Çin ve Rusya ilişkilerinde üç temel ilke öne çıktı
- Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Shenzhen'de gerçekleştirdiği görüşmede iki ülke arasındaki stratejik ortaklığın yeni tip büyük güç ilişkilerine örnek oluşturduğunu söyledi
Çin ile Rusya arasındaki stratejik ilişkilerin geleceği, 33. Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Ekonomi Liderleri Toplantısı kapsamında gerçekleştirilen üst düzey görüşmede ele alındı. Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping, 18 Kasım'da Shenzhen'de Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile bir araya geldi.
Görüşmede iki ülke arasındaki ilişkilerin mevcut durumu ve gelecekteki işbirliği alanları değerlendirildi.
Xi Jinping, Çin ve Rusya arasındaki ilişkilerin eşitlik, karşılıklı saygı, verilen sözlere bağlılık ve kazan-kazan işbirliği ilkeleri üzerine kurulduğunu belirterek bu ortaklığın yeni tip büyük güç ilişkilerine örnek teşkil ettiğini ifade etti. Uluslararası alanda belirsizliklerin arttığı bir dönemde iki ülke arasındaki ilişkilerin istikrar açısından önem taşıdığını kaydeden Xi, stratejik ortaklığın sürdürülmesi ve geliştirilmesi gerektiğine dikkat çekti.
İkili ilişkilerde 30 yıllık stratejik ortaklık vurgusu
Xi Jinping, Putin ile yaptığı görüşmede Çin ve Rusya arasındaki stratejik eşgüdüm ortaklığının 30'uncu yılına ulaştığını hatırlattı. İki ülke arasında imzalanan İyi Komşuluk ve Dostane İşbirliği Antlaşması'nın da 25'inci yılına girdiğini belirtti.
Çin lideri, ilişkilerin daha ileri taşınması için mevcut diplomatik ve kurumsal mekanizmaların etkin biçimde kullanılmasını istedi. Bu kapsamda hükümetler, yasama organları, silahlı kuvvetler ve siyasi partiler arasındaki temasların güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Söz konusu mekanizmaların, iki ülke liderinin vardığı mutabakatların uygulamaya geçirilmesinde önemli rol oynayacağını ifade etti.
Görüşmede ekonomik ilişkiler de gündeme geldi. Xi, iki ülkede faaliyet gösteren şirketlerin haklarının korunması ve yatırımlar açısından daha öngörülebilir bir ortam oluşturulması gerektiğini dile getirdi. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ise Çin ile ticaret, enerji ve eğitim alanlarındaki işbirliğini genişletmeye hazır olduklarını belirtti.
Yeni tip uluslararası ilişkilerin üç temel ilkesi
Çin'in yeni tip uluslararası ilişkiler olarak tanımladığı yaklaşım, iki ülkenin güvenlikten ticarete kadar farklı alanlarda ortaklık kurarken dış politika kararlarında bağımsızlığını korumasına dayanıyor. Xi Jinping, 20 Mayıs'ta Pekin'de Putin ile düzenlediği ortak basın toplantısında bu modelin temelini oluşturan üç ilkeyi açıklamıştı.
Bu ilkeler şu şekilde sıralanıyor:
İttifak kurmamakKarşı karşıya gelmemekÜçüncü bir ülkeyi hedef almamak
Bu anlayış, Çin ve Rusya'nın stratejik işbirliğini sürdürürken ilişkilerini klasik askeri ittifak yapısına dönüştürmemesini öngörüyor. Shenzhen'deki görüşmede de karşılıklı saygı ve ortak kazanç anlayışını yineleyen Xi, iki ülke arasındaki işbirliğinin Asya-Pasifik bölgesinin kalkınmasına sağlayabileceği katkıya dikkat çekti.
