Netanyahu gerçekten gidiyor mu? İsrail'de değişimin kırılganlığı

Değerli Independent Türkçe okuyucuları, 27 Ekim’de yapılan İsrail genel seçimlerinin ardından uluslararası basında "Netanyahu dönemi sona eriyor" başlıkları atılmaya başlandı. TVNET’te bu hafta yaptığım değerlendirmede de altını çizdiğim gibi, bu yargı en azından şimdilik aceleci.

Sandıktan çıkan tablo Netanyahu için ciddi bir uyarı. Ama İsrail siyasetinin yakın tarihi bize, bir uyarının bir veda ile aynı şey olmadığını gösteriyor. Rakamlara bakalım. Kesinleşen sonuçlara göre Likud 27 sandalyeyle yine birinci parti.

Netanyahu bloku ise bir önceki Meclis’teki 68 sandalyeden 53’e geriledi. Gadi Eisenkot liderliğindeki muhalefet bloku 48 sandalyede kaldı. Arap partileri Ortak Liste ve Ra’am ise toplam 19 sandalyeyle tarihlerinin en yüksek temsil oranına ulaştı.

Katılım da son on yılların zirvesinde, yüzde 77,9 (Times of Israel). Kısacası iki blok da 61’lik çoğunluğun uzağında. Anahtar, Arap partilerinin elinde. Bu da bizi asıl soruya getiriyor: Netanyahu’yu iktidardan uzaklaştırmak yetmez; onun yerine kurulacak hükümetin ayakta kalabilmesi gerekir.

Bennett–Lapid deneyimi: Netanyahu bir kez gitti ve geri döndü Bugünkü havayı 2021 yazından tanıyoruz. Haziran 2021’de Naftali Bennett ile Yair Lapid, sağdan sola uzanan 8 partili bir "değişim koalisyonu" kurdu. Anlaşma dönüşümlü başbakanlığa dayanıyordu.

Netanyahu’nun 12 yıllık kesintisiz iktidarı böylece sona ermişti. Ancak bu hükümet 2 yılı bile dolduramadı. Bennett yaklaşık 1 yıl sonra koalisyonun iç çelişkileri yüzünden çoğunluğu kaybetti. Meclis Haziran 2022’de dağıldı ve Lapid geçici başbakan oldu.

Kasım 2022 seçimlerinde ise Netanyahu, aşırı sağ ve dindar ortaklarıyla İsrail tarihinin en sağcı hükümetini kurarak geri döndü. Aralık 2022’de yeniden göreve başladığında, "Netanyahu sonrası" dönem sadece 18 ay sürmüştü.

Bu deneyimden çıkan ders şu: Netanyahu karşıtlığı bir seçim kazandırabilir, ama tek başına bir hükümet programı değildir. Bugün Bennett ve Lapid’in B’Yachad (Birlikte) adıyla tek listede buluşması ve sadece 12 sandalye alması da dikkat çekici.

2021’in 2 başbakanı, muhalefetin artık üçüncü partisi. Muhalefetin ağırlık merkezi eski genelkurmay başkanı Eisenkot’a kaymış durumda. Bu, muhalefetin daha güvenlikçi ve merkez sağ bir çizgiye yöneldiğini gösteriyor. Netanyahu ise bu dersi herkesten iyi biliyor.

Ben-Gvir ve Smotrich’e koalisyonun bir arada kalacağı mesajını vermesi bundan. Beklemeyi, rakiplerinin birbirini yıpratmasını ve gerekirse yeni bir seçimi göze alabilecek bir siyasetçi. Cumhurbaşkanı Herzog’un "yeni bir seçimden kaçınmak için her şeyi yapmalıyız" uyarısı da bu riskin farkında olduğunu gösteriyor.

Arap partileri: muhalefetin hem anahtarı hem sınavı Aritmetik açık. Muhalefetin 48 sandalyesine Arap partilerinin 19 sandalyesi eklendiğinde, 61 eşiği rahatlıkla aşılıyor. Ortak Liste’den Ahmad Tibi, muhalefetin "cesareti varsa" hükümet kurabileceğini ve destek vermeye hazır olduklarını açıkça söyledi.

