DETAY HABER | İsrail'de hükümetin kaderini ne belirleyecek?

İsrail'de genel seçimlerin ardından ortaya çıkan tablo, sandıktan güçlü bir hükümetten çok siyasi belirsizlik çıktığını gösteriyor. Başbakan Binyamin Netanyahu'nun liderliğindeki sağ ve dini partilerden oluşan blok, oy sayımında muhalefeti geride bırakmasına rağmen parlamentoda çoğunluğu sağlayamadı.

İsrail Merkez Seçim Komisyonunun 28 Ekim'de açıkladığı kısmi sonuçlara göre, oyların yüzde 85,6'sı sayıldığında Netanyahu bloku 53, Gadi Eisenkot öncülüğündeki muhalefet bloku 48, Arap partileri ise 19 sandalye kazanabilecek görünüyordu. Kesin sonuçlar henüz açıklanmadı.

SANDIK ÇIKIŞ ANKETLERİYLE OY SAYIMI NEDEN FARKLI?

Seçim gecesi İsrail televizyonlarında yayımlanan ilk sandık çıkış anketleri, Eisenkot liderliğindeki muhalefetin Netanyahu'ya karşı önemli bir avantaj yakaladığını gösterdi.

Ancak sandıkların açılmasıyla birlikte siyasi dengeler değişmeye başladı. İlk sonuçlarda muhalefetin yakaladığı üstünlük, ilerleyen saatlerde Netanyahu blokunun lehine döndü.

İsrail basınında yayımlanan verilere göre, sayımın farklı aşamalarında Netanyahu yanlısı partilerin toplam sandalye sayısı 53 ile 56 arasında değişirken, Eisenkot'un öncülük ettiği blok 48-49 sandalye bandında kaldı.

Bu dalgalanma, İsrail'in nispi temsil sisteminde küçük oy değişimlerinin bile parlamentodaki sandalye dağılımını etkileyebildiğini ortaya koyuyor.

NETANYAHU SEÇİMİ KAZANDI MI, YOKSA İKTİDARI MI KAYBEDİYOR?

Netanyahu'nun Likud Partisi, kısmi sonuçlarda parlamentonun en büyük partisi olma konumunu koruyor. Ancak İsrail'de seçimlerin galibini yalnızca en fazla milletvekilini kazanan parti belirlemiyor.

120 sandalyeli Knesset'te hükümet kurabilmek için en az 61 milletvekilinin desteği gerekiyor.

Bu nedenle Netanyahu'nun siyasi bloku muhalefetten daha fazla sandalye kazansa bile, gerekli çoğunluğa ulaşamaması halinde yeni hükümeti kuramayabilir.

Öte yandan Eisenkot'un öncülük ettiği muhalefet de Netanyahu'yu geride bırakacak bir koalisyon oluşturmak için farklı partilerin desteğine ihtiyaç duyuyor.

Bu tablo, Netanyahu'nun seçimden birinci siyasi güç olarak çıkmasının iktidarını sürdürmesine tek başına yetmeyebileceğini gösteriyor.

SEÇİMİN ASIL KAZANANI ARAP PARTİLERİ Mİ?

Seçim sonuçlarının en dikkat çekici gelişmelerinden biri, İsrail'deki Arap seçmenleri temsil eden partilerin parlamentodaki gücünü artırması oldu.

2022 seçimlerinde toplam 10 sandalye kazanan Arap partilerinin, 28 Ekim'deki kısmi sayımda 19 sandalyeye ulaşması önemli bir değişime işaret ediyor.

Bu yükseliş, yalnızca sandalye sayısındaki artış açısından değil, hükümet kurma ihtimalleri bakımından da büyük önem taşıyor.

Mevcut dağılım üzerinden bakıldığında Eisenkot bloku ile Arap partilerinin toplamı 67 sandalyeye ulaşıyor.

Ancak bu matematiksel çoğunluk, otomatik olarak siyasi ittifak anlamına gelmiyor.

Muhalefetteki bazı partilerin Arap partileriyle hükümet ortaklığına mesafeli yaklaşması, Netanyahu karşıtı bir koalisyonun önündeki en önemli engellerden biri olarak öne çıkıyor.

Dolayısıyla seçimlerin kaderini yalnızca Arap partilerinin kazandığı sandalye sayısı değil, diğer muhalefet partilerinin onlarla nasıl bir siyasi ilişki kuracağı belirleyebilir.

GAZZE SAVAŞI VE GÜVENLİK POLİTİKALARI SANDIĞI NASIL ETKİLEDİ?

İsrail'deki seçimlerin siyasi önemini artıran başlıklardan biri de 7 Ekim 2023 saldırılarının ardından yaşanan savaşlar ve bunların Netanyahu hükümetine yönelik etkileri oldu.

Netanyahu seçim kampanyasında güvenlik politikalarını öne çıkarırken, eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot yönetimindeki muhalefet, özellikle güvenlik kurumlarının sorumluluğu ve siyasi yönetimin hesap vermesi gerektiği üzerinde durdu.

Bununla birlikte seçim, İsrail'de dış politika konusunda tamamen birbirinden farklı iki yaklaşımın yarıştığı bir tablo da ortaya koymadı.

