Libya'yı bombalayan Sarkozy'nin Libya dosyasından neler çıktı?

Fransa'da eski Cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy'nin Libya ile ilişkileri etrafında şekillenen yolsuzluk ve yasa dışı finansman soruşturmaları yeni bir aşamaya ulaştı. Paris İstinaf Mahkemesi'nin soruşturma dairesi, 10 Kasım'da Sarkozy ve eşi Carla Bruni'nin davadaki suçlamalara ve soruşturma işlemlerine yönelik itirazlarını reddetti.

Bu gelişme, Fransa'nın Kuzey Afrika'daki sömürgeci geçmişini, Libya petrolü üzerindeki çıkar mücadelesini ve Sarkozy döneminin siyasi-finansal ilişkilerini yeniden gündeme taşıdı.

Ancak mesele yalnızca eski bir cumhurbaşkanının kişisel yolsuzluk iddialarından ibaret değil. Dosyanın arka planında, Fransa'nın Kuzey Afrika'daki sömürgeci nüfuzunu koruma çabaları, Libya'nın enerji kaynakları ve Batılı güçlerin 2011 yılında bu ülkeye gerçekleştirdiği askerî müdahale bulunuyor.

Sarkozy, 2007 yılında cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazanmak amacıyla Muammer Kaddafi yönetiminden yasa dışı mali destek sağlamaya yönelik suç örgütüne katılmaktan Eylül 2025'te beş yıl hapis cezasına çarptırılmıştı. Bununla birlikte mahkeme, Libya kaynaklı paranın seçim kampanyasında kullanıldığını kesin olarak kanıtlanmış saymamış ve Sarkozy'yi diğer bazı suçlamalardan beraat ettirmişti. Temyize taşınan davanın kararının 30 Kasım 2026'da açıklanması bekleniyor.

Sarkozy'nin seçim kampanyasına uzanan milyonlarca avroluk iddialar

Fransız yargısının araştırdığı iddialara göre Sarkozy'nin yakın çevresi, 2007 cumhurbaşkanlığı kampanyası için Kaddafi yönetiminden mali destek elde etmeye çalıştı. Bunun karşılığında Libya'ya uluslararası alanda siyasi kolaylıklar sağlanması ve bazı diplomatik taleplerinin desteklenmesi gündeme geldi.

İddialara göre 2016 yılında ise Fransız-Lübnanlı iş insanı ve aracı Ziad Takieddine, Libya'dan Fransa'ya bavullarla toplam 5 milyon avro nakit taşıdığını ve paraları Sarkozy ile yakın çalışma arkadaşı Claude Guéant'a ulaştırdığını ileri sürdü. Bu açıklamalar soruşturmanın en önemli dayanaklarından birine dönüştü.

Ancak Takieddine, 2020 yılında aniden önceki suçlamalarını geri çekti. Sarkozy de bu açıklamaları kendi masumiyetinin kanıtı olarak sundu.

Fransız yargısının daha sonra başlattığı soruşturma, bu geri çekilmenin kendiliğinden gerçekleşmediği şüphesini ortaya çıkardı.

Dört milyon avroluk'Sarkozy'yi Kurtar' operasyonu

Soruşturmaya göre Sarkozy'nin çevresindeki bazı kişiler, Takieddine'in suçlamalarını geri çekmesini sağlamak için yaklaşık 4 milyon avroluk bir düzenleme üzerinde çalıştı.

İddiaya konu olan girişim, kendi katılımcıları arasında'Sarkozy'yi Kurtar' operasyonu olarak adlandırılıyordu.

Takieddine'in açıklamalarını değiştirmesinin ardından Paris Match dergisi ve BFMTV televizyonu aracılığıyla eski cumhurbaşkanını aklamayı amaçlayan bir medya süreci yürütüldüğü iddia edildi.

Bu kez soruşturmanın konusu yalnızca Libya'dan geldiği ileri sürülen para değildi. Yargının ve kamuoyunun organize biçimde yanıltılmaya çalışılıp çalışılmadığı araştırılıyordu.

Carla Bruni'nin de bu süreçteki rolü mercek altına alındı. Soruşturmacılar, Bruni'nin Michèle Marchand ile iletişim kurmak için başka bir kişinin adına kayıtlı gizli bir telefon hattı kullandığına ilişkin bulgular elde etti.

Bruni'nin avukatları, telefonla ilgili incelemelerin ve bazı soruşturma işlemlerinin hukuka aykırı olduğunu savundu. Ancak Paris İstinaf Mahkemesi 10 Kasım tarihli kararında bu itirazları reddetti.

Mahkeme, soruşturmanın hukuki dayanağını ve Sarkozy hakkındaki suç isnatlarını destekleyen ciddi ve tutarlı delillerin bulunduğu değerlendirmesini de benimsedi.

2007'de Kaddafi'nin konuğu, 2011'de düşmanı

Sarkozy'nin Libya ile ilişkilerinin yakın tarihi, emperyalist dış politikada ekonomik çıkarlar ile demokrasi ve insan hakları söylemleri arasındaki çelişkiyi ortaya koyuyor.

2007 yılında Fransa Cumhurbaşkanlığına seçilen Sarkozy, aynı yıl Kaddafi'yi Paris'te ağırlamıştı. Libya liderinin Aralık 2007'deki ziyareti sırasında iki ülke arasında silah, havacılık ve sivil nükleer enerji alanlarında milyarlarca avroluk anlaşmalar ve iş birliği projeleri gündeme gelmişti.

