850 yıllık sır Denizli’de çözülüyor mu? 200 Öğrenci savaş alanında ders işledi

Denizli’nin Çivril ilçesi, Miryokefalon Savaşı’nın 850. yıl dönümünde tarihi bir akademik buluşmaya ev sahipliği yaptı. Pamukkale Üniversitesi öncülüğünde 5 üniversiteden yaklaşık 200 tarih öğrencisi, savaşın yaşandığı düşünülen Kufi Çayı Cehennem Deresi mevkiinde bir araya gelerek ortak ders işledi.

Akademisyenler, savaşın gerçek yerini belirlemeye yönelik bilimsel çalışmalardaki son gelişmeleri de öğrencilerle paylaştı.

Denizli’nin Çivril ilçesinde, Anadolu’nun kaderini değiştiren savaşlardan biri olarak kabul edilen 1176 Miryokefalon Savaşı’nın 850. yıl dönümü dolayısıyla Türkiye’de bir ilk olarak nitelendirilen akademik etkinlik düzenlendi. Pamukkale Üniversitesi (PAÜ) ev sahipliğinde gerçekleştirilen programda, beş farklı üniversitenin tarih bölümlerinden yaklaşık 200 öğrenci ve akademisyen, Miryokefalon Savaşı’nın yaşandığı değerlendirilen Çivril – Hocalar İlçeleri sınırında bulunan Kufi Çayı Cehennem Deresi mevkiinde buluştu.

Tarihi olayların yalnızca kitaplardan değil, meydana geldikleri düşünülen coğrafyada incelenmesini amaçlayan etkinlikte öğrenciler, yaklaşık iki kilometrelik yürüyüşün ardından Cehennem Deresi’ne ulaştı. Burada akademisyenlerin anlatımları eşliğinde savaşın askeri, siyasi ve coğrafi boyutları ele alındı.

Programın akademik koordinasyonunu Pamukkale Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Tarih Bölümü öğretim üyeleri Prof. Dr. Tülay Metin ve Doç. Dr. İbrahim Balık üstlendi. Tarihi buluşmaya Pamukkale Üniversitesi, Afyon Kocatepe Üniversitesi, Kütahya Dumlupınar Üniversitesi, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi ve Uşak Üniversitesi katıldı.

Beş üniversiteden gelen öğrenciler, farklı akademisyenlerin değerlendirmelerini doğrudan dinleme fırsatı bulurken Miryokefalon Savaşı’nın gerçekleştiği yer hakkındaki bilimsel tartışmaları da yerinde inceledi.

Denizli’deki Kufi Vadisi neden öne çıkıyor?

Ortak dersin ilk bölümünde Pamukkale Üniversitesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. İbrahim Balık, savaşın gerçekleştiği yerin belirlenmesine yönelik araştırmaları anlattı. Doç. Dr. İbrahim Balık, Miryokefalon Savaşı’nın Anadolu tarihi açısından taşıdığı öneme değinerek savaşın kesin konumunun hâlâ bilimsel araştırmalara konu olduğunu söyledi.

Geçmişten bugüne savaşın gerçekleşmiş olabileceği 17 farklı yerin gündeme getirildiğini belirten Balık, bunların önemli bölümünün bilimsel dayanaktan yoksun olduğunu ifade etti. Doç. Dr. Balık, günümüzde üç bölgenin akademik araştırmalarda öne çıktığını belirterek, “Miryokefalon Savaşı’nın nerede yapıldığı konusunda kaynaklardaki belirsizlikler ve tutarsızlıklar nedeniyle kesin bir noktaya ulaşamıyoruz.

Bugüne kadar savaşın gerçekleştiği düşünülen yerlerin sayısı 17’ye kadar çıktı. Ancak bu savaş 17 farklı yerde değil, yalnızca bir yerde yaşandı. Şu anda üç bölge ön planda bulunuyor. Bunlardan biri içinde bulunduğumuz Kufi Vadisi, diğeri Konya Bağırsak Deresi, üçüncüsü ise Isparta’daki Papa Geçidi olarak bilinen bölge.” Dedi.

Savaşın geçtiği yerin belirlenmesinde tarihi kaynaklar kadar coğrafi özelliklerin de büyük önem taşıdığını anlatan Doç. Dr. İbrahim Balık, Bizans tarihçisi Niketas Khoniates’in anlatımlarına işaret etti. Aslen Denizli’nin Honaz ilçesinden olan tarihçinin bölge coğrafyasını yakından tanıdığını belirten Balık, eserinde yer alan savaş alanı tasvirlerinin Kufi Vadisi’nin özellikleriyle büyük ölçüde örtüştüğünü söyledi.

Doç. Dr. Balık, yaklaşık yedi yıldır bölgede araştırmalar yürüttüğünü belirterek, “Bu savaşı en geniş şekilde anlatan kaynaklardan biri Niketas Khoniates’in eseridir. Kendisi Honazlı olduğu için bölgenin coğrafyasını bilen bir tarihçidir.

