Üçlü zirvenin ardından: ABD çok kutupluluğa boyun eğdi
- Trump da Amerikan basını da Shenzhen'de imzalanan dört maddelik Barış Bildirisi'yle tek kutuplu düzenin bittiğini kabullendi
- Moskova'yı tecrit, Pekin'i çevreleme siyaseti duvara toslarken Batı'nın hegemonya araçları yerini Avrasya'nın egemenlik tezlerine bıraktı
Çin'in Shenzhen kentinde düzenlenen tarihi üçlü zirveden çıkan somut sonuç “Barış Bildirisi” oldu. Avrasya ile Atlantik'i masada buluşturan toplantı, hegemonya için denizin bittiğini ve Avrasya güçleriyle uzlaşmaktan başka çare olmadığını net biçimde ortaya koydu.
Zira ABD'nin karşısına “ilişkileri sarsılmaz bir dağ” olan Çin ve Rusya geçti. Donald Trump zirveden önce Vladimir Putin ile Xi Jinping arasındaki yakınlaşmadan şikayet etse de ikilinin arasına giremeyeceğini ve tek başına olduğunu görerek masaya oturdu.
İran Savaşı ve seçim hezimetiyle süngüsü düşen Trump adeta çok kutuplu düzene imza attı. Atlantik düzeninin amiral gemilerinden Wall Street Journal (WSJ) da tam olarak aynı fikirde:“Üçlü zirve, ABD'nin egemen olduğu tek kutuplu dünya düzeninin sona erdiğinin bir başka işareti.”WSJ, tekli hegemonya yerine kurulan düzenin “daha belirsiz ve istikrarsız bir gerçeklik” ortaya çıkarabileceğini iddia ederek küresel güçlerin birbirini tanımasıyla Batı basınında oluşan matem havasını yansıttı.
RUSYA İÇERİDE AVRUPA DIŞARIDADünya üzerindeki iki büyük süper güç olarak kabul edilen ABD ile Çin'in yanında Rusya'nın da toplantıda yer alması Moskova'yı izole etme girişimlerinin başarısızlığını teyit etti. Buna karşın Rusya'yı siyasetinin merkezine koyan ve dünya için hâlâ karar alıcı bir güç olduğu yanılsamasıyla yaşayan Avrupa, Abu Dabi'deki Ukrayna görüşmelerinden sonra Shenzhen masasında da yer bulamadı.
Bu durum Batılı başkentler ve Kiev'de endişeyle takip edilse de Atlantik ittifakının başı ABD'nin Rusya'yı Avrupa'ya oranla daha fazla ciddiye aldığını da gösterdi.'ESKİ KITA MENÜDE Mİ YER ALIYOR?'New York Times zirvenin Putin için büyük bir diplomatik başarıya dönüştüğünü yazarken Euronews, Eski Kıta'daki endişeleri şu başlıkla özetledi: "Avrupa masada değilse menüde mi yer alıyor?"Bu tip başlıklar belki de Avrupalıların kendi emperyalist geçmişlerine dayanan “diğerlerini yeme” alışkanlığından kaynaklanıyor. Zira ev sahibi Çin en başından beri APEC toplantılarını, içerisinde Xi-Trump-Putin görüşmesinin de yer aldığı, Asya ve Pasifik bölgelerinden 21 ekonomik topluluğun katıldığı büyük bir buluşma olarak nitelendirdi.
Dünyayı paylaşmak ya da başka devletler adına karar vermek gibi bir niyete sahip olmadıklarını vurgulayan Pekin, aksine Shenzhen zirvesinin "bölüşümcü" bir ruhla anılmaması için son derece titiz davrandı. Bu bakış açısı Başkan Xi Jinping'in yaptığı tüm konuşmalara yansıdı.
DÖRT MADDE NE ANLAMA GELİYOR?Zirveden sonra yayımlanan “Barış Bildirgesi”, masadan iddia edildiği gibi sonuç çıkmadığına değil, büyük stratejik değişimlere işaret etti:1. BM Güvenlik Konseyinin daimi üyeleri olarak Çin, Rusya ve ABD, BM'nin küresel zorluklarla daha etkili bir şekilde başa çıkabilmesi ve uluslararası barış ve güvenliği koruma temel misyonunu yerine getirebilmesi için BM reformunu desteklemeye kararlı.