Sarkozy o günlerde Libya yönetimiyle yakınlaşmayı savunuyor, Kaddafi'nin uluslararası toplumla yeniden bütünleşmesini destekliyordu.

Ancak yalnızca dört yıl sonra Fransa, aynı Libya yönetiminin devrilmesiyle sonuçlanan askerî harekâtın en kararlı savunucularından biri oldu.

19 Mart 2011'de Fransa'nın öncülüğünde Paris'te düzenlenen zirvenin ardından Libya'ya yönelik askerî operasyon başlatıldı. Fransız savaş uçakları, Kaddafi güçlerine karşı ilk saldırıları gerçekleştiren unsurlar arasında yer aldı.

Daha sonra NATO komutasına geçen müdahale, Kaddafi yönetiminin yıkılması ve Libya'nın uzun süreli bir iç savaşa sürüklenmesiyle sonuçlandı.

Böylece Sarkozy'nin Libya politikası, birkaç yıl içerisinde milyarlarca avroluk ticari iş birliğinden askerî müdahaleye dönüştü.

Libya müdahalesinin arkasındaki petrol hesabı

2011'de Libya'ya yönelik emperyalist askerî müdahale, "sivilleri koruma" gerekçesiyle başlatıldı. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 1973 sayılı kararı, sivillerin korunması amacıyla güç kullanılmasına izin veriyordu. Ancak karar sivlleri korumak bir yana ülkeyi sonu gelmeyen bir iç savaşa sürükledi.

Müdahalenin zaman içerisinde rejim değiştirme operasyonuna dönüşmesi, "sivilleri koruma" bahanesinin emperyalist müdahaleye kılıf yapıldığını bir kez daha gözler önüne serdi.

Sarkozy'nin Libya politikasında etkili olduğu öne sürülen unsurlar arasında Libya petrol üretiminden daha büyük pay almak, Fransa'nın Kuzey Afrika'daki nüfuzunu artırmak, Fransız ordusunun uluslararası konumunu güçlendirmek ve Kaddafi'nin Fransızca konuşulan Afrika ülkelerinde Paris'in etkisini sınırlandırabileceği endişesi bulunuyordu. Nitekim savaş sırasında ve sonrasında Fransız enerji şirketlerinin Libya petrolünden daha fazla pay alması da sıkça tartışıldı.

Kaddafi neden hedef oldu

Muammer Kaddafi, özellikle 1990'lı yıllardan itibaren Libya'nın petrol gelirlerini Afrika kıtasındaki yoksul ülkelerin gelişimi konusunda kullanmaya başladı. Paris'in eski sömürgeleri Mali, Nijer, Çad ve Burkina Faso, bu politikanın önemli hedefleri arasındaydı.

1998'de Kaddafi'nin öncülüğünde kurulan Sahra-Sahel Devletleri Topluluğu, Fransa'nın geleneksel nüfuz alanında alternatif bir bölgesel iş birliği yapısı ortaya çıkardı. Kaddafi, topluluğun bütçesinin neredeyse tamamını kendisi karşılıyordu.

Libya liderinin girişimleri bununla sınırlı değildi. Afrika Birliği'nin kurulmasına öncülük eden Kaddafi, kıta ülkelerinin kendi finans kuruluşlarını oluşturmasını, ekonomik bütünleşmesini ve dış güçlere olan bağımlılıklarının azaltılmasını savunuyordu.

Kaddafi'nin bu girişimleri başta Fransa olmak üzere Batılı emperyalist güçlerin hedefi yol omasına yol açtı.

Libya halkına kalan yıkım

NATO müdahalesinin sonuçları, Batılı ülkelerin başlangıçta sunduğu demokrasi ve istikrar vaatlerinden oldukça farklı oldu.

2011 yılında Kaddafi yönetimi devrildi, ancak ülkenin siyasi kurumları parçalandı. Silahlı gruplar arasındaki çatışmalar, rakip yönetimler, yabancı müdahaleler ve petrol gelirleri üzerindeki mücadele Libya'nın siyasal yaşamını belirleyen temel unsurlara dönüştü.

Fransa'nın başını çektiği NATO hava saldırısılarında yüzlerce sivil yaşamını yitirdi. Ölenler önemli bir bölümü yine kadın ve çocuklardan oluşuyordu. Saldırıların askerî hedeflere yönelik olup olmadığı bugün hala ciddi biçimde tartışılıyor.

NATO müdahalesinin ardından Libya'da siyasi ve ekonomik çöküş, silahlı gruplar arasındaki savaş, insan hakları ihlalleri ve bölgesel güvenlik sorunları daha da ağırlaştı.

Sömürgeci müdahalenin hesabı kimden sorulacak?

Nicolas Sarkozy'nin Libya dosyası, Fransa'nın Kuzey Afrika'ya yönelik politikasındaki tarihsel sürekliliği tartışmaya açıyor.

Sarkozy döneminde Libya'yla geliştirilen yakın ilişkiler, silah ve enerji anlaşmaları, yasa dışı seçim finansmanı girişimleri ve nihayet 2011'deki askerî müdahale, bu ilişkilerin birbirinden bağımsız ele alınamayacağını gösteriyor.

Fransız mahkemeleri bugün Sarkozy'nin siyasi-finansal ilişkilerindeki suç iddialarını ve yargıyı yanıltma girişimlerini inceliyor.

Ancak daha geniş bir soru var: 2011 yılında Libya'ya demokrasi ve insan hakları götürme iddiasıyla müdahale eden Batılı güçlerin, bu ülkenin yaşadığı uzun süreli yıkımdaki sorumluluğunun hesabı kimden sorulacak?