Maden kazası kaçınılmaz mı?

Yine bir maden kazası. Metan gazı!“Kader” mi, “kaçınılmaz” mı??Hele metan gazı! Artık utanıyorum bile yazmaya…Yalnızca teknik kurallarımıza uysak bile riski sıfıra indirebileceğimiz bir… hadi bakalım… yazamıyorum işte… can kayıplarımızı düşününce… dilim varıp da “kaza” bile diyemiyorum.

Düştüğü yeri yakar derler, ama hiç de öyle değil! Metan gazı renksiz ve kokusuz. Ama insaf artık gelişmiş çevrim içi gaz izleme sensörleri var. Anında haber verebiliyor. Ocağın her noktasındaki gaz seviyesini dakikasında bile değil saniyesinde izleyebilirsiniz…METAN GAZI NEDEN PATLARHavada metan oranı yüzde bire ulaştığında alarm sistemleri anında devreye giriyor.

Yüzde bir buçuk olur olmaz ocağın elektriği otomatik olarak kesilir ve işçiler güvenli alana geçirilebilir. Bu bir! Metan gazı neden patlar? Havayla belli bir oranda karışınca. Onu engellemek de zor değil. Mekanik havalandırma sistemleri var artık.

İçeriye temiz hava basınca gazı seyreltebiliyorsunuz. Belli sınırda tutuyorsunuz. Ayrıca bazı damarlarda önceden sondaj yaparak gazın emilmesini de sağlayabilirsiniz. Ayrıca patlamanın olması için tutuşturucu bir kıvılcım ya da statik elektrik olması gerekiyor.

Bu, kullanılan aletlerden de olabiliyor. Onun çaresini de bilim çoktan bulmuş. Özel elektrikli aletler var. Kıvılcım çıkarmayan…Diyeceksiniz ki… patron elini cebine bizim alın terimizin karşılığını verirken bile zor atıyor.

O sensörlere… aletlere mi para verecek! Kurallar yok mu? Vaar…Denetlemedikten sonra kurallar olmuş ne fayda! Özel mi özel… madencilik zor iştir… daha çok daha çok üretime kilitlenirsen, işte o zaman canlar “arada bir” gitmiş bakmazsın ona.

Oysa bizim zenginliğimiz o madenler. Biz de isteriz çok çıksın, enerji olsun, bize ucuz yeme içme, giyme kuşanma olarak dönsün… sanayicimizin de çiftçimizin de çarkları motorları dönsün, esnafımızın da yüzü gülsün. Devlet madencisinin canını düşünecek.

Daha çok üretmek için yaşaması gerektiğini bilecek. Sağlıklı yaşaması gerektiğini bilecek. Ona özen gösterecek. Hızlı ve gözü kara üretim değil, dengeli ve sürdürülebilir bir üretim sistemi uygulayacak.“1980’lerden bu yana” demek artık o kadar olağanlaştı ki… hemen her çözüm aranan sorunun başına takar olduk.

Ne yapalım ki gerçek bu…KAMUCULUĞUN PAYI YÜZDE 80’DEN 8’E DÜŞTÜTürkiye’de 1980’li yıllarda başlayan ve 2000’li yıllardan sonra hız kazanan özelleştirme, madencilik sektöründe de çok hızla gelişti. Madenci de devletin sırtında kambur olarak görüldü.

Silkelendi. Madencilik alanında kamunun üretimdeki payının yüzde 80’lerden yüzde 8 seviyelerine kadar gerilediğini biliyor muydunuz? Kiralama, taşeronlaşma aldı başını gitti. Türkiye Taşkömürü Kurumu (TTK)’nda çalışan işçi sayısı 40 binli seviyelerden 6 bin civarına kadar gerilemiş.

Kamunun kafası da “özelleşiyor” bu arada. Nasıl olsa satacağız neden yatırım yapalım, deniyormuş…Duyun da inanın…Şu halimize baksanıza nereye elinizi atsanız… gençliğimizde öyle derdik… “bozuk düzen”!Peki kazaları yazıyordun, nereden buralara geldin diyeceksiniz.

Az durun! Derdimiz dizlerimizi dövmek değil. En fazla morartırız o kadar. Çare üretmek. Kökünü kazımak. Giden canlar yüreğimizi yakar. Bizim madencilere ayrı bir duyarlığımız olduğunu tanıyanlar bilir…ÖZELLEŞTİRME VE KAZALARÖzelleştirme ve kazalar arasındaki ilişki araştırmalarına göz atınca hiç şaşırmadım.

Özel şirketler tarafından işletilen sahalarda çalışan maden işçileri, kamuda çalışanlara kıyasla çok daha yüksek bir iş kazası ve ölüm riski altında. Neden? İş güvenliği yatırımları ek maliyet olarak görülüyor… örneğin sensör vb basit önlemler bile.

Özelleştirilen sahalarda işçiler üzerinde yoğun bir “üretim zorlaması” (tonaj baskısı) kurulmaktadır. Güvenlik protokollerinin tamamlanması zaman gerektirdiği için, hızlı üretim baskısı madencilerin hayatî risk sınırlarını ihlal etmesine yol açıyor…GİDEN CANLARIN ARDINDAN AĞLAMAYALIM İŞBAŞINA GELELİMKamu madenlerinde köklü bir kurumsal hafıza ve katı bir hiyerarşik denetim mekanizması vardı geleneksel olarak.

Yıpransa da hâlâ sürüyor. Özel ocaklarda maden mühendislerinin yetkileri kısıtlanabiliyor, 657 güvenceleri de yok ya kapının önüne koyuverir mal sahibi mülk sahibi! Bu hani bunun ilk sahibi deme şansını da azaltıyor elbette.

Yetersiz sermaye, liyakat sorunu derken zincirleme geliyor sorunlar. Madenciliğimiz, madencilerimiz bizim gözbebeğimiz… kahramanlarımız…Giden canların ardından artık ağıtlar yakmayalım.