Güvenlik işbirliğinde askeri savunma taahhüdü bulunmuyor
Çin ve Rusya arasındaki yeni tip uluslararası ilişkiler modelinin güvenlik boyutu, 2001 yılında imzalanan İyi Komşuluk ve Dostane İşbirliği Antlaşması'nın 9'uncu maddesinde yer alıyor. Söz konusu madde, taraflardan birinin barışın tehlikeye girdiğini veya kendi güvenlik çıkarlarının tehdit edildiğini düşünmesi halinde diğer tarafla derhal temas kurmasını ve istişarelerde bulunmasını öngörüyor.
Böylece iki ülke, güvenliklerini ilgilendiren gelişmeler karşısında hızlı biçimde görüş alışverişi yapabiliyor ve tehdidin ortadan kaldırılması için değerlendirmelerde bulunabiliyor. Ancak bu düzenleme, taraflara otomatik bir askeri müdahale veya karşılıklı askeri savunma yükümlülüğü getirmiyor.
Olası bir kriz durumunda yapılacak görüşmelerin ardından atılacak adımların kapsamı ülkelerin kendi kararlarına bırakılıyor. Bu sistem, Pekin ve Moskova'nın güvenlik alanında eşgüdüm sağlamasına rağmen birbirlerine karşılıklı askeri savunma taahhüdü vermeden işbirliği yapabilmesine imkân tanıyor.
Ukrayna krizinde egemenlik ve güvenlik yaklaşımı
Çin ile Rusya arasındaki stratejik ortaklığın Pekin'e sağladığı diplomatik hareket alanı, Ukrayna krizine yönelik yaklaşımda da kendisini gösteriyor. Çin, Ukrayna savaşına doğrudan katılmadan Rusya ile stratejik ilişkilerini sürdürüyor.
Pekin, aynı zamanda Moskova'nın güvenlik kaygılarının siyasi çözüm arayışlarında değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.
Çin, 24 Şubat 2023'te Ukrayna krizine ilişkin yayımladığı 12 maddelik tutum belgesinin ilk maddesinde bütün ülkelerin egemenliğine, bağımsızlığına ve toprak bütünlüğüne saygı gösterilmesi çağrısında bulundu.
Belgenin ikinci maddesinde ise bölgesel güvenliğin askeri blokların güçlendirilmesi veya genişletilmesi yoluyla sağlanamayacağı görüşüne yer verildi. Çin, bütün ülkelerin meşru güvenlik kaygılarının dikkate alınması gerektiğini de vurguladı.
Bu yaklaşım, Ukrayna'nın egemenliği ile Rusya'nın Avrupa güvenlik düzenine yönelik itirazlarının aynı müzakere çerçevesinde ele alınmasını öngörüyor.
Çin'den Rusya ve Ukrayna arasında doğrudan diyalog önerisi
Pekin'in 2023 yılında açıkladığı 12 maddelik tutum belgesinde Rusya ile Ukrayna arasındaki doğrudan diyaloğun yeniden başlatılması ve kapsamlı bir ateşkese ulaşılması da önerildi. Çin'in çözüm önerilerinde sivillerin korunması, savaş esirlerinin karşılıklı olarak değiştirilmesi ve nükleer santrallerin güvenliğinin sağlanması başlıkları da yer aldı.
Pekin, Mayıs 2024'te Brezilya ile birlikte açıkladığı altı maddelik mutabakatla diplomatik çözüm önerilerini daha somut bir çerçeveye taşımayı hedefledi.
İki ülkenin gündeme getirdiği öneriler arasında Rusya ve Ukrayna'nın birlikte kabul edebileceği uluslararası bir konferans düzenlenmesi de bulunuyor. Önerilen konferansın tarafların eşit katılımıyla gerçekleştirilmesi ve farklı barış önerilerinin değerlendirilmesine imkân sağlaması öngörülüyor.
Çin'in bu yaklaşımı, Ukrayna krizinde diplomatik temasların yeniden başlatılması ve tarafların müzakere masasına dönmesi yönündeki tutumunu ortaya koyuyor.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.

Kategori: Siyaset
Yayın: 18 Kasım 2026 13:56 · Kaynak: ekonomim.com