Sivas’ta bir zamanlar dokuz sinema vardı, bugün perde tek sinemada açılıyor

Fabrikaların kendi salonu, Şifaiye'nin yanında bin dört yüz kişilik açık hava sineması, Hükümet Konağı karşısındaki afiş duvarı. Sivas'ta sinemanın yüz yılı ve bugün geriye kalan.

Dinle A- A+ Gorsel: Sivas Gazetesi Sivas’ta bir zamanlar dokuz sinema vardı. Merkez nüfusu yaklaşık yüz beş bin kişiydi ve bu salonlarda toplam yedi bin iki yüz koltuk bulunuyordu. Yani şehirde yaşayan her on beş kişiden birine bir sinema koltuğu düşüyordu.

Bugün şehirde sinema rehberlerine kayıtlı üç sinema var ve bu hafta sonu bunların yalnız biri film oynatıyor.

Sivas haberlerini Google'da önce görün Sivas Gazetesi'ni Google'da tercih edilen kaynaklarınıza ekleyin. Google'da ekle Rakam 1965’te hazırlanan “Sivas İli Analitik Etüdleri” çalışmasına ait. Yazlık ve kışlık salonların dökümü de o çalışmada duruyor.

Listede iki isim dikkat çekiyor. Demiryolu fabrikasının beş yüz, çimento fabrikasının üç yüz kişilik kendi sineması vardı. Fabrika işçisinin ve ailesinin akşam programı fabrikanın kendi salonundaydı.

Salonlar şehre eşit dağılmamıştı. Ticaretin yoğun olduğu ve bin yedi yüz elli kişinin yaşadığı Eskikale Mahallesi’nde dokuz kahve, iki lokal, bir sinema ve iki park vardı. Buna karşılık on üç bin yüz dört nüfuslu Altıntabak Mahallesi’nde tek bir kültür ve eğlence yeri bulunmuyordu.

Her şey bir gazete haberiyle başladı Recep’in Sineması Sinema olmak için yapılan ilk bina Şifaiye’nin yanında bin dört yüz kişilik açık hava sineması Afiş duvarı Makinist ses Dokuzdan bire Her şey bir gazete haberiyle başladı Sivas’ta ilk filmin ne zaman ve nerede gösterildiğini bilmiyoruz. Ama ilk girişimin kaydı duruyor.

Sivas Kongresi’nin ardından çıkarılan İrade-i Milliye gazetesi, 24 Mayıs 1920 tarihli 41. sayısında “Sinema Küşadı” başlıklı bir haber yayımladı. Haberde şehirde bir sinema şirketi kurulduğu, makinelerin sipariş edildiği ve yakın zamanda gösterime başlanacağı duyuruluyor, girişimciler tebrik ediliyordu. Gazete sinemayı “faydalı bir mektep” diye tarif ediyordu.

Şirketin ortaklarının kim olduğu, salonun nereye yapılacağı yazılmamış. Perdenin ne zaman açıldığı da belli değil.

1973 tarihli Sivas İl Yıllığı, şehrin ilk sinema salonunun 1928’de Recep Kemahlı ile emekli subay Rahmi Bey tarafından açıldığını kaydediyor.

Salon yeni yapılmadı, dönüştürüldü. Eski Göğüs Hastalıkları Hastanesi’nin arkasında, bugünkü Kültür Sanat Evi’nin bahçesinde, Murdarırmak’a doğru uzanan kısımda duran ve Fransızların terk ettiği kilise tadilattan geçirilip sinemaya çevrildi. Kapıya “Asri Sinema” levhası asılmıştı ama Sivaslılar oraya hep “Recep’in Sineması” dedi.

İçeride koltuk yoktu. Boydan boya uzatılan tahtalar oturma yeriydi. Salonun arkası tahta döşemeyle ikiye bölünmüş, üst kat balkon yapılmıştı. İki yüz kişilik salonda sessiz filmler oynadığı için bir köşede org ya da piyano çalıyordu. Bilet ön tarafta yedi buçuk, arkada on kuruştu.

Bina yıkılma tehlikesi geçirince sinema Rum kilisesine taşındı ve 1932’ye kadar orada sürdü. Sadece 1931’de salon değişik aralıklarla doksan gün kapalı kaldı, buna rağmen o yıl yüz on altı film gösterdi.

Sivas’ın sinema olarak inşa edilen ilk binası 1932’de İstasyon Caddesi’nde, Kale Cami’nin bitişiğinde yükseldi. Adı “Yeni Hayat Sineması”ydı. 1939’da “Tan Sineması” oldu.

1934 tarihli bir gazete haberinde şehirdeki tek sinemanın Yeni Hayat olduğu, her akşam seans yapıldığı, yoğunluğa göre cuma ve bazen perşembe öğleden sonraları da film oynatıldığı anlatılıyor. Aynı haberde muhabir iki şeyden şikâyet ediyor: elektrikler sık kesiliyor ve salonda düzen yok.

Aynı yıllarda şehre bir film ekibi de geldi. “Kan” ve “Melun” filmlerinin yapımcısı Vedat Örfi Bey 1934’te Sivas’a gelerek “İnkılâp” filminin çekimlerini yaptı. Sivas’ta çekilen ilk film büyük ihtimalle budur.

