Bartın'ın Deprem Riski Açıklandı

Türkiye'nin deprem tehlikesinin görece düşük olduğu illerine ilişkin yayımlanan listelerde Bartın, Zonguldak ve Kastamonu'nun da yer alması dikkat çekti. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının (AFAD) Türkiye Deprem Tehlike Haritası esas alınarak çeşitli haber kaynaklarında yapılan değerlendirmelerde, Karadeniz ve İç Anadolu bölgelerindeki çok sayıda şehir öne çıktı.

Bartın'ın da bulunduğu 23 ilin yer aldığı listeler, deprem güvenliği konusunu yeniden gündeme getirirken, resmî veriler önemli bir ayrıntıyı ortaya koydu. Bartın, Türkiye'nin bazı bölgelerine kıyasla daha düşük deprem tehlikesine sahip olsa da kentte 3 Eylül 1968 tarihinde meydana gelen 6,5 büyüklüğündeki depremde 24 kişinin hayatını kaybetmiş olması, düşük deprem tehlikesinin sıfır risk anlamına gelmediğini gösteriyor.

BARTIN VE KOMŞU İLLER DİKKAT ÇEKTİ

Türkiye Deprem Tehlike Haritası üzerinden yapılan değerlendirmelerin ardından internet haber sitelerinde yayımlanan düşük deprem tehlikesine sahip iller listesinde Bartın da yer aldı. Listede Bartın'ın komşuları Zonguldak ve Kastamonu'nun bulunması, Batı Karadeniz'in deprem tehlikesi açısından konumunu yeniden gündeme taşıdı.

Türkiye'nin en önemli aktif fay sistemlerinden Kuzey Anadolu Fay Zonu'na uzaklık, Bartın'ın bazı yüksek deprem tehlikesine sahip illerden farklı bir konumda bulunmasının nedenlerinden biri olarak öne çıkıyor. Bartın İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğünün yayımladığı bilgilere göre kent, Kuzey Anadolu Fayı'na kuş uçuşu yaklaşık 132 kilometre uzaklıkta bulunuyor.

Ancak fay hattına uzaklık, bir yerleşim yerinin depremden etkilenmeyeceği anlamına gelmiyor. Olası bir depremde oluşabilecek sarsıntının etkisi; depremin büyüklüğüne, derinliğine, uzaklığına, yerel zemin özelliklerine ve yapıların dayanıklılığına bağlı olarak değişebiliyor.

Bartın'ın yanı sıra Zonguldak ve Kastamonu'nun da listelerde yer alması dikkat çekerken, bu üç ilin tamamının aynı deprem tehlikesi düzeyine sahip olduğu sonucuna varılamıyor. Özellikle geniş yüzölçümüne sahip Kastamonu'da Kuzey Anadolu Fay Zonu'na yakın güney kesimleri ile Karadeniz kıyısındaki yerleşim yerleri arasında önemli farklılıklar bulunuyor.

TÜRKİYE'DE HANGİ İLLERİN DEPREM TEHLİKESİ DAHA DÜŞÜK?

AFAD'ın Türkiye Deprem Tehlike Haritası ile ilişkilendirilerek çeşitli haber kaynaklarında paylaşılan 23 illik listede Karadeniz Bölgesi'nden çok sayıda yerleşim yerinin bulunduğu görülüyor.

Paylaşılan listede şu iller yer alıyor:

Karadeniz ve Batı Karadeniz: Bartın, Zonguldak, Kastamonu, Sinop, Samsun, Giresun, Trabzon, Rize ve Artvin.

İç Anadolu: Ankara, Konya, Karaman, Aksaray, Niğde, Nevşehir, Yozgat, Kırşehir ve Kırıkkale.

Marmara: Edirne ve Kırklareli.

Güneydoğu Anadolu: Mardin ve Siirt.

Akdeniz: Antalya.

Bununla birlikte bu liste, AFAD tarafından yayımlanmış resmî bir güvenli iller sıralaması niteliği taşımıyor. AFAD'ın yürürlükteki haritası, illeri tek bir deprem tehlikesi kategorisine yerleştirmek yerine belirli koordinatlardaki yer hareketi değerlerini gösteriyor.

