Habermetrik
← Ana Sayfa
17 Kasım 2026 07:46 · Güncelleme 07:52
✍ Editör: Habermetrik · Editör Politikası

Türk tarihini değiştirebilecek keşif! Bilge Kağan'ın saray şehri bulundu

Türk tarihini değiştirebilecek keşif! Bilge Kağan'ın saray şehri bulundu
Görsel kaynağı: gazete3.com.tr, canakkalekalem.com
⏱️ 6 dk okuma 🛡️ %85 Doğruluk · 2 Kaynak
WhatsApp Paylaş
⚡ 30 Saniyede Özet Habermetrik Yapay Zeka Özeti
  • Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi (ÇOMÜ) Öğretim Üyesi Doç
  • Hayrettin İhsan Erkoç'un yürüttüğü araştırma, Türk tarihine ilişkin önemli bir keşfi gündeme getirdi

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi (ÇOMÜ) Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hayrettin İhsan Erkoç'un yürüttüğü araştırma, Türk tarihine ilişkin önemli bir keşfi gündeme getirdi. Moğolistan'daki Orhun Vadisi'nde Bilge Kağan tarafından yaptırıldığı değerlendirilen bir saray şehrinin yeri tespit edildi.

Araştırmanın çıkış noktası ise 13'üncü yüzyılda kaleme alınan bir şiirdeki dikkat çekici açıklama notu oldu. Uydu görüntüleri ve tarihî kaynaklar üzerinden yürütülen çalışmalar, Göktürklerin şehircilik tarihi hakkındaki bilinenleri yeniden tartışmaya açtı.

TARİHİ KEŞFİN İZİ BİR ŞİİRDEKİ NOTTAN ÇIKTI Türk tarihine ilişkin dikkat çekici araştırmanın başlangıcı, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Sinoloji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Gürhan Kirilen'in yaptığı bir incelemeye dayanıyor.

Prof. Dr. Kirilen, Kitan asıllı şair ve devlet adamı Yelü Zhu tarafından 13'üncü yüzyılda yazılan bir şiire eklenen açıklama notunda Bilge Kağan'ın saray şehrinden söz edildiğini fark etti. Bu önemli bilgiyi ÇOMÜ İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Tarih Bölümü Genel Türk Tarihi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hayrettin İhsan Erkoç ile paylaşmasının ardından araştırma süreci başladı.

Akademisyenlerin tarihî metinler, coğrafi bilgiler ve uydu görüntüleri üzerinden gerçekleştirdiği incelemeler sonucunda söz konusu yerleşimin günümüzde Moğolistan sınırları içerisindeki Hotont kasabası ve çevresine karşılık geldiği belirlendi.

BİLGE KAĞAN'IN SARAY ŞEHRİ KARAKURUM'A 35 KİLOMETRE UZAKLIKTA Doç. Dr. Hayrettin İhsan Erkoç, araştırmanın en önemli dayanaklarından birinin Yelü Zhu'nun verdiği coğrafi bilgiler olduğunu belirtti.

13'üncü yüzyılda yaşayan Kitan asıllı şair ve devlet adamı Yelü Zhu, yazdığı şiire düştüğü açıklama notunda Bilge Kağan'ın saray şehrinin konumuna ilişkin önemli bilgiler aktarıyor.

Erkoç'un açıklamasına göre Yelü Zhu, söz konusu yerleşimin Moğol İmparatorluğu'nun başkenti Karakurum'un yaklaşık 35 kilometre kuzeybatısında, Kül Tigin Yazıtı'nın ise yaklaşık 35 kilometre güneybatısında bulunduğunu ifade ediyor.

Yelü Zhu'nun bu bölgeden gençliğinde geçtiği ve yerleşimin kalıntılarını görmüş olabileceği değerlendiriliyor. Bu durum, tarihî kayıttaki coğrafi bilgilerin araştırma açısından önemini artırıyor.

Erkoç, Yelü Zhu'nun yalnızca bir şair olmadığını, aynı zamanda devlet adamı olduğunu ve bölgeyi bizzat tanıdığını belirterek bu kaynağın önemine dikkat çekti.

