İran, Rusya ve Çin’den nükleer denetim şartı: Saldırılar durmalı, tehditler kalkmalı, güvence verilmeli
- İran, Rusya ve Çin, UAEA Yönetim Kurulu toplantısı için yayımladıkları ortak bildiride İran’daki nükleer denetimlerin olağan biçimde yeniden başlamasını saldırıların durdurulması, tehditlerin kaldırılması ve tekrarlanmayacağına dair güvence verilmesi şartına bağladı
İran, Rusya ve Çin, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Yönetim Kurulunun İran'ın nükleer faaliyetlerine ilişkin toplantısı kapsamında beş maddelik ortak bildiri yayımladı. Tasnim Haber Ajansının 19 Kasım tarihli haberine göre üç ülke, İran'ın nükleer tesislerine yönelik askerî saldırıların ve devam eden tehditlerin UAEA'nın denetim faaliyetlerini olağan koşullarda yürütmesini engellediğini belirtti.
Rusya'nın Viyana'daki temsilciliği tarafından duyurulan bildiride, denetimlerin tam olarak yeniden başlaması için askerî faaliyetlerin sona ermesi, tehditlerin ortadan kaldırılması ve yeni saldırıların gerçekleşmeyeceğine ilişkin güvence verilmesi gerektiği vurgulandı. ÜÇ ÜLKEDEN NÜKLEER DENETİMLER HAKKINDA ORTAK TUTUMİran, Rusya ve Çin, UAEA Yönetim Kurulunun gündemindeki "İran İslam Cumhuriyeti'nde Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT) kapsamındaki güvence denetimi anlaşmasının uygulanması" başlıklı 3(f) maddesine ilişkin ortak tutumlarını açıkladı.
Beş maddelik bildiride, İran'ın nükleer tesislerine yönelik askerî saldırıların uluslararası hukuk açısından sonuçlarına dikkat çekildi. Üç ülke, İran'a karşı güç kullanılmasının veya güç kullanma tehdidinde bulunulmasının Birleşmiş Milletler Şartı'nda yer alan temel ilkelere aykırı olduğunu savundu.
Açıklamada, bu tür eylemlerin UAEA'nın doğrulama faaliyetlerini gerçekleştirmek için ihtiyaç duyduğu koşulları doğrudan zayıflattığı belirtildi. Ayrıca saldırı ve tehditlerin uluslararası nükleer güvence denetimi sisteminin güvenilirliğini, bütünlüğünü ve etkinliğini tehlikeye attığı ifade edildi.'SALDIRILAR OLAĞAN DENETİM KOŞULLARINI ORTADAN KALDIRDI'Ortak bildiride, UAEA denetimleri altında bulunan İran nükleer tesislerinin askerî saldırılara uğramasının olağanüstü bir durum yarattığı vurgulandı.
Üç ülke, saldırıların yanı sıra yeni askerî operasyonlar düzenlenebileceğine ilişkin tehditlerin de İran'daki güvence denetimlerinin normal şekilde uygulanmasını önemli ölçüde zorlaştırdığını belirtti. Bildiride, "UAEA güvence denetimleri kapsamındaki İran nükleer tesislerine yönelik askerî saldırılar ve saldırıların yeniden başlatılacağına ilişkin devam eden ciddi tehditler, İran'da güvence denetimlerinin olağan koşullarda uygulanmasını önemli ölçüde zorlaştırmış ve istisnai koşullar ortaya çıkarmıştır." ifadeleri kullanıldı.
Bu koşulların, İran'da yürütülecek her türlü doğrulama faaliyetinin değerlendirilmesinde belirleyici olmaya devam ettiği kaydedildi. Üç ülke, saldırıların sonuçları ve yeni saldırı tehdidi devam ederken denetimlerin alışılmış yöntemlerle gerçekleştirilmesinin mümkün olmadığını savundu.
DENETİMLERİN YENİDEN BAŞLAMASI İÇİN ÜÇ ŞARTİran, Rusya ve Çin, UAEA'nın nükleer tesislerdeki faaliyetlerinin tam olarak yeniden başlatılabilmesi için askerî ve siyasi koşulların değişmesi gerektiğini bildirdi. Ortak açıklamada, devam eden güvenlik sorunları dikkate alınmadan İran'dan standart denetim uygulamalarına koşulsuz biçimde dönmesinin istenmesinin sorunun çözümüne katkı sağlamayacağı belirtildi.
Bildiride, "Bu faaliyetlerin tam olarak yeniden başlamasının ancak askerî eylemlerin tamamen durdurulması, saldırıların yeniden başlatılmasına ilişkin bütün tehditlerin ortadan kaldırılması ve bu tür saldırıların veya tehditlerin tekrarlanmayacağına dair ikna edici güvencelerin sunulmasıyla mümkün olduğunu teyit ediyoruz." denildi. Üç ülke, söz konusu şartların UAEA'nın kendisine verilen doğrulama görevlerini yerine getirebilmesi için gerekli ortamın yeniden oluşturulması açısından zorunlu olduğunu ifade etti.
BUŞEHR NÜKLEER SANTRALİNDEKİ DENETİMLER HATIRLATILDIOrtak bildiride, İran'ın 2026 yılında Buşehr Nükleer Santrali'nde planlanan bütün UAEA denetimlerine izin verdiği hatırlatıldı. Üç ülke, olağanüstü güvenlik koşullarına rağmen Buşehr'deki denetimlerin gerçekleştirilmiş olmasını İran'ın uluslararası yükümlülüklerine bağlılığının göstergesi olarak değerlendirdi.
Açıklamada, "Olağanüstü ve karmaşık koşullara rağmen İran'ın 2026 yılında Buşehr Nükleer Santrali'nde planlanan bütün UAEA denetimlerine izin verdiğini hatırlatıyoruz. Bu durum, Genel Direktör'ün raporuna da yansımıştır." ifadelerine yer verildi.
İran'ın ciddi engeller ve devam eden güç kullanma tehditlerine rağmen UAEA ile işbirliğini sürdürdüğü belirtilerek Tahran'ın güvence denetimi yükümlülüklerine bağlı kaldığı savunuldu.'TEK KALICI ÇÖZÜM DİPLOMASİ VE DİYALOG'Bildirinin son maddesinde İran'ın nükleer faaliyetleriyle ilgili anlaşmazlıkların çözümü için siyasi ve diplomatik temasların sürdürülmesi çağrısı yapıldı. İran, Rusya ve Çin, karşılıklı saygıya dayalı müzakerelerin mevcut sorunların çözümünde tek sürdürülebilir ve uygulanabilir yol olduğunu vurguladı.
Açıklamada, "Karşılıklı saygı ilkesine dayalı siyasi ve diplomatik etkileşim ile diyalogun mevcut anlaşmazlıkların çözümü için tek sürdürülebilir ve uygulanabilir yol olmaya devam ettiğine inanıyoruz." ifadeleri kullanıldı. Üç ülke, ilgili bütün tarafları sorumluluk almaya, dengeli ve yapıcı bir yaklaşım benimsemeye ve İran ile UAEA arasındaki işbirliğini kolaylaştıracak somut adımlar atmaya çağırdı.
Bildiride ayrıca mevcut sorunları ağırlaştırabilecek, müzakere ortamının oluşmasını güçleştirebilecek ve işbirliğinin geliştirilmesini engelleyebilecek eylem ve açıklamalardan kaçınılması gerektiği belirtildi.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.


Kategori: Siyaset
Yayın: 19 Kasım 2026 05:20 · Kaynak: aydinlik.com.tr