Dolayısıyla listede adı geçen şehirlerin bütün ilçelerinin aynı derecede güvenli olduğunu söylemek mümkün değil. Özellikle Antalya, Kastamonu ve diğer geniş yüzölçümüne sahip illerde deprem tehlikesi yerleşim alanlarına göre önemli ölçüde farklılaşabiliyor.

BARTIN'DA 1968 YILINDA YAŞANAN DEPREM HAFIZALARDA

Bartın'ın deprem tehlikesi görece düşük iller arasında gösterilmesi, kentin geçmişte yaşadığı yıkıcı depremi yeniden hatırlattı. Bartın İl AFAD Müdürlüğünün resmî kayıtlarına göre, 3 Eylül 1968 tarihinde saat 08.19'da meydana gelen 6,5 büyüklüğündeki deprem, Bartın ve Amasra başta olmak üzere çevredeki yerleşim yerlerinde ciddi hasara neden oldu.

Merkez üssü Amasra'nın yaklaşık 10 kilometre kuzeyinde, Karadeniz içerisinde belirlenen depremde 24 kişi hayatını kaybederken yüzlerce kişi yaralandı ve binlerce ev hasar gördü. Sarsıntı yalnızca Bartın ve çevresinde değil, İstanbul, Ankara, Bursa ve Samsun gibi farklı şehirlerde de hissedildi.

AFAD'ın kayıtlarında, deprem sonrasında Amasra ile Çakraz arasındaki kıyı kesiminde yükselmeler meydana geldiği, bazı alüvyon alanlarda çatlakların oluştuğu ve heyelanların yaşandığı belirtiliyor. Bu bulgular, Bartın ve çevresinde yerel jeolojik yapıların deprem tehlikesi açısından önem taşıdığını ortaya koyuyor.

Bölgedeki deprem geçmişinin önemli örneklerinden biri olan 1968 Bartın depremi, aktif fay sistemlerine belirli bir uzaklıkta bulunan yerleşim yerlerinde de yıkıcı depremlerin meydana gelebileceğini gösteren tarihsel bir olay olarak değerlendiriliyor.

AFAD'IN HARİTASI NEYİ GÖSTERİYOR?

AFAD tarafından hazırlanan Türkiye Deprem Tehlike Haritası, 18 Mart 2018 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlandı ve 1 Ocak 2019 tarihinde yürürlüğe girdi. Önceki deprem bölgeleri haritasından farklı olarak yeni sistemde, illerin birinci, ikinci, üçüncü, dördüncü veya beşinci derece deprem bölgesi şeklinde sınıflandırılması yerine koordinat esaslı yer hareketi değerleri kullanılmaya başlandı.

Haritada açık sarıdan koyu kırmızıya uzanan renkler, deprem sırasında meydana gelebilecek yer ivmesi değerlerinin düşükten yükseğe doğru değişimini gösteriyor. Bu veriler, mühendislik çalışmaları, deprem yönetmeliğine uygun bina tasarımı ve afet planlaması açısından önem taşıyor.

Ancak AFAD, söz konusu haritanın bir deprem risk haritası olmadığını özellikle vurguluyor. Deprem tehlikesi, belirli bir yerde meydana gelebilecek sarsıntının özellikleriyle ilgiliyken deprem riski; binaların dayanıklılığı, nüfusun etkilenme ihtimali ve olası can ve mal kayıpları gibi unsurları da kapsıyor.

Bu nedenle bir ilin deprem tehlikesinin görece düşük olması, o ildeki bütün yapıların depreme dayanıklı veya güvenli olduğu anlamına gelmiyor.

BARTIN'DA ZEMİN YAPISI DA ÖNEM TAŞIYOR

Bartın'ın deprem açısından değerlendirilmesinde yalnızca diri faylara uzaklığın değil, yerel zemin koşullarının da dikkate alınması gerekiyor. Özellikle akarsu çevrelerinde bulunan alüvyon zeminlerin özellikleri, deprem sırasında oluşabilecek sarsıntının etkisini değiştirebiliyor.

Bartın İl AFAD Müdürlüğünün afet tehlikeleri ve risklerine ilişkin açıklamasında, kentteki bazı alüvyon alanlarda yeraltı su seviyesinin yüksek olduğu ve bu zeminlerde deprem sırasında sıvılaşma tehlikesinin ortaya çıkabileceği belirtiliyor.

