Kayseri’nin unutulan gazozu: Kıranardı’ndan tankerle gelen su, şehir merkezindeki fabrikaya uzanan hikâye

Kayseri'nin bugün raflarda bulunmayan ancak kent hafızasında iz bırakan yerel ürünlerinden Kıranardı Gazozu'nun hikyesi, küçük ölçekli üretimden dönemin tüketim alışkanlıklarına kadar şehrin geçmişine ilişkin dikkat çekici ayrıntılar barındırıyor. Yerel kaynaklarda yer alan bilgilere göre gazoz, 1950'li yılların başında halk arasında'Dananın Ahmet Ağa' olarak bilinen Ahmet Danaoğlu tarafından üretilmeye başlandı.

Gazozun üretildiği yer şehir merkezindeydi Kadir Dayıoğlu'nun Kayseri Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları arasında yayımlanan Kayseri'de Ticaret ve Sanayi adlı çalışmasında aktarıldığına göre Danaoğlu, fabrikasyon beyaz gazoz üretimine başladı ve ürününü Kıranardı Gazozu adıyla piyasaya sundu.

Üretim yeri, Şifahiye ve Gıyasiye Medreselerinin hemen batısında, bugün Kıvılcım Kitabevi'nin bulunduğu yer olarak tarif ediliyor. Danaoğlu ailesinin evi ile gazoz fabrikasının da birbirine oldukça yakın olduğu aktarılıyor.

Üretim sürecine ilişkin anlatılan ayrıntılar ise dönemin şartlarını ortaya koyuyor. Dolumu yapılan şişeler talaş ve cam kırığı açısından kontrol edilirken, hatalı şişeler ayrılıyordu. Kapakların preslenmesi sırasında oluşan kırıkların zaman zaman şişenin içine girdiği de anlatılıyor.

Kıranardı'nın suyu tankerlerle Kayseri'ye taşındı Kıranardı Gazozu'nun hikyesindeki en dikkat çekici ayrıntılardan biri ise gazozda kullanılan suyun nereden getirildiği.

Dayıoğlu'nun aktarımına göre gazozun üretiminde kullanılan su, Kıranardı'ndan tankerlerle Kayseri şehir merkezindeki üretim yerine taşınıyordu. Tankerlerin, Kıranardı-Endürlük yolu üzerinde, Doktor Arif Akşehirlioğlu'nun bağının alt tarafında bulunan bir çeşmeden doldurulduğu belirtiliyor.

Kaynakta, Ahmet Danaoğlu'nun bu yeri Kıranardı Muhtarlığı'ndan kiraladığı ve söz konusu çeşmenin hlen mevcut ve faal olduğu da aktarılıyor.

Su yalnızca tankerlerle taşınmıyordu. Kaynakta, tankerlerin yanında bulunan bölmelerde'gaz tenekesi' büyüklüğündeki kapalı tenekelerle de su taşındığı ve bu suyun günümüzdeki damacana suyuna benzer şekilde satıldığı anlatılıyor.

Yaz aylarının aranan içeceklerinden biri oldu Kıranardı Gazozu'nun Kayseri'de kısa sürede yaygınlaştığı ve özellikle yaz aylarında aranan içeceklerden biri olduğu yönündeki bilgiler, yerel anlatılarda ve Kayseri'ye ilişkin kültürel yayınlarda yer alıyor. Kayseri Büyükşehir Belediyesi'nin Şehir Kültür yayınlarında da Kıranardı Gazozu, geçmiş Kayseri'sinin gündelik hayatı ve tüketim alışkanlıkları içerisinde nostaljik bir unsur olarak anılıyor.

Böylece Kıranardı Gazozu, yalnızca bir ticari ürün olmaktan çıkarak kentin sosyal hafızasında da kendisine yer buldu.

'Gazozda alkol var' iddiası: Kesin neden olarak gösterilemiyor Kıranardı Gazozu'nun üretiminin sona ermesiyle ilgili en dikkat çekici anlatılardan biri ise dönemin gazoz üreticilerini etkilediği aktarılan'Gazozda alkol var' söylemi.

Dayıoğlu'nun çalışmasında, Kayseri'deki gazoz fabrikalarının dönemin müftüsünün görev yaptığı 1966-1970 yılları arasında bu açıklama nedeniyle zor günler geçirdiği aktarılıyor. Aynı kaynakta o dönemde kentte çok sayıda gazoz üreticisinin bulunduğu ve Erzurumlu Mustafa Ağa'nın da bunlardan biri olduğu belirtiliyor.

Ancak bu anlatının önemli bir sınırı bulunuyor. Müftünün söz konusu açıklamayı tam olarak hangi tarihte, hangi ortamda ve hangi ifadelerle yaptığına ilişkin bağımsız bir birincil belge mevcut değil. Aynı şekilde, bu açıklamanın Kıranardı Gazozu'nun üretiminin sona ermesinin doğrudan nedeni olduğunu gösteren bağımsız bir işletme kaydı da bulunmuyor.

Bu nedenle Kıranardı Gazozu'nun'bir fetvayla kapandığı' şeklindeki ifade kesinleşmiş tarihsel bir gerçek olarak değil, yerel kaynaklarda aktarılan bir anlatı ve iddia olarak değerlendirilmesi gerekiyor. Mevcut kaynakların desteklediği daha temkinli çerçeve ise 1960'lı yılların sonlarında gazoz üreticilerinin dini hassasiyetler üzerinden yaşanan tartışmalardan etkilendiği ve Kıranardı Gazozu'nun da bu dönemde üretim hayatından çekildiğinin aktarılması.

