Polis aramalarında kural değişti: Sınırlar yeniden çizildi

Yargıtay 10. Ceza Dairesi, kolluk kuvvetlerinin gerçekleştirdiği önleme aramalarının hukuki sınırlarına dair milyonları yakından ilgilendiren kritik bir karara imza attı. Yüksek Mahkeme, çıkarılan önleme arama kararlarında; işlemin uygulanacağı noktanın, zaman diliminin, gerekçenin, konunun ve kapsamın net bir biçimde tanımlanması gerektiğini vurguladı.

Genel İfadelerle Tüm Bölgede Arama Yapılamayacak

Sürece konu olan olayda, polis sorumluluk sahasında gerçekleştirilen bir uygulama esnasında iki şahıs, "uyuşturucu madde ticareti yapmak" suçlamasıyla gözaltına alındı. Tutuklanarak Ağır Ceza Mahkemesi’nde yargılanan sanıklar hakkında ilk etapta mahkûmiyet kararı verildi.

Ancak sanık avukatlarının itirazı üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 10. Ceza Dairesi, yapılan önleme aramasının kapsamını hukuka uygun bulmayarak kararı bozdu. Bozma ilamının ardından yeniden görülen davada yerel mahkeme sanıkların beraatine hükmetti.

Cumhuriyet savcısının bu beraat kararına itiraz etmesi üzerine dosya tekrar Yüksek Mahkeme'nin gündemine geldi. Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği’nin ilgili maddesine (20/2-a) atıfta bulunan Yargıtay, soyut bir biçimde tüm "polis sorumluluk bölgesini" kapsayan genel bir arama kararı verilemeyeceğine dikkat çekti.

Bu tür muğlak kararlara dayanılarak yapılan aramalarda elde edilen bulguların "hukuka aykırı delil" niteliği taşıdığını ve mahkûmiyet hükmüne dayanak olamayacağını belirten Daire, savcılığın itirazını reddederek beraat kararını oy birliğiyle onadı.

Farklı Suçtan Elde Edilen Delil Geçersiz Sayılıyor

Yargıtay’ın bu son hükmü, aynı dairenin 2023 yılında verdiği bir başka emsal kararı da yeniden gündeme taşıdı. Söz konusu kararda, önleme araması izninin hangi suçları kapsadığının hayati önem taşıdığı belirtilmişti. Örneğin; Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu kapsamındaki suçları önlemek amacıyla alınan bir arama izni sırasında tesadüfen uyuşturucu madde bulunması halinde, bu maddenin "uyuşturucu ticareti" davasında delil olarak kullanılamayacağı hükme bağlanmıştı.

Önleme Araması İznini Kimler Verebilir?

Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu (PVSK) uyarınca önleme araması kararları kural olarak kolluk birimlerinin talebi üzerine Sulh Ceza Hâkimi tarafından veriliyor. Ancak hâkime ulaşmanın vakit kaybı yaratacağı ve gecikmesinde sakınca bulunan acil durumlarda bu yetki; illerde valiler, ilçelerde ise kaymakamlar tarafından kullanılabiliyor.

Mevzuata göre; cumhuriyet savcılarının veya emniyet müdürü ve amir gibi kolluk yöneticilerinin tek başına önleme araması emri verme yetkisi bulunmuyor. Kolluk amirlerinin yazılı ya da sözlü talimatıyla gerçekleştirilen aramalar doğrudan hukuka aykırı kabul ediliyor ve bu yolla ulaşılan hiçbir bulgu yargılamada delil niteliği taşımıyor.

Öte yandan, önleme araması izni yalnızca halka açık umumi alanları, kişilerin üstlerini, araçlarını ve eşyalarını kapsıyor; bu karara dayanılarak vatandaşların konutlarına veya özel iş yerlerine girilmesi kesinlikle mümkün olmuyor.