KARAKURUM'UN KURULUŞUNA DA IŞIK TUTABİLİR Araştırmada dikkat çeken bir diğer ayrıntı ise Bilge Kağan'ın saray şehri ile Moğol İmparatorluğu'nun başkenti Karakurum arasındaki tarihî bağlantı oldu.

Moğol İmparatorluğu'nun başkenti Karakurum, Ögeday Kağan tarafından 1230'lu yıllarda kuruldu. Yelü Zhu'nun şiirindeki açıklama notu ise Karakurum'un yakın çevresinde daha eski bir Türk siyasi ve yerleşim geleneğinin bulunduğuna işaret ediyor.

Doç. Dr. Erkoç, Çince'de "gong" kelimesinin saray, "cheng" kelimesinin ise şehir anlamına geldiğini belirterek kaynakta geçen ifadenin etrafı surlarla çevrili bir yerleşimi tarif ettiğini anlattı.

Bu bilgiler, Karakurum'un kurulduğu coğrafyanın geçmişte de önemli bir siyasi ve idari merkez olduğunu gösteren tarihî veriler arasında değerlendiriliyor.

TONYUKUK'UN KARŞI ÇIKTIĞI ŞEHİR GERÇEKTEN YAPILDI MI? Araştırmanın en dikkat çekici bölümlerinden biri de Bilge Kağan'ın şehir kurma girişimiyle ilgili Çin kaynaklarında yer alan anlatım oldu.

Söz konusu kaynaklarda Bilge Kağan'ın etrafı surlarla çevrili bir başkent kurmak istediği, bu şehrin içerisinde Budist ve Taoist tapınaklar yaptırmayı planladığı aktarılıyor.

Ancak Göktürklerin önemli devlet adamlarından Tonyukuk'un bu fikre karşı çıktığı belirtiliyor. Tonyukuk'un, yerleşik hayata geçmenin Göktürklerin askerî ve siyasi avantajlarını zayıflatabileceğini düşündüğü ifade ediliyor.

Tonyukuk'un hareketli yaşam tarzının ve konar göçer düzenin Göktürklerin en önemli güçlerinden biri olduğunu savunduğu, sabit bir şehrin düşmanların eline geçmesi durumunda devlet açısından tehlike oluşturabileceği yönünde uyarılarda bulunduğu aktarılıyor.

Çin kaynaklarında yer alan bu anlatıma göre Bilge Kağan, devlet adamlarının değerlendirmelerinin ardından şehir kurma düşüncesinden vazgeçiyor.

Ancak Doç. Dr. Erkoç'un yürüttüğü araştırma, bu anlatının yeniden değerlendirilmesi gerektiğine işaret ediyor. Şiirdeki tarihî kayıt ve bölgedeki yerleşim izleri, Bilge Kağan'ın başlangıçta vazgeçmiş olsa bile daha sonra bir saray şehri yaptırmış olabileceği ihtimalini gündeme getiriyor.

Erkoç, bu anlatımın Göktürk yazıtlarında değil Çin kaynaklarında yer aldığını hatırlatarak tarihçiler ve dilciler açısından söz konusu bilgilere ihtiyatla yaklaşılması gerektiğini de vurguladı.

UYDU GÖRÜNTÜLERİNDE YERLEŞİM İZLERİ TESPİT EDİLDİ Araştırmacıların çalışmasında uydu görüntüleri de önemli rol oynadı.

Moğolistan'ın Hotont kasabası ve çevresinde yapılan incelemelerde farklı yapı izleri tespit edildi. Bu izlerin, tarihî kaynaklarda tarif edilen saray şehriyle bağlantılı olabileceği değerlendiriliyor.

Ancak araştırmanın bu aşamasında görülen yapıların doğrudan Bilge Kağan dönemine ait olduğu kesinleşmiş değil. Söz konusu yapıların daha sonraki dönemlerde inşa edilmiş olma ihtimali de bulunuyor.

Doç. Dr. Erkoç, kesin sonuçlara ulaşılabilmesi için bölgede yüzey araştırması yapılması ve gerekli görülmesi halinde arkeolojik kazılara başlanması gerektiğini ifade etti.