Ahmet Danaoğlu'nun üretim hikyesi gazozla sınırlı değildi Ahmet Danaoğlu'nun Kayseri'nin geçmiş üretim hayatındaki rolünün gazozla sınırlı olmadığı da aktarılıyor.

Dayıoğlu'nun çalışmasında, Danaoğlu'nun pastırma ve sucuk üretimiyle ilişkili isimler arasında da yer aldığı belirtiliyor. Mehmet Akçakoyunlu'nun anlatımının aktarıldığı bölümde ise Danaoğlu'nun Kayseri'de ilk'halka' sucuğu yapan kişi olduğu bilgisine yer veriliyor.

Bu bilgi doğrudan üretim kaydıyla değil, söz konusu yerel anlatımla kaynaklandırıldığı için kesin tarihsel hüküm olarak değerlendirilmemeli.

Kayseri'de yalnızca Kıranardı Gazozu yoktu Kıranardı Gazozu, Kayseri'deki tek yerel gazoz üreticisi değildi. Dayıoğlu'nun kitabında 1960'lı yıllarda Kayseri'de gazoz üreten çok sayıda firmanın bulunduğu aktarılırken, Erzurumlu Mustafa Ağa da bu üreticiler arasında anılıyor. Bu bilginin kaynağı ise Mehmet Okandan'ın aktarımı olarak gösteriliyor.

Yerel ve ikincil kaynaklarda Tekir Gazozu gibi başka isimlere de rastlanıyor. Ancak bu markaların Kıranardı Gazozu ile aynı dönemdeki faaliyetleri, üretim hacimleri ve kapanış tarihleri konusunda yeterli açık kaynak bulunmadığından bu bilgilerin ayrıca doğrulanması gerekiyor.

Gazoz pazarı değişirken Kıranardı da kayboldu Kıranardı Gazozu'nun hikyesi, Türkiye'de gazlı içecek pazarının değiştiği bir döneme de denk geliyor. Türkiye'de Coca-Cola'nın yerel üretiminin 1964 yılında başlamasıyla birlikte daha büyük ölçekli markalar pazarda görünür hale geldi.

Bu durum, yerel gazoz üreticileri açısından rekabet koşullarının değiştiği dönemin ekonomik arka planlarından biri olarak ele alınabilir. Ancak Kıranardı Gazozu'nun doğrudan Coca-Cola veya Pepsi nedeniyle kapandığını gösteren bir kayıt bulunmuyor.

Dolayısıyla markanın ortadan kalkışını tek bir nedene bağlamak yerine, dönemin yerel ve ekonomik koşulları içerisinde değerlendirmek gerekiyor.

Fabrika yok, çeşmenin hikyesi devam ediyor Bugün Kıranardı Gazozu üretilmiyor. Gazozun geçmişteki üretim tesisinin de eski haliyle varlığını sürdürmediği belirtiliyor.

Buna karşın markanın hikyesindeki önemli unsurlardan biri olan Kıranardı-Endürlük yolu üzerindeki çeşmenin hlen mevcut ve faal olduğu Dayıoğlu'nun çalışmasında aktarılıyor. Böylece yıllar önce gazoz üretiminde kullanılmak üzere suyun alındığı kaynak ile artık var olmayan üretim tesisi arasında dikkat çekici bir geçmiş bağı ortaya çıkıyor.

Kayseri'de gazlı içecek üretimi yeniden farklı bir dönemde Kıranardı Gazozu geçmişte kalmış olsa da Kayseri'de gazlı içecek üretimi tamamen ortadan kalkmış değil. Dosyada yer alan bilgilere göre 2026 yılında Kayseri merkezli Meysu Gıda, İncesu Subaşı Doğal Mineralli Su İşletme Ruhsatı için gerçekleştirilen ihaleyi kazandı.

KAP kaydına göre ruhsat 11 Mayıs 2026 tarihinde düzenlendi; ruhsat alanı 3.395,33 hektar, bitiş tarihi ise 5 Mart 2056 olarak açıklandı. Şirketin daha önce fason olarak ürettirdiği Gülhane Gazoz ve doğal mineralli gazlı içecek ürünlerinin kendi İncesu Fabrikası'nda üretilebileceği açıklandı.

KAP kaydında ayrıca İncesu Fabrikası'nda Gülhane Gazoz ile doğal mineralli portakal aromalı gazoz üretimine başlandığı 25 Temmuz 2026 tarihinde duyuruldu.

Ancak Gülhane Gazoz ile Kıranardı Gazozu arasında doğrudan bir marka, işletme veya tarihsel devamlılık ilişkisi bulunduğuna dair belge bulunmuyor. İki ürün, Kayseri'de gazlı içecek üretiminin farklı dönemlerine ait ayrı örnekler olarak değerlendiriliyor.

Kıranardı Gazozu'nun hikyesi bugün bir raf ürününden çok, Kayseri'nin geçmiş üretim kültürüne ve kent hafızasına açılan bir pencere niteliği taşıyor. Kıranardı'ndan tankerlerle getirilen suyla şehir merkezinde üretilen gazozun hikyesi; şişe kontrolünden su taşımacılığına, yaz aylarındaki tüketim alışkanlıklarından üretimin sona ermesine ilişkin yerel anlatılara kadar dönemin izlerini taşıyor.