Birbirinden farklı 5 kitap: Çarpıcı konular ve hikâyeler

Birbirinden farklı dönemlerde ve bambaşka dünyalarda geçen bu beş etkileyici eser; adalet arayışından insan ve doğa arasındaki ilişkiye, baskıcı yönetimlerin birey üzerindeki etkisinden hayal ile gerçek arasındaki ince çizgiye ve zamanın insan hayatındaki anlamına kadar uzanan güçlü hikâyeler sunuyor.

Kimi, neyle suçlandığını bile bilmeyen bir insanın giderek daha karmaşık hâle gelen bir sistem karşısındaki çaresizliğini anlatırken kimi, sert doğa koşullarında hayatta kalmaya çalışan bir canlının sevgi ve güvenle nasıl değişebileceğini gözler önüne seriyor. Bir başka hikâye, insanların sürekli izlendiği ve geçmişin bile iktidarın isteğine göre yeniden yazıldığı karanlık bir toplum düzenini merkeze alarak özgür düşüncenin ve bireysel iradenin önemini sorguluyor.

Farklı bir anlatı ise gerçek dünyanın sınırlarını kendi hayal gücüyle değiştiren sıra dışı bir karakter üzerinden insanın inandığı şeylerin peşinden gitme arzusunu hem mizahi hem de düşündürücü bir biçimde ele alıyor. Son eser ise dış dünyadan kopmuş bir ortamda yaşayan insanların hayatları üzerinden zaman, ölüm, hastalık, aşk, toplum ve insanın yaşamı anlamlandırma çabasını derinlemesine işliyor.

Her biri farklı bir hikâye anlatmasına rağmen bu eserlerin ortak noktası, okuru yalnızca olayların peşinden sürüklememeleri; aynı zamanda insanın kendisiyle, toplumla ve yaşadığı dünyayla kurduğu ilişkiyi sorgulamaya davet etmeleri.

Sayfalar ilerledikçe adaletin ne anlama geldiğini, özgürlüğün neden vazgeçilmez olduğunu, sevginin en zor koşullarda bile nasıl iyileştirici bir güce dönüşebildiğini, gerçek ile hayalin birbirinden ne kadar kolay ayrılabildiğini ve zamanın insan üzerindeki etkisini yeniden düşünmeye başlıyorsunuz. Bu nedenle söz konusu eserler, yalnızca farklı hikâyeler okumak isteyenlere değil, kitabın son sayfasını çevirdikten sonra da anlatılanları uzun süre zihninde taşımak isteyen okurlara hitap ediyor.

1. Dava – Franz Kafka Joseph K., sıradan bir sabah uyandığında hayatının tamamen değiştiğini fark eder. Doğum günü nedeniyle kendisini tutuklamaya gelen görevliler vardır ancak ona neyle suçlandığı söylenmez. Üstelik tutuklanmasına rağmen hapishaneye gönderilmez; günlük yaşamına devam etmesine izin verilir. Fakat artık hayatının üzerinde görünmeyen bir dava vardır.

Joseph K. suçunun ne olduğunu öğrenmeye ve kendisini savunmaya çalışır. Bunun için farklı insanlarla görüşür, mahkeme sistemi hakkında bilgi toplamaya çalışır ve kendisine yardım edebilecek kişilerin peşine düşer. Ancak her adımında daha karmaşık, daha anlaşılmaz ve daha kapalı bir sistemle karşılaşır.

Mahkemelerin nerede olduğu, kimlerin karar verdiği ve suçlamanın tam olarak neye dayandığı belirsizdir. K. kendisini savunmaya çalıştıkça sistemin içine daha fazla çekilir.

Romanın asıl gücü, okuyucuya sürekli bir belirsizlik hissi vermesidir. İnsan, neden suçlandığını bilmeden kendisini nasıl savunabilir? Bir sistem karşısında bireyin ne kadar gücü vardır? Bürokrasi insanın hayatını nasıl kontrol edebilir?

Eser, adalet, bürokrasi, suçluluk, otorite ve bireyin çaresizliği üzerine oldukça düşündürücü bir hikâye sunuyor.

2. Beyaz Diş – Jack London Kuzeyin sert ve acımasız doğasında dünyaya gelen Beyaz Diş, yarı kurt yarı köpek olan bir hayvandır. Hayatının ilk döneminden itibaren doğanın zorlu koşullarıyla mücadele etmek zorunda kalır.

Açlık, soğuk, diğer hayvanlarla mücadele ve hayatta kalma zorunluluğu onun karakterini şekillendirir. Doğada güçlü olanın hayatta kaldığı bir dünyada büyüyen Beyaz Diş, insanlarla karşılaşmasıyla bambaşka bir hayatın içine girer.

Ancak insanların dünyası da onun için güvenli değildir. Bazı insanlar hayvanlara kötü davranır ve Beyaz Diş zamanla insanların sevgiyi değil, yalnızca güç ve şiddeti temsil ettiğine inanmaya başlar.

