Mevlânâ’nın üvey kızı burada mı doğdu? Bursa’nın bu köyünde tarih yıkılıyor

Bursa’nın İznik ilçesindeki İnikli Mahallesi yüzyıllardır farklı hikâyelere ev sahipliği yapıyor. Bugün ise Osmanlı kırsal mimarisinin izlerini taşıyan tarihi evler birer birer yok olma tehlikesiyle karşı karşıya.

Bir rivayete göre bundan yaklaşık 800 yıl önce Mevlânâ’nın üvey kızı Kimya Hatun’un dünyaya geldiği yer İnikli’ydi. Bugün ise o köyde, geçmişten kalan tarihi evlerden biri yıkılmak üzere.

Kimya Hatun’un 1 Kasım 1229’da İznik’in İnikli köyünde doğduğu bilgisi, Sinan Yağmur’un Aşkın Gözyaşları III – Kimya Hatun kitabında anlatılıyor. İddia daha önce Bursa basınında da gündeme geldi. Ancak Kimya Hatun’un İnikli’de doğduğuna ilişkin kesin bir arşiv kaydı bulunmuyor; bilgi, esas olarak bu anlatıya dayanıyor.

İnikli’nin bugün karşı karşıya olduğu durum ise çok daha somut.

Köyde bulunan kerpiç ve ahşap geleneksel evlerden biri, çatısı ve taşıyıcıları büyük ölçüde çökmüş halde. Yapının hemen yanında evler, önünde ise kullanılan bir yol bulunuyor. Olası bir çökme hem tarihi yapının tamamen kaybedilmesine hem de çevrede yaşayanların güvenliğinin tehlikeye girmesine neden olabilir.

Köylülerin aktardığına göre yapı daha önce yıkılma tehlikesi nedeniyle şeritle çevrildi. Ancak zamanla şeritler ortadan kalktı. Sakinler ayrıca evin büyük ahşap kapılarının bir gece gelen kişiler tarafından sökülerek götürüldüğünü öne sürüyor.

İnikli’nin tarihi yalnızca bir rivayetten ibaret değil

İnikli’nin geçmişi Osmanlı dönemine kadar uzanıyor. Kaynaklarda köyün eski adları Gedikli, İlikli ve İnekli olarak geçiyor. 1865 tarihli kayıtlarda ise köyde Rum ve Türk nüfusun birlikte yaşadığı görülüyor.

İnikli, Millî Mücadele yıllarında da işgalin izlerini taşıdı. Dönemin kayıtlarında Yunan kuvvetlerinin İnikli’yi yaktığı ve çıkan yangının askerler tarafından söndürüldüğü aktarılıyor.

Köyde bugün anlatılan sözlü tarih hikâyelerinde ise işgal sırasında köylülerin bazı evleri korumak için örgütlendiği anlatılıyor. Bu anlatıların ayrıntıları henüz arşiv belgeleriyle doğrulanmış değil.

Ancak İnikli’nin tarihî değeri konusunda elimizde daha somut kayıtlar da var.

2025 tarihli Türkiye’nin Kırsal Mimarlık Atlası çalışması, İnikli’deki geleneksel evlerin önemli bölümünün Osmanlı kırsal konut geleneğinin izlerini taşıdığını ve terk ile bakımsızlık nedeniyle yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu ortaya koyuyor.

Üstelik köyde tescilli taşınmaz kültür varlıkları da bulunuyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Bursa Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu kayıtlarında, İnikli’de 1994 yılında tescil edilmiş taşınmaz kültür varlıklarına ilişkin kararlar yer alıyor.

İnsanlar eski köy hayatını ararken eski köy kayboluyor

İnikli bugün yeni bir dönüşümün de içinde. Son yıllarda İstanbul başta olmak üzere büyük şehirlerden gelenler bölgede arazi alıyor, eski köy evlerini yeniliyor ve hafta sonlarını ya da kısa tatillerini burada geçiriyor.

Kentten köye yönelen bu ilgi, köylerin yeniden canlanması için bir fırsat olabilir.

İnsanlar eski köy hayatını yaşamak için İnikli’ye gelirken, o hayatın gerçek izleri olan tarihi evler göz göre göre yok oluyor.

Kültür ve Turizm Bakanlığı, Bursa Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu, Bursa Büyükşehir Belediyesi ve İznik Belediyesi’nin İnikli’deki tarihî yapılar için yeniden harekete geçmesi bekleniyor.

Yıkılma tehlikesindeki yapılar için acil güvenlik önlemleri alınması, tescilli yapıların mevcut durumlarının yeniden değerlendirilmesi ve kurtarılabilecek yapıların restore edilerek yaşatılması gerekiyor.

Çünkü Kimya Hatun’un gerçekten İnikli’de doğup doğmadığı tartışılabilir.

Ama bugün çok daha açık olan bir gerçek var:

İnikli’nin tarihi, gözümüzün önünde yıkılıyor.