Anlatımlarıyla bu vadinin özellikleri büyük ölçüde örtüşüyor. Bu durum, savaşın burada gerçekleşmiş olabileceği yönündeki düşüncelerimizi güçlendiriyor.” Dedi.

Savaşın yerini belirlemek için arkeolojik kazılar başlayacak mı?

Doç. Dr. İbrahim Balık, mevcut yazılı kaynakların savaş alanının kesin olarak belirlenmesi için yeterli olmadığını, bilimsel araştırmaların arkeolojik bulgularla desteklenmesi gerektiğini vurguladı. Afyon Kocatepe Üniversitesi tarafından yürütülen yüzey araştırmalarına değinen Doç.

Dr. Balık, Pamukkale Üniversitesi olarak Kufi Vadisi'nin Denizli tarafında da araştırma başlatmayı hedeflediklerini söyledi. İbrahim Balık, Kültür ve Turizm Bakanlığından gerekli izinlerin alınması durumunda çalışmaların genişletileceğini belirterek, “Artık arkeolojik bulgulara ulaşmamız gerekiyor.

İnsan ya da hayvan iskeleti gibi organik materyallerin bulunması ve bunların bilimsel yöntemlerle tarihlendirilmesi büyük önem taşıyor. Somut veriler elde edilmeden savaşın kesin olarak nerede gerçekleştiğini söylememiz mümkün değil.

Bu nedenle yüzey araştırmaları ve arkeolojik çalışmalar belirleyici olacak.” Şeklinde konuştu

Prof. Dr. Metin, ‘Miryokefalon Anadolu tarihinde bir dönüm noktası’

Programın ikinci dersini Pamukkale Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Tülay Metin verdi. Prof. Dr. Metin, 17 Eylül 1176 tarihinde Anadolu Selçuklu Sultanı II. Kılıç Arslan ile Bizans İmparatoru I.

Manuel Komnenos arasında yaşanan savaşın siyasi sonuçlarını değerlendirdi. Miryokefalon Zaferi'nin yalnızca askeri bir başarı olarak görülmemesi gerektiğini belirten Metin, savaşın Anadolu Selçuklu Devleti'nin güçlenme sürecindeki rolünü anlattı.

Bizans İmparatoru Manuel'in Anadolu'daki Türk hâkimiyetini sona erdirmek amacıyla sefere çıktığını hatırlatan Metin, Selçukluların kazandığı zaferin bölgedeki güç dengelerini değiştirdiğini ifade etti. Prof. Dr. Metin, “1176 yılının baharında Bizans İmparatoru Manuel, Selçukluları Anadolu'dan çıkarmak amacıyla harekete geçti.

Ancak 17 Eylül'de beklemediği ağır bir yenilgi aldı. Bu zafer, Anadolu'daki Selçuklu hâkimiyetinin güçlenmesinde önemli bir aşama oldu” dedi. Prof. Dr. Tülay Metin, Miryokefalon Zaferi'nin ardından Anadolu Selçuklu Devleti'nin yalnızca askeri alanda değil, ekonomik ve kültürel bakımdan da geliştiğini söyledi.

II. Kılıç Arslan döneminde Selçuklu hâkimiyetinin genişlediğini belirten Metin, 1178 yılında Malatya'nın alınmasıyla Danişmentli hâkimiyetine son verildiğini hatırlattı. Bu süreçte Anadolu'daki Türk yerleşiminin hızlandığını, ticaret yollarının geliştiğini ve imar faaliyetlerinin arttığını ifade eden Metin, Selçuklu Devleti'nin ekonomik gücünün de yükseldiğini anlattı.

Metin, I. Mesud döneminde bakır para basan Selçukluların II. Kılıç Arslan zamanında altın para bastırabilecek ekonomik seviyeye ulaştığını belirterek Miryokefalon Zaferi'nin bu tarihsel gelişim içerisinde önemli bir yere sahip olduğunu kaydetti.

Prof. Dr. Selim Kaya, ‘Savaş alanına ilişkin bilimsel veriler toplanıyor’

Afyon Kocatepe Üniversitesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Selim Kaya da öğrencilere savaş alanındaki araştırmalar hakkında bilgi verdi. Çivril - Hocalar İlçeleri sınırları içindeki Kufi Vadisi'nin coğrafi yapısının tarihi kaynaklarda anlatılan savaş koşullarıyla örtüştüğünü savunan Kaya, bölgedeki yüzey araştırmalarının sürdüğünü söyledi.

Vadinin dar geçitleri, uçurumları ve su kaynaklarıyla askeri açıdan önemli özellikler taşıdığını belirten Kaya, savaşın burada gerçekleştiği görüşünü desteklemek amacıyla bilimsel çalışmalar yürüttüklerini anlattı. Prof.

Dr. Kaya, “Atalarımızın 850 yıl önce nasıl bir askeri strateji izlediğini, hangi coğrafi şartlarda mücadele ettiğini bu alanda değerlendirebiliyoruz. Ancak savaşın burada gerçekleştiğini bilimsel olarak ortaya koymak için somut bulgulara ihtiyacımız var” dedi.