Daha sonra hayatına iyi kalpli bir insanın girmesi, onun dünyaya bakışını değiştirmeye başlar. Sevgi ve güven gördükçe saldırganlığının altında saklanan başka bir kişilik ortaya çıkar.

Roman yalnızca bir hayvanın macerasını anlatmıyor. Aynı zamanda doğanın insan ve hayvan davranışlarını nasıl şekillendirdiğini, şiddet ile sevginin canlılar üzerindeki etkisini ve güven duygusunun nasıl yeniden kurulabileceğini gösteriyor.

3. 1984 – George Orwell Roman, insanların hayatlarının devlet tarafından sürekli izlendiği baskıcı bir toplum düzeninde geçiyor. Winston Smith, geçmişte yaşanan olayları değiştirmekle görevli bir devlet çalışanıdır.

Onun işi, eski gazete ve belgelerde bulunan bilgileri devletin bugünkü söylemine uygun şekilde değiştirmektir. Böylece insanların geçmiş hakkında ne düşündüğü de kontrol altında tutulur.

Toplumda herkes izlenmektedir. Evlerde bulunan ekranlar yalnızca yayın yapmakla kalmaz, insanları da gözetler. İnsanların ne söylediği, ne yaptığı hatta ne düşündüğü bile tehlikeli hâle gelebilir.

Winston, sistemin anlattığı gerçeklerle kendi gördüğü gerçekler arasındaki çelişkileri fark etmeye başlar.

İçinde bulunduğu düzeni sorguladıkça yalnız olmadığını düşünür ve Julia isimli genç bir kadınla gizli bir ilişki yaşamaya başlar.

Ancak bu toplumda aşk bile tehlikelidir. Çünkü devlet, insanların yalnızca davranışlarını değil, birbirlerine duydukları bağlılığı da kontrol etmek istemektedir.

Winston'ın özgür düşünce arayışı giderek daha büyük bir mücadeleye dönüşür.

Roman; gözetim, propaganda, düşünce özgürlüğü, gerçekliğin değiştirilmesi ve iktidarın birey üzerindeki gücü gibi konuları işliyor.

4. Don Kişot – Miguel de Cervantes Yaşadığı bölgede şövalyelik hikâyelerini fazlasıyla okuyan Alonso Quijano, zamanla kendisinin de bir şövalye olduğuna inanmaya başlar. Kendisine Don Kişot adını verir ve dünyayı kötülüklerden kurtarmak amacıyla maceraya atılır.

Eski zırhlarını çıkarır, yaşlı atına biner ve kendisini büyük bir şövalye olarak görür.

Yanında ise köylü Sancho Panza vardır. Sancho, efendisinin hayallerinin aksine dünyaya daha gerçekçi bakmaktadır. Ancak yine de onun peşinden gitmeye karar verir.

Örneğin yel değirmenlerini devler olarak görür ve onlara saldırır. Hanları kaleler, sıradan insanları ise farklı karakterler olarak değerlendirebilir.

Sancho ise sürekli olarak gerçeği anlatmaya çalışır.

Bu durum ikili arasında hem komik hem de düşündürücü olayların yaşanmasına neden olur.

Eser, yalnızca eğlenceli bir macera hikâyesi değildir. Hayal ile gerçek arasındaki ilişkiyi, insanın kendi inandığı dünyayı nasıl kurduğunu ve toplumun “deli” olarak gördüğü bir insanın aslında ne kadar özgün olabileceğini sorgular.

5. Büyülü Dağ – Thomas Mann Hans Castorp, İsviçre Alpleri'nde bulunan bir sanatoryumda tedavi gören kuzenini ziyaret etmek için kısa süreliğine yola çıkar. Başlangıçta yalnızca birkaç hafta kalmayı planlamaktadır.

Ancak sanatoryumun atmosferi ve burada yaşayan insanların dünyası onu giderek içine çeker.

Burada hastalık, ölüm, zaman, aşk ve yaşam üzerine uzun tartışmalar yapılır. Sanatoryum dış dünyadan kopmuş farklı bir evren gibidir.

Hans Castorp'un birkaç haftalık ziyaretinin yıllara uzanması, zaman kavramının romandaki en önemli unsurlardan biri hâline gelmesine neden olur.

Sanatoryumda karşılaştığı insanlar birbirinden farklı dünya görüşlerine sahiptir. Bazıları bilime ve akla inanırken bazıları geleneksel değerlere, bazıları ise radikal siyasi düşüncelere yakındır.

Hans, bu insanların tartışmalarını dinledikçe kendi dünya görüşünü de sorgulamaya başlar.

Romanın merkezinde aslında yalnızca bir hastane veya sanatoryum yoktur. Burası Avrupa toplumunun büyük değişimler öncesindeki bir tür küçük modeli hâline gelir.

Eser; zaman, ölüm, hastalık, aşk, siyaset, toplum ve insanın yaşamı anlamlandırma çabası üzerine derin bir anlatı sunuyor.