Araştırmacılar, tarihî kaynaklarda verilen mesafeler ile uydu görüntülerinden elde edilen bulguların birlikte değerlendirilmesiyle önemli bir konum tespitine ulaştı. Bundan sonraki süreçte yapılacak saha çalışmaları, yerleşimin tarihini ve Bilge Kağan ile bağlantısını daha net ortaya koyabilecek.

ORHUN VADİSİ'NDE TÜRK TARİHİNİN İZLERİ Doç. Dr. Erkoç, Hotont kasabası ve çevresinin yalnızca Göktürkler açısından değil, daha önceki ve sonraki Türk devletleri bakımından da önemli bir merkez olduğunu belirtti.

Hunlardan itibaren Türk ve bozkır devletlerinin idari merkezlerinden biri olarak öne çıkan bölgede, Göktürklerin ardından Uygurlar da önemli yerleşimler kurdu.

Uygur döneminde Orhun Nehri kıyısında inşa edilen Ordu Balık, diğer adıyla Karabalgasun, bu yerleşimlerin en önemlilerinden biri olarak biliniyor. Araştırmada söz konusu başkentin, incelenen bölgeye yaklaşık 15 kilometre mesafede bulunduğuna dikkat çekildi.

Ayrıca Orhun Yazıtları da aynı coğrafyada yer alıyor. Böylece bölgenin yüzyıllar boyunca farklı Türk devletleri tarafından siyasi ve idari merkez olarak kullanıldığı görülüyor.

Erkoç, yalnızca Orhun Vadisi'nde Uygurlardan kalma yaklaşık 50 yerleşimin tespit edildiğini belirterek bölgenin Türk şehircilik tarihi açısından taşıdığı öneme dikkat çekti.

"TÜRK ŞEHİRCİLİK TARİHİ HAKKINDAKİ BİLGİLERİMİZ DEĞİŞEBİLİR" Araştırmanın Türk tarihine ilişkin yerleşik bazı kabullerin yeniden ele alınmasına katkı sağlayabileceğini belirten Doç. Dr. Hayrettin İhsan Erkoç, Çin kaynaklarında Göktürklerin yaşam biçimine ilişkin kullanılan ifadelerin gerçeği bütün yönleriyle yansıtmadığını söyledi.

Erkoç, Göktürklerin yalnızca otlakları ve su kaynaklarını takip ederek yaşayan, sabit yerleşimleri bulunmayan topluluklar olarak değerlendirilmesinin doğru olmadığını ifade etti.

Bölgedeki şehir, kale ve yerleşim izlerinin Türk devletlerinin şehircilik ve yönetim anlayışının çok daha kapsamlı olduğunu gösterdiğini belirten Erkoç, araştırmanın ilerleyen yıllarda yeni keşiflere kapı aralayabileceğini söyledi.

Doç. Dr. Erkoç, "Çin kaynaklarındaki basmakalıp ifadelerdeki'Göktürkler göçebeydi' gibi bir durumun aslında o kadar basit olmadığını anlıyoruz. Pek çok yerleşim var. İlerleyen süreçlerde, belki on yıllar içerisinde, bölgedeki yani Moğolistan'daki eski Türk şehircilik tarihi hakkındaki bilgilerimiz belki de çok değişecek" ifadelerini kullandı.

ÇOMÜ'lü akademisyenin araştırması, Bilge Kağan dönemindeki şehirleşme faaliyetlerinin daha kapsamlı incelenmesi açısından yeni bir tartışma başlatırken, gözler şimdi Moğolistan'da yapılması planlanan arkeolojik araştırmalara çevrildi.

💬 Habere Tepkinizi Belirtin:
Habermetrik WhatsApp Kanalına Katılın

Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.

Kanalı Takip Et →
Kaynaklar: gazete3.com.tr, canakkalekalem.com
Haber metni ve görseller gazete3.com.tr, canakkalekalem.com sitesine aittir; tam içerik kaynak sitede yayınlanır.
Haber Künyesi
Kategori: Teknoloji
Yayın: 17 Kasım 2026 07:46 · Kaynak: gazete3.com.tr, canakkalekalem.com
Kaynağı Oku ↗