85 Yıldır Görülmemişti: Amazon’un Derinliklerindeki Keşif Bilim Dünyasını Şaşırttı

Amazon yağmur ormanlarında iki yeni uluyan maymun türü keşfedildi. Bulgular, bu primat grubunda 85 yıl sonra tanımlanan ilk yeni türlere işaret ediyor.

Keşif, Orta ve Güney Amerika’da yaşayan Alouatta cinsine ait uluyan maymunlar üzerinde gerçekleştirilen ilk geniş kapsamlı genom araştırması sayesinde yapıldı.

Dünyanın en yüksek sesli kara hayvanları arasında gösterilen bu maymunların çıkardığı güçlü sesler yaklaşık 5 kilometre öteden duyulabiliyor. Hayvanlar bu çağrıları rakiplerini uzak tutmak, bölgelerini belirtmek ve grup üyeleriyle iletişim kurmak için kullanıyor.

Araştırma Communications Biology dergisinde yayımlandı.

Çalışma, Salford Üniversitesi’nden Dr. Romina Batista ve Prof. Jean Boubli liderliğinde yürütüldü.

Araştırmacılar farklı bölgelerden 86 uluyan maymuna ait genetik örnekleri karşılaştırdı. İncelenen materyaller arasında müze koleksiyonlarında saklanan eski örnekler de yer aldı.

Örneğin bazı DNA örnekleri, Münih’teki Bavyera Zooloji Devlet Koleksiyonu’nda bulunan doldurulmuş iki hayvanın kurumuş deri parçalarından elde edildi.

Genomların ayrıntılı karşılaştırılması, uluyan maymunların daha önce düşünüldüğünden daha karmaşık bir evrimsel geçmişe sahip olduğunu gösterdi.

Araştırmada ilk olarak Alouatta iroi adı verilen yeni bir tür belirlendi.

“Pantepui kızıl uluyan maymunu” olarak da adlandırılan tür, Amazon’un kuzeybatısında, Rio Branco ile Rio Cauaburi arasındaki bölgede yaşıyor. Hayvanın sarımsı kahverengiden altın rengine uzanan belirgin bir kürkü bulunuyor.

İkinci yeni tür ise Alouatta matogrossensis olarak adlandırıldı.

“Mato Grosso kızıl uluyan maymunu” olarak bilinen bu tür, Güney Amazonya’da, Rio Madeira ile Rio Teles Pires arasındaki bölgede bulunuyor. Tür, daha parlak kızıl-kahverengi kürküyle ayırt ediliyor.

Dr. Romina Batista, keşfin Amazon’un iyi bilinen hayvan gruplarında bile hâlâ bilim dünyasının tanımlamadığı önemli biyolojik çeşitlilik bulunduğunu gösterdiğini belirtti.

Araştırma yalnızca iki yeni tür tanımlamakla kalmadı, daha önce kabul edilen bazı sınıflandırmaların da değiştirilmesi gerektiğine işaret etti.

Genetik veriler, Alouatta puruensis olarak adlandırılan maymunların ayrı bir tür olmadığını ve aslında Alouatta juara ile aynı tür içinde değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.

Çalışma ayrıca Trinidad’da yaşayan Alouatta insulanus popülasyonunun yalnızca bir alt tür değil, ayrı bir tür olabileceğini destekliyor. Ancak bunun kesinleşmesi için çekirdek DNA’sından elde edilecek ek verilere ihtiyaç duyuluyor.

Araştırmacılar genetik verileri kullanarak uluyan maymunların evrimsel geçmişini de yeniden oluşturdu.

Sonuçlara göre Alouatta cinsi büyük olasılıkla Mezoamerika’da ortaya çıktı ve daha sonra Güney Amerika’ya yayıldı.

Orta Amerika ve Güney Amerika’daki uluyan maymunların yaklaşık 3,5 milyon yıl önce birbirinden ayrılmaya başladığı düşünülüyor. Bu dönem, Panama kara köprüsünün oluşumuyla yaklaşık olarak aynı zamana denk geliyor.

Daha sonraki süreçte Amazon Nehri ve bölgedeki diğer büyük nehirler de maymun topluluklarını birbirinden ayırdı.

Nehirlerin farklı gruplar arasındaki gen akışını engellemesi, izole kalan popülasyonların zaman içinde ayrı türlere dönüşmesini kolaylaştırdı.

Amazon Havzası’nda savan alanlarının oluşması gibi başka coğrafi değişimler de benzer şekilde türleşme süreçlerini etkiledi.

Araştırmacılara göre yeni türlerin tanımlanması yalnızca uluyan maymunların soy ağacını düzeltmek açısından önem taşımıyor.

Hangi popülasyonların gerçekten birbirinden farklı türler olduğunun belirlenmesi, koruma programlarının daha doğru planlanmasını sağlayabilir.

Prof. Jean Boubli, artan ormansızlaşma, iklim değişikliği ve yaşam alanı kaybının Amazon’daki birçok türü henüz tam olarak tanımlanmadan tehdit ettiğini belirtti.

Araştırma ekibi, yeni genetik verilerin hangi uluyan maymun popülasyonlarının daha kırılgan olduğunu belirlemeye ve Amazon Havzası genelindeki koruma çalışmalarında önceliklerin daha doğru seçilmesine yardımcı olmasını umuyor.

Keşif, bilim insanlarının onlarca yıldır yakından tanıdığı düşünülen hayvan gruplarında bile Amazon’un hâlâ yeni türler sakladığını gösteriyor.

: Tatlı Su Balıkları, İnsan Kemiklerine Sahte Bir Geçmiş Yazıyor

Ankara doğumlu, Antalya'da yaşıyor. Hacettepe Üniversitesi'nde İngiliz Dili ve Edebiyatı bölümünden mezun. Hayalleri arasında iyi bir İngilizce öğretmeni olmak veya çevirmenlik yapmak var. İngilizce dışında Almanca da bilmekte. Boş zamanlarında kitap okumayı, yürüyüş yapmayı ve arkadaşlarıyla vakit geçirmeyi sever.