Demokratlar lideri Yair Golan da Arap partilerinin hükümete katılmasını savunuyor (Jerusalem Post). Sorun siyasi aritmetikte değil, siyasi iradede. Siyonist muhalefet partilerinin çoğu, Ra’am veya Ortak Liste ile işbirliğini şimdiye kadar reddetti.

Liberman mesafesini koruyor. Netanyahu cephesi ise böyle bir hükümeti "güvenlik riski" olarak resmetmeye hazır. Gazze Savaşı’nın ve İran gerilimlerinin gölgesinde geçen bir seçimde, bu söylem hâlâ etkili. Oysa 2021 bir emsal oluşturmuştu.

Mansur Abbas’ın Ra’am partisi, İsrail tarihinde hükümete katılan ilk bağımsız Arap partisi olmuştu. O hükümetin çöküşü de büyük ölçüde bu ortaklığı kalben benimsemeyen sağ kanattan gelmişti. Bugün aynı hatayı tekrarlamamak için Arap partilerinin dışarıdan "destekçi" değil, eşit bir ortak olarak görülmesi gerekiyor.

Bu ortaklık sadece bir hükümet kurma tekniği de değil. Nüfusun yaklaşık beşte birini oluşturan Arap vatandaşların yürütmede temsil edilmesi, İsrail’in kendi iç barışı için de bir ön koşul. Arap partilerinin bu seçimde tarihi bir sandalye sayısına ulaşması, bu talebin artık görmezden gelinemeyeceğinin göstergesi.

Bölgesel boyut ve sonuç: barışın iç ayağı Arap partileriyle kurulacak bir ortaklığın etkisi İsrail sınırlarıyla da sınırlı kalmaz. Gazze’de kalıcı bir ateşkes, Batı Şeria’da ilhak politikalarının durdurulması ve iki devletli çözümün yeniden masaya gelmesi, Ben-Gvir ve Smotrich’in yer almadığı bir hükümetle çok daha olası.

Böyle bir hükümet, İbrahim Anlaşmaları’nı Suudi Arabistan’a genişletmek isteyen Washington için de daha kullanışlı bir muhatap olur. Türkiye açısından da tablo önemli. Ankara’nın Gazze’deki insani ve siyasi rolü, Doğu Akdeniz’deki enerji ve deniz yetki alanları dengeleri ve İsrail ile ilişkilerin geleceği, Kudüs’te kimin oturduğundan doğrudan etkilenecek.

Ancak gelecek hükümet Netanyahu’suz olsa bile, Eisenkot çizgisinin güvenlik konularında sert kalacağını da unutmamak gerekir. Değişimin tonu yumuşayabilir, ama stratejik çerçeve bir gecede değişmez. Sonuç olarak, Netanyahu’nun gidişi kesin değil.

2021’de olduğu gibi bir "herkes Netanyahu’ya karşı" koalisyonu kurulabilir, ama iç tutarlılığı yoksa 2 yılı görmeden çöker ve kapı yine Netanyahu’ya açılır. Kalıcı bir değişimin yolu, Yahudi ve Arap partilerinin gerçek bir ortaklık kurmasından geçiyor.

Bu, hem İsrail’in iç barışı hem de Orta Doğu’nun istikrarı için bugün mevcut olan en gerçekçi fırsat. İsrail siyasetinin bu fırsatı değerlendirecek cesareti gösterip gösteremeyeceğini önümüzdeki haftalarda Herzog’un parti liderleriyle yapacağı istişarelerde göreceğiz.

Kaynaklar: With all votes counted, Netanyahu’s bloc has 53 seats, Eisenkot’s 48, Arab parties 19 — Times of Israel Israel election results: Benjamin Netanyahu bloc wins 53 seats, opposition holds 48 — Jerusalem Post *Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.

İsrail binyamin netanyahu israil seçimleri Doç. Dr. Ali Oğuz Diriöz Independent Türkçe için yazdı Doç. Dr.