Bakan Şimşek, fon soruşturmasının maliyetini açıkladı!

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Kanal 7'de katıldığı televizyon programında ekonomi gündemini değerlendirdi. Türkiye'nin ev sahipliğinde gerçekleştirilen COP31 zirvesinden fon piyasalarında yaşanan gelişmelere kadar birçok başlıkta açıklama yapan Şimşek, yatırım fonlarının tasfiye sürecinde gelinen aşamaya ilişkin güncel rakamları paylaştı.

Fon soruşturması kapsamında ödemelerin planlanan takvimden daha hızlı ilerlediğini ifade eden Şimşek, temel ilkelerinin şeffaflık, adalet ve kamu kaynağı kullanılmaması olduğunu söyledi. Bakan, fonların tasfiyesi için devlet bütçesinden ödeme yapılmadığını, yatırımcılara fonların kendi kaynaklarından ve geri kazanım hesaplarında biriken tutarlardan ödeme gerçekleştirildiğini belirtti.

Türkiye'nin başkanlığını yaptığı COP31'de uygulamayı merkeze oturttuk. "İklim uygulama köprüsü kuralım" dedik ve ülkelerin uzun yıllardır ortaya koyduğu hedefleri uygulanabilir projelere nasıl dönüştürürüz, dedik ve bunun için finansman konularını ele aldık.

Esas gündem oydu, yoğun bir program oldu. Son 3 yılda 50 milyar dolarlık kredi devşirdik. IBRD Avrupa Kalkınma Bankası ve Asya Kalkınma Bankası gibi bankalarla ilk 3 sıradayız. 5.1 milyar dolarlık kredi anlaşması imzaladı.

Bu para çiftçiye, demiryoluna, sağlığa, yenilenebilir enerjiye gidecek. 10 tane anlaşma imzaladık.

Dünyadakine benzer durumlara oranlara oldukça hızlı gidiyoruz. Bu konudaki en ünlü vaka Amerika'daki vaka. 2008'de ortaya çıktı, ilk ödeme 2011 yılında yapıldı. Ödemeler hala devam ediyor. Bizde bu tasfiye süreci planlandığı gibi gidiyor hatta hız anlamında öngördüğümüzden daha hızlı gidiyor.

Belirlediğimiz ilkeler şeffaflık, adalet, kamu kaynağını kullanmama var. Pay sahiplerine yapılacak ödemede milletin parası kullanılmadı, kullanılmayacak. Bu temel ilke... 17 Eylül'de 131 fonu tasfiye kapsamına aldık... 2 bin 900 fon vardı.

Bu fonların tekil yatırımcı sayısı yaklaşık 456 bin kişiydi. 7 portföy yatırım şirketi vardı. Şimdi bu fonların bir kısmının yapısı çok bozuk değildi bir kısmı bozuktu. Çok bozuk olmayanları normal tasfiye sürecine tabi tutuldu. 3 tanesi ise olağanüstü tasfiye sürecine tabi tutuldu.

Cuma günü itibariyle olağanüstü tasfiye sürecindeki 25 fonda 415 bin 955 kişiye, 93 milyar lira para ödendi. Dolayısıyla olağan ve olağanüstü fonların toplamına gelirsek tasfiyede bugüne kadar 131 fonun 119 fonuna, 444 bin 987 kişiye 161 milyar lira ödendi.

456 bin kişinin 371 bin 21 kişisi sistemden çıkmış durumda. Öyle bir anlatılıyor ki, sanki fonlardaki her şey kayboldu... Böyle bir şey yok.

Ödemeler oldukça hızlı oldukça şeffaf. Tasfiyeyi İş Bankası ve Ziraat Bankası yapıyor. Kararları SPK veriyor. Kamu kaynağı kullanmıyoruz. Fonların kendi kaynakları. TMSF tarafından oluşturulan iade ve geri kazanım hesabından 35,6 milyar TL'lik birikim olmuş. Bunun büyük kısmı bu fonlara aktarıldı ve ödendi. Nakit oluştukça ödeme yapıyoruz.

Tasfiye yapılmadan 2 gün önce piyasa neyse varlıklar nakde çeviriyor, ve o para Ziraat ve İş Bankası'na aktarılıyor ve hak saatlerine ödeniyor. TMSF'nin iade ve geri kazanım hesaplarında birikim oldukça bu ödemeler yapılacak.

Olağan tasfiyelerde süreç çok iyi işledi. Kaynak üretildikçe ödemeler önceliklendirilecek. Ödemeye en küçük pay sahiplerinden başladık. Kaynak oluştukça 1 milyon TL ve üstü ödemeler yapılacak.

SPK son yıllarda bu fonların istismar edilen ve manipülasyona uğrayan hisselerini de inceliyorlar.25 müfettiş Maliye Bakanlığı'ndan SPK'ya aktarıldı. Ay sonuna kadar bu incelemeler tamamlanacak. İncelemeler sonunda piyasa bozucu hareketlerde bulunan kişiler hakkında suç duyurusunda bulunulacak, haksız kazançlar belirlenecek.

2025 sonunda Türkiye borsasında işlem gören bütün şirketlerin piyasa değeri 409 milyar dolar... 16 Eylül itibariyle bu 428 milyar dolar, 13 Kasım Cuma itibariyle bu 333 milyar dolar... Buradan bakınca bir miktar piyasa değerinde erime var ama...

Bakın 16 Eylül ise 13 Kasım arası gelişmekte olan ülkelerin borsaları ile Türkiye'nin borsalarını karşılaştıralım. Mesela Güney Kore Borsası yüzde 21 düşmüş, Endonezya borsası yüzde 17 düşmüş, Mısır borsası yüzde 10 düşmüş... Peki Türkiye'deki borsanın düşüşü? Yüzde 9 düşmüş. Bu düşüşte fonun etkisi yüzde 1.

