Çin ekonomisinde K şeklinde gelişme

Veriler, Çin ekonomisinde bir yandan büyüme sıkıntılarına bir yandan da etkileyici gelişmelere işaret ediyor. Büyüme sıkıntıları Çin ekonomisi, 2008 küresel krizi öncesinde ortalama olarak her yıl yüzde 10 büyüyordu. Krizin hemen öncesinde 2007’de büyüme yüzde 14 olmuştu, ekonomi büyüme hızını düşürmek için tedbirler alıyordu.

Kriz sonrasında büyüme hızı birkaç yıl yüzde 10 dolaylarında gezindikten sonra düşmeye başladı. Ekonomi pandemi dönemine yüzde 6 büyümeyle girdi, bu dönemden sonra, geçtiğimiz birkaç yıldır zar zor yüzde 5 büyüyor. Ekonominin talep tarafındaki üç motorundan tüketim harcamalarında büyüme zayıf; yatırım harcamalarında büyüme, kamu yatırımlarıyla belli bir artış gösterebiliyor.

Son yıllarda ekonomiyi götüren motor, ihracat. İç talepteki zayıflık nedeniyle tüm dünya enflasyonla uğraşırken Çin deflasyon derdinde. Öte yandan… Çin elektrikli otomobiller, elektrik bataryaları, güneş ve rüzgar enerjisi sistemleri, drone ürünleri gibi alanlarda dünya lideri konumuna gelmişti.

Geçtiğimiz birkaç yılda robotlar, yapay zeka modelleri ve biyoteknoloji gibi alanlarda liderliğe yarışıyor. Elektrikli otomobiller sayesinde ülke geçtiğimiz birkaç yıl içinde dünyanın en büyük otomobil ihracatçısı haline geldi; geçtiğimiz ay ihracat bir milyon adedi aştı.

Otomobiller yalnız ihraç edilmiyor, temmuz ayında 500 bin adet elektrikli otomobil ihraç edilirken içeride satışlar da 1 milyon adet dolayında gerçekleşti. İnsansı robotlar alanında Çinli üreticiler açık ara öne geçmiş görünüyorlar; 2025 yılında küresel üretimin yüzde 80’den fazla bir bölümü ülkede gerçekleşti.

Sanayi robotu ihracatı 2025 yılında 3 kat kadar arttı. Ülke üreticileri ardı ardına Amerikan modelleriyle yarışan yapay zeka modelleri piyasaya sürüyor. Bu gelişmelerin bir yansıması olarak, Ulusal İstatistik Bürosu verilerine göre geçtiğimiz yedi aylık dönemde geçen yıla göre sanayi sektöründe büyüme yüzde 5, bunun içinde yüksek teknoloji sektörlerinde ise yüzde 14 dolayında gerçekleşti.

K şeklinde gelişme Çin ekonomisi için son zamanlarda kullanılan ‘K şeklinde’ nitelemesi yüksek teknoloji sektörleri ile hâlâ geleneksel sektörlerin ağırlıkta olduğu ekonominin geneli arasındaki bu farklılığı tarif ediyor. Buna göre yeni teknoloji sektörleri K harfinin üstteki kolu gibi yukarı doğru giderken, geleneksel sektörler K harfinin alttaki kolu gibi aşağıya doğru gidiyor.

Özellikle batılı, birçok yorumcu ülke yönetiminin kaynakları yeni teknoloji sektörlerini desteklemek yerine tüketimi desteklemek için kullanması gerektiğini, böylece hem daha hızlı ve istikrarlı büyüme sağlanacağı, hem de Çin’in yeni teknoloji sektörlerindeki artan ihracatı nedeniyle batılı ülkelerle gerginleşen ilişkilerini düzelteceğini savunuyor. Ülke yönetimi ise sıkıntıları geçici olarak niteliyor, yeni teknolojilerin diğer sektörlerde de kullanılmasıyla tüm ekonomide verim ve kalitenin artacağı, ekonominin topyekûn yükseleceği görüşüyle politika belirliyor. Çin bu yolda gidecek görünüyor.