Sıvılaşma, özellikle suya doygun ve uygun özellikteki gevşek zeminlerin deprem sarsıntısıyla taşıma gücünü kaybetmesine neden olabilen bir olay olarak biliniyor. Böyle durumlarda yapılarda oturma, eğilme ve taşıyıcı sistem hasarları meydana gelebiliyor.

Bu nedenle Bartın'da yeni yapılaşma alanlarının belirlenmesi, mevcut yapıların güvenliğinin değerlendirilmesi ve kentsel planlamanın gerçekleştirilmesi süreçlerinde zemin etütlerinin ve mühendislik hesaplarının dikkate alınması önem taşıyor.

ZONGULDAK VE KASTAMONU'DA DURUM NE?

Bartın'ın komşusu Zonguldak da farklı haber kaynaklarında deprem tehlikesinin görece düşük olduğu iller arasında gösteriliyor. Ancak Zonguldak'ın jeolojik yapısı ve farklı yerleşim alanlarının zemin özellikleri, tek bir il geneli değerlendirmesinden daha ayrıntılı incelemeler yapılmasını gerektiriyor.

Zonguldak İl Afet Risk Azaltma Planı'nda, merkez ilçenin deprem tehlikesi farklı deprem senaryoları üzerinden ele alınıyor. Bu durum, il genelindeki tehlikenin yalnızca büyük fay hatlarına uzaklık üzerinden değerlendirilemeyeceğini ortaya koyuyor.

Kastamonu'da ise Kuzey Anadolu Fay Zonu'nun etkisi özellikle ilin güney kesimlerinde önem kazanıyor. Tosya ve çevresindeki yerleşim alanları ile Karadeniz kıyısındaki ilçelerin deprem tehlikesi bakımından aynı özelliklere sahip olmadığı biliniyor.

Dolayısıyla Bartın, Zonguldak ve Kastamonu'nun birlikte düşük tehlikeli iller arasında gösterilmesi, bu şehirlerin bütün yerleşim alanlarının aynı güvenlik koşullarına sahip olduğu biçiminde yorumlanmamalı.

DEPREM TEHLİKESİ DÜŞÜK OLSA DA HAZIRLIK ŞART

Türkiye'nin deprem tehlike haritasında bazı bölgelerin diğerlerine göre daha düşük yer ivmesi değerlerine sahip olması, deprem hazırlıklarının yalnızca yüksek tehlikeli alanlarla sınırlı tutulabileceği anlamına gelmiyor.

Depreme dayanıklı yapıların oluşturulması, mevcut binaların mühendislik yöntemleriyle değerlendirilmesi, afet ve acil durum planlarının hazırlanması ve vatandaşların deprem konusunda bilinçlendirilmesi, bütün şehirler açısından önemini koruyor.

Bartın'ın 1968 yılında yaşadığı deprem ve bu olayın yol açtığı can kayıpları, kentin afet geçmişinin dikkate alınması gerektiğini ortaya koyuyor. Özellikle mevcut yapı stokunun durumu ve yerel zemin özelliklerinin incelenmesi, deprem riskinin gerçekçi biçimde değerlendirilebilmesi açısından belirleyici önem taşıyor.

VATANDAŞLAR YAŞADIKLARI BÖLGENİN DEPREM TEHLİKESİNİ ÖĞRENEBİLİYOR

AFAD'ın Türkiye Deprem Tehlike Haritası, vatandaşların belirli bir konuma ilişkin deprem tehlike değerlerini incelemelerine imkân tanıyor. İnteraktif harita üzerinden koordinat veya adres bilgileri kullanılarak ilgili alanın deprem tehlikesi hakkında bilgi alınabiliyor.

Bununla birlikte harita, bir binanın deprem güvenliğini tek başına ortaya koymuyor. Yapının güvenliği hakkında değerlendirme yapılabilmesi için taşıyıcı sistem özellikleri, yapım yılı, kullanılan malzemeler, zemin koşulları ve ilgili mühendislik incelemelerinin birlikte ele alınması gerekiyor.

Bartın'ın deprem tehlikesinin görece düşük olduğu iller arasında anılması dikkat çekse de kentin geçmişinde yaşanan 1968 depremi, düşük tehlike ile deprem güvenliğinin aynı anlama gelmediğini hatırlatıyor.