Pekin'in özellikle talep ettiği bu reform, Batı'nın BM'yi kendi dayatmalarının onay mekanizması gibi kullanma döneminin sonuna işaret ediyor. Yeni yaklaşım, yükselen Küresel Güney'in ve çok kutupluluğun uluslararası kurumlara yansıması olarak öne çıkarken doğrudan Avrasya cephesinin hanesine yazıldı.2.
Üç ülke de dünyanın dört bir yanındaki ülkelerin yararına olacak şekilde rafine petrol ürünlerinin üretimini ve tedarikini artırmayı planlıyor. Liderler istikrarlı bir enerji akışının önemini yeniden teyit etti. Bu madde, Trump'ın İran Savaşı'nı başlatarak kontrolden çıkardığı enerji fiyatlarının düşürülmesini ve arzın kolaylaştırılmasını öngörüyor.
Benzin fiyatları nedeniyle köşeye sıkışan Trump böylece nefes almayı umsa da asıl stratejik kazancı, Batı yaptırımlarıyla boğulmak istenen dünyanın en büyük petrol üreticilerinden Rusya sağlıyor. Moskova küresel enerji piyasasının vazgeçilmez aktörü olarak tescillenirken, dünyanın en çok petrol tüketen ülkesi Çin ise enerji bolluğu ve düşen maliyetlerden en kârlı çıkan devlet olacak.3.
Üç devlet başkanı devlet rızası ilkesinin ve devlet görevlilerinin dokunulmazlığına saygının önemini kabul etti. Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) ve benzeri kurumların yetkilerini kötüye kullanmaması gerektiği konusunda mutabık kaldı.
Batı'nın hegemonya aracı ve siyasi sopa olarak kullandığı kurumlara karşı Rusya ve Çin'in uzun süredir savunduğu egemenlik doktrini, Shenzhen'de ABD'nin de imzasını taşıyan ortak bir ilkeye dönüştü. Bu yaklaşım, Washington'un bugüne kadar kendi nüfuz alanını genişletmek için kullandığı uluslararası yargı mekanizmalarına karşı önemli bir siyasi tutum değişikliğine işaret ediyor.
Trump böylece UCM'ye yönelik itirazını yinelemekle kalmadı, Avrasya'nın egemenlik tezini kabul etmiş oldu.4. Üç devlet başkanı nükleer savaşın ne kazanılabilir ne de arzu edilir olduğunu yineledi. Üç ülke nükleer riskleri azaltmak ve nükleer silahların yayılmasını önlemek konusunda diyalog kuracak.
Nükleer silahların sınırlandırılması Shenzhen masasının en kritik gündemiydi. Trump, görüşmeden önce ABD ve Rusya'ya kıyasla çok daha küçük bir nükleer cephaneliğe sahip Çin'i de bağlayacak bir sınırlama anlaşması dayatıyordu.
Xi Jinping ise “tüm nükleer silahlardan arındırılmış bir dünya” vurgusuyla çıtayı bambaşka bir yere taşıyarak Washington'un “üçlü stratejik denge” tuzağını boşa çıkardı. Böylece mesele orantısız bağlayıcı kısıtlamalar yerine genel bir “diyalog” zeminine çekildi.
BİR SONRAKİ AŞAMAYA GEÇİLDİShenzhen'den çıkan sonuç, üç ülkenin bütün anlaşmazlıklarını bir kenara bırakarak dünyayı paylaştığını değil, ABD'nin artık Rusya ve Çin'i hesaba katmadan küresel düzeni şekillendiremeyeceğini kabul etmek zorunda kaldığını gösterdi. Moskova'yı tecrit etme, Pekin'i çevreleme ve uluslararası kurumları Batı'nın çıkarları doğrultusunda kullanma siyaseti duvara tosladı.
Enerji güvenliğinden nükleer silahlara, devlet egemenliğinden BM reformuna uzanan dört başlıkta ortaya çıkan ortak tutum, Atlantik'in tek taraflı karar döneminin kapandığını ortaya koyuyor. Trump'ın Shenzhen'de attığı imza da bu yeni güç dengesinin en somut göstergelerinden biri oldu.
Artık mesele, dünyanın tek merkezden yönetilip yönetilmeyeceği değil, çok kutuplu gerçekliğin hangi koşullarda şekilleneceği olacak.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.


Kategori: Siyaset
Yayın: 20 Kasım 2026 21:10 · Kaynak: aydinlik.com.tr