Kazakistan'da kar leoparı nüfusu 30 yılda iki katına çıktı, Altai'de tarihi bir ilk gerçekleşti

Kazakistan resmi verilerine göre kar leoparı sayısı 1990'ların 80-90 bandından bugün 190-200 seviyesine yükseldi. Güney Altai'de ilk kez bir leopara uydu kolu takılarak sınırötesi koruma stratejileri şekillendiriliyor.

· 3 dk 4 Kazakistan'da kar leoparı nüfusu 30 yılda iki katına çıktı, Altai'de tarihi bir ilk gerçekleşti Mamak'ta Elektrik Kesintisi: Güncel Bilgi ve Güvenlik Rehberi Kazakistan'ın kar leoparı (Panthera uncia) nüfusu, 1990'lı yıllardaki tahmini 80-90 bireyden günümüzde 190-200 seviyesine kadar çıkarak neredeyse iki katına katlandı. Veri, Orman ve Vahşi Hayat Komitesi ile Ekoloji ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı'na dayanıyor.

Bu artışla paralel olarak bilim insanları, türün doğu dağlık bölgesindeki en kritik boşluğu doldurdu: 19 Ekim tarihinde Katon-Karagai Devlet Ulusal Tabiat Parkı'nda (Doğu Kazakistan Bölgesi) bir erkek kar leoparına uydu kolu takıldı. Bu, Güney Altai bölgesinde gerçekleştirilen ilk böyle bir çalışma oldu.

Kolları takılan hayvana "Altai" adı verildi. Uydu verileri sayesinde araştırmacılar hayvanın hareket rotalarını haritalayacak, ev sahipliği alanının sınırlarını tespit edecek ve bu verileri koruma planlamasına dönüştürecek.

Komite açıklamasına göre bu bilgiler hem türü bilimsel olarak anlamak hem de somut koruma önlemleri almak için hayati öneme sahip. Kar leoparlarının yaşadığı uzak, yüksek rakımlı ve erişimi zor alanlar düşünüldüğünde, GPS kolları insan varlığını minimize ederek veri toplamanın en etkili yolu olarak öne çıkıyor.

Katon-Karagai, sınırötesi bir rezervin parçasıdır. Buradaki kar leoparları ulusal sınırları aşan bir popülasyona ait olduğu için, Altai'dan elde edilecek veriler Kazakistan sınırlarının ötesindeki koruma çabalarına da ışık tutacak.

Altai bölgesi uzun yıllar Kazakistan'daki tür arealının periferisi kabul edilmekteydi; kamera tuzaklarıyla toplanan kanıtlar yavaş yavaş birikiyordu. Geçen Ağustos'ta ise aynı parkta bir kar leoparı ailesinin nadir görüntüleri kaydedilmişti.

Altai, 2021 yılından bu yana Kazakistan'da uydu kolu takılan 16. kar leoparı oldu. Şubat ayında Ile-Alatau Devlet Ulusal Tabiat Parkı'nda kolu takılan bir diğer birey de hâlâ izlenmekte. Takip programı artık zeminde politikayı şekillendiriyor: Uydu verileri, korunan alanların sınırlarını tanımlamak ve meşrulaştırmak için kullanılıyor.

Bu temel üzerinde birkaç alan zaten genişletildi, korunan alan ağı daha da geliştirilmeye planlanıyor. Günümüzde Kazakistan'daki kar leoparları dokuz özel korunan doğal alanda (milli parklar ve tabiat rezervleri) yaşıyor ve türün ülke içindeki arealının yaklaşık%70'i koruma statüsünde.

Kazakistan'ın bu başarısı, Ermenistan'ın Erevan kentinde yapılan Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi'nin 17. Taraflar Konferansı (COP17)'de uluslararası dikkat çekti. 16 Ekim'de zirvede konunan Cumhurbaşkanı Kasym-Jomart Tokayev, nüfusun 1990'ların kritik seviyesinden yaklaşık 190 bireye düzelttiğini belirtti.

Tokayev, "Kar leoparı nüfusunda iyileşme işaretleri var " diyerek buna hükümet kurumları, bilim insanları ve uluslararası ortakların uzun yıllık çalışmalarını bağladı.

COP17 yan etkinliklerinden birinde, Orman ve Vahşi Hayat Komitesi Başkanı Daniyar Turgambayev, hayvan hareket verilerinin doğrusal altyapıların biyolojik çeşitlilik üzerindeki etkisini azaltmakta nasıl kullanıldığını anlattı. Turgambayev, Kazakistan'ın Saiga antilopu deneyimine de dikkat çekti: 2026 baharında yapılan hava sayımında Saiga sayısı 4,6 milyon u aştı.

2009'dan bu yana uydu vericili takılanan Saigalardan son iki yılda sadece Ustyurt popülasyonunda yaklaşık 50 bireye GPS sensörlü kulak etiketi takıldı. Bu veriler göç rotalarını ve yollar, demiryolları, hat boruları gibi doğrusal yapıların hayvan hareketine etkisini ortaya koyuyor.

Kazakistan, hayvan hareket verilerinin altyapı planlamasının en erken aşamalarında (çevresel etki değerlendirmesi dahil) dikkate alınmasını, bu verilere daha geniş erişimi ve güçlü uluslararası/bolgesel işbirliğini önerdi.

Gelişmeler, her yıl 23 Ekim'de kutlanan Uluslararası Kar Leoparı Günü'nün öncesinde geldi. Bu tarih 2013'te WWF girişimiyle, Kırgızistan'da yapılan ilk Küresel Kar Leoparı Koruma Forumu'nda imzalanan Bişkek Beyannamesi'nin benimsenmesiyle belirlenmişti.

Beyannameyi 12 areal ülkesi (Afganistan, Butan, Çin, Hindistan, Kazakistan, Kırgızistan, Moğolistan, Nepak, Pakistan, Rusya, Tacikistan, Özbekistan) imzalamıştı. Küresel Kar Leoparı ve Ekosistem Koruma Programı (GSLEP) verilerine göre tür, Himalaya, Pamir, Tian Şan, Karakoram, Kunlun ve Altai dağları da dahil olmak üzere Orta ve Güney Asya'nın yüksek dağlarında, birkaç yüz metreden 5.000 metrenin üzerine kadar uzanan rakımlarda yaşlıyor.

Kediler ağırlıklı olarak yalnız yaşar ve geniş alanlarda dolaşır. Kar leoparı Kazakistan'ın tehlike altındaki türler Kırmızı Kitabı'nda yer alıyor, uluslararası ticareti CITES (Yabani Faun ve Floranın Türler Arasındaki Uluslararası Ticaretle İlgili Sözleşme) ile düzenleniyor.

Nüfus iyileşmesine rağmen koruma uzmanları, türün hâlâ habitat koruması, avcılıkla mücadele ve sürekli bilimsel izlemeye ihtiyaç duyduğunu, Altai'nin kolu gibi cihazların bu çalışmaları desteklemeye devam edeceğini vurguluyor.