Şırnak’ın kilitleyen trafiği: Habur’da sorun büyüyor, çözüm bekleniyor

Türkiye’nin Ortadoğu’ya açılan en önemli ticaret kapılarından biri olan Habur Sınır Kapısı, Şırnak için yalnızca bir gümrük geçiş noktası değil, kentin ekonomik geleceğini belirleyen stratejik bir merkezdir. Ancak bugün Habur, sunduğu büyük ticaret fırsatlarının yanında, çözülemeyen sorunlarıyla da gündemde.

Kilometrelerce uzanan TIR kuyrukları, günlerce süren beklemeler, artan nakliye maliyetleri, yakıt kotaları, yüksek geçiş ücretleri ve belirsiz uygulamalar; nakliyeciyi, ihracatçıyı ve bölge esnafını zor durumda bırakıyor.

Asıl düşündürücü olan ise bu sorunların yeni olmaması. Yıllardır benzer sıkıntılar yaşanmasına rağmen kalıcı ve bütüncül bir çözümün ortaya konulamamasıdır.

Habur'da yaşanan yoğunluğu yalnızca araç sayısının fazlalığıyla açıklamak mümkün değildir. Gümrük işlemlerindeki gecikmeler, araç sevk organizasyonundaki aksaklıklar, yetersiz bekleme alanları ve Türkiye ile Irak tarafındaki uygulama farklılıkları sorunun temel nedenleri arasındadır.

Nakliyeci, yükünü teslim etmek için günlerce sınırda beklemek zorunda kalıyor. Bu bekleme; yakıt, personel, bakım ve zaman maliyetlerini artırırken uluslararası taşımacılıkta rekabet gücünü de zayıflatıyor.

Üstelik ticarette en önemli unsurlardan biri öngörülebilirliktir. Bir nakliye firması yola çıkarken ne kadar bekleyeceğini, hangi ücretlerle karşılaşacağını ve yükünü ne zaman teslim edeceğini bilmiyorsa sağlıklı bir ticari planlama yapamaz.

Akaryakıt kotaları, yüksek ve farklılık gösteren hizmet bedelleri, zaman zaman karşılaşılan cezai uygulamalar da bu belirsizliği artırıyor. Türkiye ve Irak makamlarının bu konularda ortak, şeffaf ve denetlenebilir bir sistem oluşturması artık zorunludur.

Habur'da yaşanan her aksama, yalnızca nakliyeciyi etkilemiyor. Şırnak'ın ekonomik hayatı da bu aksamalardan doğrudan payını alıyor.

Akaryakıt istasyonları, oto tamircileri, yedek parça satıcıları, lokantalar, konaklama işletmeleri, depolar ve küçük esnaf sınır ticaretinin oluşturduğu ekonomik hareketlilikten besleniyor.

TIR'ların beklemesi, ticaretin yavaşlaması ve nakliye maliyetlerinin yükselmesi, bu işletmelerin gelirlerini de olumsuz etkiliyor. Dolayısıyla Habur'daki sorunları yalnızca nakliye sektörünün şikâyeti olarak görmek büyük bir eksikliktir.

Bu mesele, Şırnak'ın istihdamı, ticari hayatı ve bölgesel kalkınması meselesidir.

Geçmişte kapının açılması yönünde çeşitli idari ve diplomatik girişimlerde bulunulmuş, ancak gerekli karşılıklı mutabakat ve altyapı koşulları sağlanamadığı için süreç tamamlanamamıştır.

Elbette bir sınır kapısının açılması yalnızca fiziki bir geçiş noktası oluşturmakla mümkün değildir. Güvenlik, ulaşım, gümrük altyapısı ve Irak tarafıyla diplomatik anlaşma gereklidir. Ancak bu gerekçeler, konunun yıllarca gündemde kalıp sonuçlandırılmamasının nedeni olmamalıdır.