Salonların en dikkat çekeni kapalı değil, açıktı.

Şifaiye Medresesi’nin yanındaki boş meydanın etrafı briket duvarla yükseltildi, sahne ve perde kuruldu, birbirine bağlı onarlı tahta sandalyeler monte edildi. Ortaya bin dört yüz kişilik bir açık hava sineması çıktı. Adı Selçuk Sineması’ydı.

Makine için yirmi bin lira biriktirilmiş, İzmir Fuarı’ndan Rus malı AP6 model otuz beşlik bir film makinesi, ses düzeni ve ekipmanı alınmıştı. Yazlık salon, Sivas Valisi Mehmet Varinli dönemine kadar çalıştı.

Yetmişli yıllardan sonra şehrin değişik noktalarında yeni salonlar açıldı. Mahkeme Çarşısı’nda Yeni Cami’nin karşısındaki pasajın üzerinde altı yüz elli koltuklu Konak Sineması, Atatürk Caddesi’nde Yıldız Sineması, stadyumun yanında Emek Sineması.

Konak Sineması’nı işleten Şükrü Günhan ve Ali Tipici, uzun yıllar aralarında İbrahim Tatlıses’in de bulunduğu sanatçıları sinema sahnelerinde konser vermek üzere Sivas’a getirdi.

Sinemaya gitmek tek başına bir program değildi, bütün bir cumartesi ritüeliydi ve ritüel sinemada değil, sokakta başlıyordu.

Hükümet Konağı’nın tam karşısındaki tarihî ahşap binanın duvarına, bugünkü reklam panolarına benzeyen çerçeveler içinde film afişleri ve seans saatleri boydan boya asılırdı. Binanın yanında küçük bir turizm bürosu, önünde de içine yirmi beş kuruşluk atılınca çalışan, titreşimiyle insanı dinlendirdiği iddia edilen Alman malı bir makine vardı.

Cumartesi ve pazar sabahları dokuz on sularında bu duvarın önü dolardı. Bir yandan hangi filmin hangi salonda oynadığına bakılır, bir yandan filmi önceden görenlerin yorumu dinlenerek hangi sinemaya gidileceğine karar verilirdi.

Aynı duvarın dibinde ikinci bir pazar kurulmuştu. Teksas, Tommiks, Zagor ve Tarkan’ın haftalık sayıları el değiştirirdi. Gençler okumadıkları sayıyı orada satın alır, bir duvar dibine çömelip ya da kaldırıma oturup bir solukta bitirir, sonra satıp yenisini alırdı. Aynı pazarın ikincisi Esen Sineması’nın yanında, seans öncesi kurulurdu.

Salonların kendi folkloru vardı. Üst üste iki film oynardı. Aralarda harçlıktan artmışsa gazoz ve simit alınırdı.

Eski teknolojinin kıtlığı yüzünden bazen ses kesilir, bazen film kopardı. O anda salondan yükselen “makinist ses” nidaları ve ıslıklar, işletmeye yapılan protestonun ta kendisiydi.

Televizyonun henüz eve girmediği yıllarda bazı okullar da sinema salonuna dönüşürdü. Bir okulun ikinci kat koridoruna sınıflardan sıralar taşınır, pencereler kalın siyah perdelerle kapatılır, çarşamba öğleden sonraları çocuklara, akşamları da mahallelinin kendisine film gösterilirdi.

Makinist, okulun müdürüydü. Toplanan sembolik ücretle okulun eksikleri giderilir, artan parayla yoksul öğrencilere kalem defter alınırdı.

O dokuz salondan hiçbiri yok. Fabrika sinemaları, yazlıklar, bin dört yüz kişilik açık hava salonu, afiş duvarı, çizgi roman pazarı, hepsi kapandı.

Sinema rehberlerinde Sivas için bugün üç adres kayıtlı. İstasyon Caddesi’ndeki Heriş Pasajı’nda CineNora 1, Atatürk Caddesi’ndeki Yıldız Pasajı’nda CineNora 2 ve bir alışveriş merkezinde açılan sekiz salonlu Avşar Sineması.

14 Kasım 2026 itibarıyla bu üç adresten yalnızca İstasyon Caddesi’ndeki salonun programında film var; diğer ikisinde seans görünmüyor. Avşar’ın kendi internet sitesinde de şube listesinde Sivas yer almıyor.

Altmış bir yılda yedi bin iki yüz koltuktan bir pasaj sinemasına gelinmiş durumda.

Yine de hikâyenin bittiği yer, başladığı yer. Sivas’ın sinema olmak için diktiği ilk bina 1932’de İstasyon Caddesi’ne kurulmuştu. Doksan dört yıl sonra perde hâlâ aynı caddede açılıyor.

Kaynaklar: İbrahim Yasak, Şehir Defteri (Sivas) · Sivas İli Analitik Etüdleri, 1965 · Sivas İl Yıllığı, 1973 · İrade-i Milliye, 24 Mayıs 1920, sayı 41 · Sinemalar.