Brezilya borsası yüzde 7, Malezya, Şili, Filipinler borsaları yüzde 6 düştü. 16 Eylül'den bu yana ABD, Japonya, AB Merkez Bankası faiz artıracağı beklentileri bozuldu. 10 yıllık tahvil faizleri son 25 yılın zirvesine çıktı.

Savaşın yeniden başlayabileceği hatta nükleer savaşın çıkabileceği konuşuldu. Petrol o dönem 90 dolardan 120 dolara çıktı. Fon meselesi ile bölgesel olumsuzluklar üst üste geldi. Likidite etkisi. Para piyasası veya fonda birikimi olup da parası kalanlar likiditeye ulaşmakta sıkıntı yaşamış olabilir.

Ama tasfiye ile bu olay kalktı. 456 bin kişiden 445 bini ödeme aldı. Ödeme alamayanlar hesapları bloke olanlar. Bankaların bu fonlarda sadece 1,3 milyar payı var. 100 bin de 2. Bu krizin bankacılık sektörüne sirayet etmesi söz konusu değil.

Reel sektörün fon krizine riski 116 milyar TL. Yüksek risk yaşayan şirketlere baktık. Bunların etkisi 10 bin de 2.

Dolarizasyon. Türkiye'de böyle bir olay yaşandığı zaman kur artışı olurdu. Dolarizasyonda anlamlı bir artış yok. Fondan çıkan paralar TL ile ödeniyor. Yani dolarizasyon da olmadı. Merkez Bankası rezervleri, en son 161 milyar dolar olarak açıklandı.

16 Eylül'e göre yuvarlak 16 milyar dolar düşmüş. Bunun yüzde 42'si altının düşüşü nedeniyle düştü. Bunun fon krizi ile alakası yok. Biz yerli yabancı ayırmaksızın bütün fonlara vergi getirdik. Bu gelişmeler nedeniyle hissesini satan ve birikimini dışarı çıkaran yabancı fonlar var.

Biz uzun süredir carry trade istemiyoruz dedik. Vergi getirdik. Merkez Bankası'nda faiz indirdi ve carry trade daha az cazip hale geldi.

401 milyar TL'nin 306 milyar TL'si kişilere çıkış söz konusu değil bunlar fon içi hareketler. 95 milyar TL'lik kısım da savcılık tarafından incelemeye alındı. Her şey kayıt altında. Merkezi Kayıt Kuruluşu'nda bütün veriler duruyor.

MASAK devrede. 401 milyar TL iddiasını MASAK inceledi ve bunun doğru olmadığını kanıtladı. Sayın Cumhurbaşkanı'nın tavrı net. Savcılarımız gerekli incelemeleri yapıyor, malvarlıklarına el konuşuyor. SPK bu dönemdeki tüm işlemleri mercek altına alıp bir sürü kişi hakkında işlem yapıp suç duyurusunda bulundu.

Yurt dışına para çıkış iddialarını inceledik böyle bir çıkış yok. Yurt dışına 3 kanaldan çıkış olur. Swift, kripto ve elektronik ödeme kuruluşları. 3'üyle bir çalışma yaptık. 1-16 eylül arası çıkışların tamamı dış ticaretle ilgili.

Bu yılın fon meselesi başlamadan önce ilk 9 ayın ilk 16 günlerine baktık. Swift üzerinden 14.7 milyar dolar ile 7 milyar euro ve tamamı ithalatla ilişkili. Eylül ayındaki ödemeler arasında bir fark yok. 8 milyar dolar kripto kaçırıldı iddiasını inceledik.

Türkiye'de kripto varlık oranı zaten 4 milyar dolar. Bütün yılın tamamına baktık. Ödeme kuruluşlarını da inceledik. Her ayın ilk 15 gününde ortalama 8 milyar TL yani 200 milyon dolar çıkmış. MASAK'ın yaptığı inceleme sonucu başka yollarla çıkan paranın miktarı 200 milyon dolar bile değil.

MSCI küresel bir endeks sağlayıcı. MSCI fon yatırımlarında bazı referansları baz alırlar. Bu paranın yüzde kaçını yüzde kaçını gelişmekte olan ülkelerin tahvillerine koyarsınız. Bu sağlayıcı bir açıklama yapıp bize süre verdi.

Bu açıklama olumsuz algılandı. Aslında son derece makul ve yapıcı bir açıklamaydı. Bize haziran kadar uzun bir süre verdi.

Bakan Yardımcımızı görevlendirdik. Bu alanda yapılması gerekenleri yapacak. Ağustos sonunda fon rehberini yayınladık. Şimdi kalıcı bir reform çalışması var. Taslak büyük oranda tamamlandı Meclis'e sunulacak. Biz bu dönemde sistem inşası üzerinde duracağız.

İstanbul'da durumu birilerinin inisiyatifine bırakmayacağız. TÜBİTAK ile ortak çalışarak algoritma oluşturup piyasa bozucu işlem yapanları yapay zeka ile tespit edecek çalışmalar yapıyoruz. Yeni yasa ile fonlar üzerinden yapılan manipülasyonların cezaları örgütlü suç kapsamına alınıp artırılacak.

Aralık ortasında G20 zirvesine gidilecek. Ben New York'a geçip MSCI üst yönetimi ile konuşacağım. Bu konuda endişeli olan küresel yatırımcılarla bir araya gelip bir diyaloğa gireceğiz. Aralık ortasında kalıcı reform şekillenmiş olacak.