Prof. Dr. Selim Kaya, Afyon Kocatepe Üniversitesi öncülüğünde başlatılan yüzey araştırmalarında ilerleme kaydedildiğini belirtti. Bölgede jeofizik çalışmaların da yürütüldüğünü aktaran Kaya, önceki araştırmalarda doğal zemin yapısından farklılık gösteren bazı anomalilerin belirlendiğini söyledi.

Yeni çalışmaların sonuçlarının henüz değerlendirme aşamasında olduğunu ifade eden Kaya, bu verilerin savaş alanının tespitine yönelik araştırmalara katkı sağlayabileceğini dile getirdi. Prof. Dr. Selim Kaya, Miryokefalon Savaşı'nın yeri konusunda bilimsel temelden uzak değerlendirmeler yapıldığını da belirterek akademik çalışmaların somut kanıtlara dayanması gerektiğini vurguladı.

Afyonkarahisar tarafından yürütülen araştırmaların Denizli yönüne doğru ilerlediğini anlatan Kaya, Pamukkale Üniversitesi tarafından planlanan çalışmaların da Çivril tarafından başlamasının önemine değindi. Kaya, “Biz Afyon tarafından, Pamukkale Üniversitesi de Denizli tarafından araştırmalarını ilerlettiğinde bilimsel çalışmaların aynı bölgede buluşmasını arzu ediyoruz.

Bugün ise beş farklı üniversitenin öğrencileri ve akademisyenleri olarak burada buluştuk. Bu birliktelik bizim için ayrıca değerli” diye konuştu.

Beş üniversitenin akademisyenleri tarihi alanda öğrencilerle buluştu

Ortak ders programında Uşak Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Ortaçağ Tarihi Anabilim Dalı Başkanı Ramazan Altınay, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ramazan Kemal Haykıran ve Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr.

Öğr. Üyesi Firdevs Özen de öğrencilerle bir araya geldi. Akademisyenler, tarihi olayların yaşandığı düşünülen alanlarda yapılan eğitimlerin öğrencilerin araştırma ve değerlendirme becerilerine katkı sunduğunu anlattı. Özellikle tarih bölümü öğrencilerinin yazılı kaynaklarda karşılaştıkları coğrafi tasvirleri yerinde incelemesinin, geçmişteki askeri hareketleri ve savaş stratejilerini anlamalarına yardımcı olduğu belirtildi.

Programda öğrenciler, akademisyenlere Miryokefalon Savaşı'nın yeri, savaşın sonuçları ve devam eden araştırmalar hakkında sorular yöneltti. Soru-cevap bölümünün ardından Cehennem Deresi mevkiinde incelemelerde bulunan öğrenciler, savaşın yaşandığı düşünülen vadinin coğrafi özelliklerini yakından gözlemledi.

Tarihi alandaki derslerin tamamlanmasının ardından öğrenciler ve öğretim üyeleri, Afyonkarahisar'ın Hocalar ilçesinde bulunan Devlethan Barajı Mesire Alanı'nda ağırlandı. Hocalar Belediye Başkanı Ali Arslan tarafından katılımcılar için yemek programı düzenlendi.

Başkan Arslan, beş farklı üniversiteden gelen öğrencileri ve akademisyenleri ilçelerinde ağırlamaktan büyük mutluluk duyduklarını belirtti. Akademik buluşmanın bölgenin tarihi mirasının tanıtılması açısından da önem taşıdığı ifade edildi.

17 Eylül 1176 tarihinde Anadolu Selçuklu Sultanı II. Kılıç Arslan ile Bizans İmparatoru I. Manuel Komnenos'un orduları arasında meydana gelen Miryokefalon Savaşı, Anadolu'nun siyasi tarihinde belirleyici sonuçlar doğurdu.

Selçukluların zaferiyle sonuçlanan savaş, Bizans İmparatorluğu'nun Anadolu'daki Türk varlığını askeri yollarla geriletme hedeflerine ağır bir darbe vurdu. 1071 Malazgirt Zaferi'nin ardından Anadolu'da güçlenen Türk hâkimiyeti, Miryokefalon Zaferi ile yeni bir aşamaya ulaştı.

Bu nedenle savaş, Anadolu'nun Türkleşme sürecinin önemli dönüm noktalarından biri olarak kabul ediliyor. Bununla birlikte savaşın tam olarak hangi coğrafi noktada meydana geldiği konusundaki akademik tartışmalar günümüzde de devam ediyor.

Denizli'nin Çivril ilçesindeki Kufi Vadisi, tarihi kaynaklarda anlatılan coğrafi özelliklerle benzerliği nedeniyle araştırmaların yoğunlaştığı alanlar arasında bulunuyor. Miryokefalon Savaşı'nın 850. yıl dönümünde düzenlenen ortak ders, beş üniversitenin akademisyenlerini ve yaklaşık 200 tarih öğrencisini aynı alanda buluştururken, savaşın kesin konumunun belirlenmesine yönelik bilimsel araştırmaların önemini de yeniden gündeme taşıdı.