Zahterin Faydaları Nelerdir? Zahter Çayı Neye İyi Gelir?

Kilis, Gaziantep ve Hatay mutfağında önemli bir yere sahip olan zahter, kendine özgü kokusu ve keskin aromasıyla sofraların sevilen lezzetleri arasında bulunuyor. Kahvaltılarda, salatalarda ve çay olarak tüketilen zahterin sağlık üzerindeki etkileri de bilimsel araştırmalara konu oluyor.

Kekik ailesinden gelen zahter, bilimsel adıyla Thymbra spicata, özellikle Güneydoğu Anadolu ve Akdeniz bölgelerinde yetişen aromatik bitkiler arasında yer alıyor. Peki, zahterin faydaları nelerdir? Zahter çayı neye iyi gelir? Her gün zahter tüketmek doğru mu? İşte araştırmalara göre merak edilen ayrıntılar.

ZAHTERİN FAYDALARI NELERDİR?

Zahter, içerisinde doğal fenolik bileşikler ve aromatik maddeler barındırıyor. Bu bileşiklerin bazıları antioksidan özellikleri nedeniyle bilim insanları tarafından inceleniyor. Özellikle karvakrol ve çeşitli fenolik maddelerin zahterin öne çıkan bileşenleri arasında bulunduğu belirtiliyor.

Zahterle ilgili laboratuvar araştırmalarında şu özellikler incelendi:

Antioksidan kapasitesi: Zahter özütlerinin serbest radikallere karşı etkili olabilen bileşikler içerdiği belirlendi.

Antimikrobiyal özellikleri: Zahter uçucu yağının bazı bakteriler üzerinde laboratuvar koşullarında etkili olabildiği görüldü.

Bitkisel bileşenleri: Karvakrol ve çeşitli fenolik maddeler yönünden araştırmalara konu oldu.

Geleneksel sindirim kullanımı: Zahter, halk arasında sindirim şikâyetleri için de tüketiliyor. Ancak bu amaçla insanlarda etkili olduğunu gösteren yeterli klinik kanıt bulunmuyor.

Bu araştırma sonuçları, zahterin tek başına bir hastalığı önlediği veya tedavi ettiği anlamına gelmiyor.

ZAHTER ANTİOKSİDAN İÇERİYOR MU?

2019 yılında Food Science & Nutrition dergisinde yayımlanan bilimsel araştırmada zahter ve kekik bitkilerinin kimyasal bileşimleri, antioksidan kapasiteleri ve antimikrobiyal özellikleri karşılaştırıldı. Araştırmada zahterin uçucu yağında karvakrol adlı bileşiğin öne çıktığı belirlendi. Zahterden hazırlanan farklı özütlerin antioksidan özellikler taşıdığı da tespit edildi.

ZAHTER ÇAYI NEYE İYİ GELİR?

Kilis ve Gaziantep'te zahter, kurutulmuş bitkinin sıcak suyla demlenmesi veya süzgeçte sıcak sudan geçirilmesiyle çay olarak tüketiliyor.

Geleneksel olarak özellikle soğuk havalarda tercih edilen zahter çayı, kendine has aromasıyla biliniyor. Halk arasında boğazı rahatlatmak, sindirime yardımcı olmak ve soğuk algınlığı dönemlerinde sıcak içecek olarak tüketmek amacıyla kullanılıyor.

Bununla birlikte zahter çayının grip, nezle, öksürük veya başka hastalıkları iyileştirdiğini kanıtlayan yeterli insan araştırması bulunmuyor. Bu nedenle zahter çayı, ilaç veya hekim tarafından önerilen tedavinin yerine kullanılmamalı.

GAZİANTEP ZAHTER ÇAYI COĞRAFİ İŞARETLE TESCİLLENDİ

Gaziantep'in geleneksel lezzetleri arasında bulunan zahter çayı, Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından coğrafi işaretle tescillendi.

Gaziantep Ticaret Borsasının başvurusuyla 18 Mayıs 2022 tarihinde, 1110 tescil numarasıyla kayıt altına alınan Antep Zahter Çayı, mahreç işaretiyle korunan yöresel ürünler arasında bulunuyor. Kültür ve Turizm Bakanlığının Kültür Portalı'nda yer alan bilgilere göre zahter çayı, kurutulmuş zahter bitkisi ve sıcak su kullanılarak hazırlanıyor.

İsteğe bağlı olarak limon, bal veya şeker ilave edilerek de tüketilebiliyor.

KAHVALTILIK ZAHTER İLE ZAHTER BİTKİSİ AYNI MI?

Kilis ve Gaziantep'te kahvaltılarda tüketilen zahter karışımı ile doğrudan zahter bitkisi aynı ürün değil.

Kahvaltılık zahter; kurutulmuş zahterin yanı sıra susam, sumak, kavrulmuş bakliyatlar, çeşitli baharatlar ve yöreye göre değişen başka malzemeler içerebiliyor. Özellikle zeytinyağıyla birlikte ekmeğe banılarak tüketilen kahvaltılık zahter, yöresel mutfak kültürünün sevilen lezzetleri arasında yer alıyor.

ZAHTER HER GÜN TÜKETİLİR Mİ?

Zahterin yemeklerde baharat olarak kullanılmasıyla, yoğunlaştırılmış zahter yağı veya özütünün tedavi amacıyla tüketilmesi birbirinden farklı durumlar. Normal beslenmede kullanılan miktarlar ile yoğun bitkisel ürünlerin oluşturabileceği etkiler aynı değil.

Zahterin her gün belirli miktarda çay olarak tüketilmesinin uzun vadeli etkileri konusunda da yeterli insan araştırması bulunmuyor

KİMLER ZAHTER TÜKETİRKEN DİKKATLİ OLMALI?

Sağlık Bakanlığı, bitkisel ürünlerin bilinçsiz kullanımının bazı kişilerde sağlık sorunlarına neden olabileceği konusunda uyarıyor.

Özellikle hamilelerin, emziren annelerin, kronik hastalığı bulunanların ve düzenli ilaç kullanan kişilerin yoğun bitkisel ürünleri kullanmadan önce hekimlerine danışmaları gerekiyor. Ayrıca zahter yağı gibi konsantre uçucu yağların doğrudan içilmesi önerilmiyor. Bitkisel olması, bir ürünün her miktarda güvenli olduğu anlamına gelmiyor.

KİLİS VE GAZİANTEP'İN GELENEKSEL LEZZETİ

Zahter, Kilis ve Gaziantep'te yalnızca yemeklere tat veren bir bitki değil, yöresel mutfak kültürünün de önemli bir parçası. Özellikle zeytinyağlı kahvaltılık karışımlar, taze zahter salatası ve zahter çayı bölgedeki geleneksel tüketim şekilleri arasında bulunuyor.

Bilimsel çalışmalar, zahterin araştırılmaya değer doğal bileşikler içerdiğini ortaya koyarken uzman sağlık kuruluşları, bitkilerin hastalıkların tedavisinde hekim önerisinin yerine kullanılmaması gerektiğini hatırlatıyor.