünde bulundurduğunu ifade etti. Aras, kütüphanelerin sadece kitap değil, nadir eser niteliğindeki görsel materyalleri de dijitalleştirerek erişime açtığını belirtti.

Özellikle eski bir Diyarbakır fotoğraf albümünün dijitalleştirilip kataloglanarak literatüre kazandırılmasını, kütüphanelerin kültürel mirası koruma misyonuna örnek olarak gösterdi. Yazar ve editör Asım Öz ise kültür sanat alanında bir yılın bütünlüklü kaydını tutmanın imkansızlığına dikkat çekerek, arşivlerin sadece duyurularla sınırlı kalmaması, eleştirel değerlendirmeleri de içermesi gerektiğini savundu.

Türkiye’nin kültürel çeşitliliğinin tek bir merkezden kayıt altına alınamayacağını belirten Öz, arşiv çalışmalarının yerel faaliyetleri de kapsayacak şekilde genişletilmesi gerektiğini vurguladı. Her şeyin hızla kültürleştiği bir çağda, neyin kaydedilip neyin edilmeyeceği konusundaki seçiciliğin önemine değindi.

Doç. Dr. Sümeyye Akça, dijital arşivcilikte sadece eserin değil, eserin ortaya çıktığı bağlamın korunmasının hayati olduğunu belirtti. Yapay zeka ve web ontolojileri gibi teknolojilerin, farklı formatlardaki verileri birbiriyle ilişkilendirerek anlamlı bir bütün oluşturabileceğini ifade eden Akça, bu yöntemlerin araştırmacıların bilgiye erişimini kolaylaştıracağını söyledi.

Kültürel mirasın 1980 sonrası uluslararası sözleşmelerle desteklenen koruma anlayışına uygun olarak, dijital beşeri bilimler üzerinden etiketleme sorunlarının aşılması gerektiği üzerinde durdu. Etkinlik, kültür sanatın hafızasını geleceğe taşıma noktasında kurumlar arası iş birliğinin ve teknolojik altyapının güçlendirilmesi gerekliliğini ortaya koydu.

Uzmanlar, dijital arşivlerin sadece birer depo değil, bilginin anlamlandırıldığı ve bağlamıyla birlikte yaşatıldığı dinamik sistemler olması gerektiği konusunda hemfikir kaldı. Bu çalışmaların, Türkiye'nin kültürel birikiminin gelecek nesillere aktarılmasında yasal ve teknik bir çerçeve oluşturacağı öngörülüyor.