Eisenkot'un Hamas'ın Gazze'deki yönetiminin sona erdirilmesini desteklemesi ve iki devletli çözümü savunmaması, muhalefetin güvenlik politikalarında Netanyahu'dan bütünüyle ayrışmadığını gösteriyor.

Bu nedenle olası bir iktidar değişikliğinin Gazze ve Filistin politikalarında otomatik olarak köklü bir dönüşüm yaratacağını söylemek için yeterli dayanak bulunmuyor.

NETANYAHU'NUN AŞIRI SAĞ ORTAKLARI GÜÇ KAYBETTİ

Seçimlerin bir diğer önemli sonucu, Netanyahu'nun siyasi ittifakının kendi içindeki dengelerinde ortaya çıktı.

Likud en büyük parti konumunu korurken, Netanyahu'nun aşırı sağdaki ortaklarının destek kaybettiği görüldü.

Özellikle Itamar Ben-Gvir ve Bezalel Smotrich'in partilerindeki gerileme, Netanyahu'nun yalnızca muhalefete karşı değil, mevcut siyasi ortaklarıyla kurduğu ittifakın geleceği açısından da zor bir dönemle karşılaşabileceğine işaret ediyor.

Bu gelişmenin iki önemli sonucu olabilir: Netanyahu'nun hükümet kurmak için yeni siyasi ortaklar araması veya mevcut ortaklarının koalisyon görüşmelerindeki taleplerinin belirleyici hale gelmesi.

SEÇİME KATILIM NEDEN ÖNEMLİ?

İsrail'de seçmenlerin sandığa yoğun ilgi göstermesi de sonuçları etkileyen önemli unsurlardan biri oldu.

Katılım oranı yüzde 77,7 seviyesine ulaşarak son yirmi yılı aşkın dönemin en yüksek düzeylerinden birine çıktı. Bu oran, 2022 seçimlerine kıyasla yaklaşık 7 puanlık artış anlamına geliyor.

Yüksek katılım, seçimin yalnızca partiler arasındaki bir iktidar mücadelesi olmadığını, farklı toplumsal kesimlerin ülkenin geleceğine ilişkin siyasi tercihlerini güçlü biçimde sandığa taşıdığını gösteriyor.

Arap partilerinin sandalye sayısındaki artış da bu çerçevede dikkat çekiyor. Bununla birlikte hangi seçmen gruplarının hangi oranda harekete geçtiğini kesin olarak belirlemek için ayrıntılı seçim verilerine ihtiyaç bulunuyor.

İSRAİL'İ ŞİMDİ HANGİ SENARYOLAR BEKLİYOR?

Seçim sonuçlarının kesinleşmesinin ardından İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog'un hükümeti kurma sürecinde siyasi partilerin tavsiyelerini değerlendirmesi bekleniyor.

Netanyahu'nun yeni ortaklar bulması: Mevcut blokun eksik kalan sandalye sayısını tamamlayabilecek siyasi destek sağlanması halinde Netanyahu yeniden hükümet kurabilir.

Eisenkot öncülüğünde alternatif koalisyon: Muhalefetin kendi içindeki görüş ayrılıklarını aşması ve Arap partilerinden destek alabilecek bir formül geliştirmesi halinde iktidar değişikliği mümkün olabilir.

Siyasi kilitlenmenin sürmesi: Hiçbir liderin 61 milletvekilinin desteğini sağlayamaması durumunda uzun koalisyon görüşmeleri, farklı hükümet formülleri ve yeni seçim ihtimali gündeme gelebilir. İsrail'in koalisyon temelli siyasi sistemi nedeniyle seçim gecesi ortaya çıkan sandalye dağılımı, hükümetin kim tarafından kurulacağını tek başına belirlemiyor.

NETANYAHU'NUN SANDIKTAKİ AVANTAJI İKTİDARINI KORUMAYA YETECEK Mİ?

İsrail seçimlerinden çıkan en önemli sonuç, Netanyahu'nun siyasi gücünü tamamen kaybetmemesine rağmen hükümet kurabilecek çoğunluğu henüz elde edememesi oldu.

Eisenkot liderliğindeki muhalefet ise Netanyahu karşıtı seçmenlerin önemli bölümünü bir araya getirse de bu desteği hükümet kurabilecek bir ittifaka dönüştürmekte zorlanıyor.

Arap partilerinin güçlenmesi, yıllardır İsrail siyasetinde etkili olan koalisyon hesaplarına yeni bir boyut kazandırdı. Ancak bu partilerin parlamentodaki belirleyici konumu, muhalefetin onlarla iş birliği yapma konusundaki siyasi çekincelerini ortadan kaldırmıyor.

Dolayısıyla İsrail'de seçimlerin asıl galibi, sandıktan en fazla oyla çıkan lider değil, 61 milletvekilinin desteğini bir araya getirmeyi başaran siyasetçi olacak.

28 Ekim itibarıyla kısmi sonuçların gösterdiği tablo, İsrail'de Netanyahu döneminin kesin olarak sona erdiğini söylemek için erken olduğunu, ancak mevcut iktidarın devamının da garanti olmadığını ortaya koyuyor.