Habermetrik
← Ana Sayfa
şanlıurfa/Birecik 16 Kasım 2026 06:26
✍ Editör: Habermetrik · Editör Politikası

Kelaynaklar yok olmanın eşiğinden nasıl döndü? Birecik’ten göç yollarına uzanan koruma çalışmaları

Kelaynaklar yok olmanın eşiğinden nasıl döndü? Birecik’ten göç yollarına uzanan koruma çalışmaları
Görsel kaynağı: yeniankara.com.tr
⏱️ 4 dk okuma 🛡️ %85 Doğruluk · 1 Kaynak
WhatsApp Paylaş
⚡ 30 Saniyede Özet Habermetrik Yapay Zeka Özeti
  • Tarım ilaçları ve yaşam alanlarındaki değişimlerle sayıları hızla azalan kelaynaklar, Birecik’te yürütülen koruma çalışmalarıyla varlığını sürdürüyor
  • 1977’de 11 kuşla başlayan üretim faaliyetlerine bugün göç araştırmaları da eşlik ediyor

Şanlıurfa’nın Birecik ilçesiyle özdeşleşen kelaynaklar, Türkiye’de yürütülen koruma ve üretim çalışmalarıyla varlığını sürdürüyor. Bir dönem sayıları tükenme noktasına kadar gerileyen kuşların korunmasında bakım ve üretim faaliyetlerinin yanında göç davranışlarının araştırılması da önem taşıyor.

Ayaklarına takılan numaralı halkalar kuşların tanınmasını sağlarken elektronik vericiler, göç sırasında kullandıkları güzergâhların ve konaklama alanlarının izlenmesine yardımcı oluyor. KELAYNAKLAR YOK OLMANIN EŞİĞİNDEN DÖNDÜBilimsel adı Geronticus eremita olan kelaynaklar; kızıl renkli tüysüz başları, uzun ve aşağı doğru kıvrılan gagaları, parlak siyah tüyleriyle tanınıyor.

Tüyleri, güneş ışığının geliş açısına göre yeşil, mor ve bakır tonlarında parlıyor. Ortalama 25–30 yıl yaşayabilen kelaynaklar, tek eşli yaşamlarıyla da dikkat çekiyor. Fırat Havzası’nın iklimi, tarım alanlarındaki besin kaynakları ve yuvalamaya elverişli kayalıklar, Birecik’i türün önemli üreme alanlarından biri hâline getirdi.

Yerel halkın bereket ve bollukla ilişkilendirdiği, “keçelaynak” olarak da anılan kuşlar, ilçenin kültürel kimliğinde de yer tutuyor. TARIM İLAÇLARI SAYILARININ GERİLEMESİNDE ETKİLİ OLDUKelaynakların sayısındaki büyük düşüşün önemli nedenlerinden biri, 1950’li yıllarda çekirgeyle mücadelede kullanılan DDT oldu.

İlaçlanan alanlarda beslenen kuşların zehirlenmesi ve üremelerinin olumsuz etkilenmesi, popülasyondaki gerilemeyi hızlandırdı.1954’te Birecik’te 600’ün üzerinde çift bulunduğu aktarılırken sayı sonraki yıllarda hızla azaldı. Tarım ve Orman Bakanlığının tür eylem planında, 1973’te yalnızca 26 çift kaldığı belirtiliyor.

Bu gerilemenin ardından 1977’de Birecik Kelaynak Üretme İstasyonu kuruldu. Koruma ve üretim çalışmalarına doğadan alınan iki ergin ve dokuz yavru olmak üzere toplam 11 kuşla başlandı. ÜREME DÖNEMİNDE DOĞAYA BIRAKILIYORLARÜretme istasyonundaki uygulamalarla kelaynakların doğal davranışlarını sürdürmesi amaçlanıyor.

Kuşlar, üreme dönemlerinde kontrollü biçimde doğaya bırakılıyor; yuvalama ve yavru büyütme süreçlerini Fırat kıyısındaki yaşam alanlarında geçiriyor. İstasyonda beslenmeleri ve sağlık durumları düzenli olarak takip ediliyor.

