AKÜ’de Prof. Dr. Hayati Develi’den Dikkat Çeken Açıklamalar: “Nesiller Arası Kopuş Yaşandı”

Afyon Kocatepe Üniversitesi (AKÜ) Fen Edebiyat Fakültesi ile Akademik Düşünce Eğitim ve Medeniyet Topluluğu (ADEM) iş birliğinde “ElifBa’dan Alfabe’ye; Alfabe’den Abece’ye Türkçe’nin Kültür Yolculuğu” konulu söyleşi gerçekleştirildi. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dilbilimi Bölüm Başkanı Prof.

Dr. Hayati Develi'nin konuşmacı olarak katıldığı programda, Türkçenin alfabe serüveni, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e dil politikaları ve kültürel mirasın kuşaklar arasındaki aktarımı değerlendirildi.

AKÜ’de Türkçenin Tarihsel Yolculuğu Konuşuldu

AKÜ Prof. Dr. Şehabettin Yiğitbaşı Kütüphanesi Konferans Salonunda düzenlenen programa, AKÜ Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Murat Peker, Fen Edebiyat Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Hüseyin Koçak, Prof. Dr. Hacı İbrahim Delice ile akademik ve idari personel ve öğrenciler katıldı.

Moderatörlüğünü Fen Edebiyat Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Alper Günaydın'ın üstlendiği söyleşide, Türkçenin tarih boyunca geçirdiği değişimler farklı yönleriyle ele alındı.

Türkçenin Alfabe Arayışına Dikkat Çekti

Programın açılış konuşmasını gerçekleştiren Prof. Dr. Hacı İbrahim Delice, Türkçenin tarih boyunca farklı dil ve yazı sistemi arayışlarından geçtiğini belirtti.

Alfabe meselesinin Türkçenin gelişiminde önemli bir yere sahip olduğunu vurgulayan Delice, geçmişte aydınların kendi tercihleri doğrultusunda yürüttüğü alfabe tartışmalarının, son alfabe değişikliğiyle belirleyici bir iradenin sonucunda tamamlandığını ifade etti.

Delice, Türkçenin yazı dili olarak gelişim sürecinin Prof. Dr. Hayati Develi tarafından değerlendirilmesinin akademik açıdan önemli olduğunu söyledi.

“Batılılaşma Cumhuriyet Dönemiyle Başlamadı”

Söyleşide konuşan Prof. Dr. Hayati Develi, Türkiye'deki alfabe tartışmalarının yalnızca Cumhuriyet dönemiyle ilişkilendirilmemesi gerektiğini belirtti.

Batılılaşma ve modernleşme girişimlerinin III. Selim ve Tanzimat dönemlerine kadar uzandığını ifade eden Develi, Osmanlı Devleti'nin 17. yüzyılın sonlarından itibaren askerî ve teknik alanlarda karşılaştığı sorunlara çözüm aradığını anlattı.

Bu süreçte eğitim ve bürokraside yaşanan güçlüklerin alfabe düzenlemelerine yönelik tartışmaları gündeme getirdiğini kaydeden Develi, Ahmet Cevdet Paşa, Şinasi ve Ahundzade gibi aydınların Arap harflerinin Türkçenin ses yapısıyla uyumu ve matbaa kullanımındaki zorluklar üzerine çalışmalar yürüttüğünü söyledi.

Develi, Enver Paşa dönemindeki harflerin ayrı yazılmasına yönelik uygulamaların da alfabe konusunda yürütülen arayışların örneklerinden biri olduğunu belirtti.

“Bir Gecede Cahil Kalmadık Ancak Kültürel Kopuş Yaşandı”

Alfabe değişikliğinin insanların sahip olduğu bilgi birikimini bir anda ortadan kaldırmadığını vurgulayan Develi, eski yazıyı bilen yetişkinlerin bu bilgilerini kullanmayı sürdürdüğünü ifade etti.

İsmet İnönü gibi devlet adamlarının yaşamları boyunca eski harflerle not tutmaya devam ettiğini hatırlatan Develi, asıl değişimin sonraki kuşaklarda ortaya çıktığını belirtti.

1950’li Yıllardan Sonraki Kuşaklara Dikkat Çekti

Kültürel kopuşun özellikle 1950'li yıllardan itibaren belirginleştiğini savunan Develi, yalnızca Latin esaslı Türk alfabesiyle eğitim alan kuşakların eski yazıyla hazırlanmış metinleri doğrudan okuyamadığını dile getirdi.

Develi, yeni nesillerin mezar taşlarını, ailelerinden kalan mektupları ve klasik Türk edebiyatı eserlerini okuyamamasının kültürel mirasla kurulan ilişkiyi etkilediğini söyledi.

Okuryazarlığın artırılması ve eğitimin yaygınlaştırılması süreçlerinde yaşanan gecikmelerin de bu kopuşu derinleştirdiğini ifade etti.

Dil Devrimi ve Türkçenin Kelime Hazinesi Ele Alındı

Harf İnkılabı ile Dil Devrimi arasındaki ilişkiye değinen Prof. Dr. Hayati Develi, dilde aşırı özleştirmeci yaklaşımların belirli dönemlerde iletişimi zorlaştırdığını savundu.

Mustafa Kemal Atatürk'ün de bu süreçte yaşayan Türkçenin korunmasına yönelik bir denge arayışına girdiğini belirten Develi, Güneş Dil Teorisi'ni bu çerçevede değerlendirdi.

Türkçede yüzyıllar boyunca kullanılan ve kültürel anlamlar kazanan kelimelerin yalnızca kökenleri nedeniyle terk edilmesinin dilin ifade imkânlarını daralttığını öne süren Develi, bu durumun genç kuşakların klasik edebiyat eserlerini anlamasını güçleştirdiğini ifade etti.

Prof. Dr. Hayati Develi’ye Plaket Takdim Edildi

Türkçenin geçmişten günümüze geçirdiği değişimlerin ele alındığı söyleşi, katılımcıların sorularının yanıtlanmasıyla devam etti.

Programın sonunda AKÜ Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Murat Peker tarafından İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dilbilimi Bölüm Başkanı Prof. Dr. Hayati Develi'ye katkılarından dolayı plaket takdim edildi.