Gülyazı'nın açılabilirliği konusunda ilgili kurumlar ortak bir çalışma yürütmeli, teknik ve diplomatik süreçler somut bir takvime bağlanmalıdır. Alternatif bir geçiş noktası, Habur üzerindeki baskıyı azaltabileceği gibi bölge ticaretine de yeni imkânlar kazandırabilir.

Şırnak'ın en büyük avantajı, Türkiye ile Irak arasındaki ticaret güzergâhında bulunmasıdır. Ancak bu avantaj yalnızca araçların şehirden geçmesiyle sınırlı kalmamalıdır.

Kent, transit taşımacılığın ötesine geçerek bölgesel bir lojistik merkez hâline getirilmelidir. Bunun için modern TIR parkları, antrepolar, depolama alanları, soğuk hava tesisleri, araç bakım merkezleri ve lojistik hizmet birimlerine ihtiyaç vardır.

Özellikle tarım ve gıda ürünlerinin taşınmasında soğuk zincir altyapısının geliştirilmesi, Şırnaklı üretici ve ihracatçılar için yeni fırsatlar oluşturacaktır.

Böyle bir yatırım yalnızca nakliye sektörüne değil, istihdama, ticarete, hizmet sektörüne ve yerel işletmelere de katkı sağlayacaktır.

Şırnak, ticaretin yalnızca içinden geçtiği değil, yönetildiği ve katma değerin üretildiği bir şehir olmalıdır.

Habur'daki sorunların çözümü, tek bir kurumun veya sektörün çabasıyla mümkün değildir. Merkezi yönetim, yerel yönetimler, gümrük birimleri, ticaret odaları, nakliyeci temsilcileri ve Irak makamları ortak bir irade ortaya koymalıdır.

Bu kapsamda öncelikle Türkiye ve Irak arasında sürekli çalışan bir sınır ticareti koordinasyon mekanizması kurulmalıdır. Gümrük işlemleri hızlandırılmalı, dijital ön beyan ve randevulu geçiş sistemleri etkinleştirilmeli, araçların bekleme ve sevk süreçleri düzenli bir sisteme bağlanmalıdır.

Sınır geçişlerinde uygulanan ücretler, yakıt kotaları ve cezai yaptırımlar şeffaf hâle getirilmeli; nakliyecinin önceden öngöremediği maliyetlerin önüne geçilmelidir. Şoförlerin uzun bekleme sürelerinde insani koşullarda ihtiyaçlarını karşılayabilecekleri güvenli ve modern tesisler oluşturulmalıdır.

Bununla birlikte küçük esnafın, yerel tüccarın ve KOBİ'lerin sınır ticaretinden daha fazla pay almasını sağlayacak düzenlemeler yapılmalıdır. Ticaretin belirli işletmelerin çevresinde yoğunlaşması yerine, yerel ekonominin geneline yayılması hedeflenmelidir.

Şırnak, coğrafi konumu ve Habur Sınır Kapısı sayesinde Türkiye'nin Ortadoğu ticaretinde çok daha güçlü bir merkez olabilecek imkânlara sahiptir. Ancak bu potansiyel, günlerce bekleyen TIR'larla, artan maliyetlerle ve sonuçlanmayan projelerle değerlendirilemez.

Artık sorunları tekrar tekrar konuşmak yerine çözüm üretme zamanı gelmiştir. Habur'un kapasitesi ve işleyişi güçlendirilmeli, Gülyazı alternatifi somutlaştırılmalı, Şırnak'ın lojistik merkez olma hedefi yatırım programına dönüştürülmelidir.

Bu mesele siyasi görüşlerin ve dönemsel tartışmaların üzerinde tutulmalıdır. Çünkü Habur'un sorunu yalnızca nakliyecinin değil, Şırnak'ın tamamının sorunudur.

Şırnak'ın ihtiyacı yeni vaatler değil, kararlı irade ve somut adımlardır. Habur'un kilitlenmesi Şırnak'ın önünü tıkıyor. Bu şehrin potansiyeli kuyruklarda tükenmemeli.