Doğada böcek, çekirge, solucan ve benzeri küçük canlılarla beslenen kelaynaklara; yağsız kıyma, haşlanmış yumurta, rendelenmiş havuç, tavuk yemi ve tuzsuz peynirden oluşan özel bir besin karışımı veriliyor. Erkek ve dişilerin dış görünüşlerinden ayırt edilmesi güç olduğu için cinsiyet belirlemesinde kan örnekleri üzerinden laboratuvar incelemelerinden yararlanılıyor.

İstasyonda 2018’de tedavi ve bakım merkezi, tanıtım merkezi ve idari bina çalışmaları tamamlandı. 2020’de ise kafeslerin tüneme alanları yenilendi, ahşap bölümler oluşturuldu ve kontrollü salım için mekanizmalı pencereler yapıldı.

HALKALAR KUŞUN KİMLİĞİNİ, VERİCİLER YOLCULUĞUNU GÖSTERİYORKoruma çalışmaları, istasyondaki bakım ve üretimle sınırlı kalmıyor. Kelaynakların doğal göç davranışlarını yeniden kazanması ve yolculuk sırasında karşılaştıkları tehlikelerin belirlenmesi için de araştırmalar yürütülüyor.

Kuşların ayaklarına takılan numaralı halkalar, bireysel kimliklerinin belirlenmesini sağlıyor. Halkalı bir kuş yeniden gözlemlendiğinde veya bulunduğunda, bulunduğu yer ve tarih kayıt altına alınabiliyor. Bu bilgiler yaşam süresi, göç hareketleri, üreme alanları ve popülasyon değişimlerinin araştırılmasına katkı sunuyor.

Elektronik takip cihazları ise farklı bir işlev üstleniyor. Kuşa uygun ekipmanla yerleştirilen cihazlarda GPS konumu belirliyor; veriler, cihazın özelliklerine göre mobil iletişim veya uydu bağlantısıyla araştırmacılara aktarılabiliyor.

GPRS, bu aktarımda kullanılabilen mobil iletişim yöntemlerinden biri. Böylece kuşların hangi güzergâhlardan geçtiği, nerelerde konakladığı ve ne kadar mesafe katettiği izlenebiliyor. Numaralı halkalar ise tek başına konum sinyali göndermiyor.

GÖÇ YOLUNDAKİ TEHLİKELERİ BELİRLEMEK AMAÇLANIYORKelaynakların geçmişte kullandığı ve araştırmalara konu olan göç yolları, Orta Doğu’nun farklı bölgelerine uzanıyor. Ancak her kuşun aynı ülkelerden geçtiği veya aynı rotayı izlediği söylenemiyor.

Güzergâhların birey bazında izlenmesi, koruma çalışmalarının hangi alanlarda yoğunlaştırılması gerektiğini anlamaya yardımcı oluyor. Bölgelerdeki güvenlik koşulları, arazi çalışmalarını ve kuşların takibini zorlaştırabiliyor.

Elektronik vericilerden elde edilen bilgiler ise göç yolculuğunun ve karşılaşılan risklerin değerlendirilmesinde kullanılıyor. Kelaynakların korunması için istasyonda başlayan çalışmalar, göç yollarındaki güvenliğin araştırılmasıyla devam ediyor.

Halkalama ve elektronik takip, bu kuşların yalnızca sayılarının artırılmasına değil, doğal yaşam döngülerinin daha iyi anlaşılmasına da katkı sağlıyor.

💬 Habere Tepkinizi Belirtin:
Habermetrik WhatsApp Kanalına Katılın

Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.

Kanalı Takip Et →
Kaynaklar: yeniankara.com.tr
Haber metni ve görseller yeniankara.com.tr sitesine aittir; tam içerik kaynak sitede yayınlanır.
Haber Künyesi
Kategori: Tarım · Bölge: şanlıurfa/Birecik
Yayın: 16 Kasım 2026 06:26 · Kaynak: yeniankara.com.tr
Kaynağı Oku ↗