45 yılın gizli dosyaları açıldı: Macaristan geçmişle hesaplaşma peşinde

Macaristan hükümeti, 4 Kasım tarihinde yaklaşık yarım asır süren komünist yönetim dönemine ait gizli polis arşivlerini erişime açarak ülkede yeni bir dönemi başlattı. 1956 yılında Sovyet tanklarının Budapeşte'ye girişinin yıl dönümüne denk getirilen bu hamle, Başbakan Peter Magyar'ın Nisan ayındaki seçim sürecinde seçmenine verdiği en kritik sözlerden biriydi.

1989 yılındaki rejim değişikliğinden bu yana pek çok hükümetin çekimser kaldığı bu adım, toplumun geçmişteki travmalarla hesaplaşması adına atılmış radikal bir adım olarak görülüyor. Arşivlerdeki ilk veriler, komünist dönemde gizli servis adına muhbirlik yaptığı belirlenen yaklaşık 60 bin kişinin kimlik bilgilerini içeriyor.

Uzmanlar, gerçek muhbir sayısının 150 bine kadar çıkabileceğini tahmin ediyor. Söz konusu muhbirlerin faaliyetlerini ve gizli servisle kurdukları ilişkileri detaylandıran daha kapsamlı dijital dosyaların ise 25 Şubat tarihinde kamuoyuyla paylaşılması planlanıyor.

Macaristan Devlet Güvenlik Teşkilatı Tarihsel Arşivleri Direktörü Bendeguz Gergö Cseh, mevcut kayıtların bir kısmının eksik olduğunu ve geçmişte çok sayıda belgenin imha edildiğini hatırlatarak, verilerin güvenilirliği konusunda temkinli olunması gerektiğini vurguluyor. Tarihçi Krisztián Ungváry, bu kararın akademik araştırmalar için büyük bir fırsat sunduğunu ve ülkenin yakın geçmişine dair yeni bir tartışma zemini oluşturacağını savunuyor.

Öte yandan, arşivlerin açılması siyasi bir hesaplaşma ekseninde de değerlendiriliyor. Başbakan Magyar'ın bu hamlesi, 16 yıllık iktidarı Nisan ayındaki seçim yenilgisiyle sona eren Viktor Orban ile olan rekabetin bir parçası olarak okunuyor.

Orban, arşivler açılmadan bir gün önce kendisi ve eşi Anikó Lévai hakkındaki belgeleri kamuoyuyla paylaşarak, 1980'lerde askerlik yaparken gizli servisin muhbirlik teklifini reddettiğini iddia etmişti. Süreçle ilgili ortaya çıkan en dikkat çekici belgelerden biri, komünist dönemin son başbakanı Miklós Németh'in mart ayında imzaladığı ve eylül ayında arşivlere teslim ettiği beyan oldu.

Németh, 1990 yılında dönemin Savunma Bakanı Ferenc Kárpáti'nin kendisine, Viktor Orban'a ait olduğu öne sürülen üç ayrı muhbir raporu gösterdiğini açıkladı. Söz konusu raporlarda, Orban'ın askerlik arkadaşlarına dair özel hayat, dini inançlar ve siyasi görüşler gibi hassas bilgilerin yer aldığı iddia ediliyor.

Németh, belgelerdeki imza ve el yazısını Orban'ınkine benzettiğini ancak dokümanların kesin gerçekliğini doğrulayamadığını ifade ediyor. Hükümet karşıtı çevreler ve Fidesz partisine yakın medya organları ise bu arşiv hamlesinin bir dikkat dağıtma stratejisi olduğunu savunuyor.

Ülkedeki ekonomik durgunluk, artan işsizlik, yükselen akaryakıt fiyatları ve vergi artışları gibi güncel sorunların gölgesinde kalan hükümetin, toplumsal ilgiyi başka yöne çekmeye çalıştığı iddia ediliyor. Arşivlerin açılmasının Macaristan siyasetinde uzun vadeli bir yasal ve toplumsal tartışma süreci başlatacağı öngörülüyor.