İlaçta Yolsuzluk Nasıl Yapılır?

İlaç yolsuzluğu operasyonlarında şüpheliler arasında eczacılar ve eczane çalışanları da yer almaktadır. Alır da! Çünkü sacayağı eksikse sac devrilir. Bu nedenle ilaç yolsuzluğu şebekelerinin, usulsüz temin, reçeteleme ve sahte ambalajlama süreçlerini yürütebilmesi için sektörel bazda sacayağının oluşması gerekir. Kimdir bu sacayağını oluşturanlar: 1) Satıcılar (İthalatçı ya da üreticiler);

2) Eczaneler (Eczacılar ve eczane çalışanları);

3) İlacı reçeteleyenler (Doktorlar ve hemşireler/sekreterler).

Bir de figüranlar vardır; hastalar, hasta bakıcılar ve hademeler gibi.

Sadede gelirsek, İlaç Takip Sisteminden (İTS) düşülen bir ilaç tekrar satılamaz. Burada aklıma gelen ürkütücü olasılık: İTS'ye karekod kaydı mı yapılıyor? Böyle bir şey olabiliyorsa yandı kerimin arpa tarlası.

Aslında sistem teorik olarak kusursuzdur: Bir ilaç eczanede hastaya satılıp sisteme " Satış Bildirimi " yapıldığında, o benzersiz seri numarası İTS veri tabanında pasife çekilir (düşülür). Aynı karekod ikinci kez okutulduğunda sistem anında "Mükerrer/Sahte Karekod" uyarısı verir ve satışı engeller.

Peki, buna rağmen yolsuzluk operasyonlarında o " arpa tarlası " nasıl yanıyor? Suç şebekelerinin sistemi delmek için kullandığı üç temel yöntem şunlardır:

1. İkiz (Klon) Karekod Üretimi ve "Kutulama" Sahtekarlığı

Şebekeler sisteme sızıp karekod üretmiyor; sistemde halihazırda "Aktif ve Temiz" gözüken (henüz satılmamış) yasal bir ilacın karekodunu kopyalıyorlar.

Yöntem: Yurt dışına yasa dışı yollarla gönderilecek veya el altından satılacak pahalı bir kanser ilacının üzerindeki orijinal karekod kopyalanıyor (klonlanıyor).

Uygulama: Son kullanma tarihi geçmiş veya içi boşaltılmış sahte kutuların üzerine bu "ikiz" karekodlar basılıyor. Orijinal ilaç sisteme yakalanmadan piyasadan çekilirken, İTS'de hâlâ " temiz ve satılabilir " görünen klonlanmış karekodlu sahte/tarihi geçmiş kutu, zincirin bir noktasında (genellikle usulsüzlüğe bulaşmış eczane veya hastane personeli eliyle) sisteme okutulup devlete fatura ediliyor.

2. Hastanın Bilgisi Dışında " Sanal Satış " (Sistemden Düşmeden Vurgun)

Son operasyonlarda sıkça görülen bu yöntemde, ilaç fiziksel olarak yerinden bile kımıldamıyor.

Yöntem: Hastanelerdeki veri giriş personeli ve eczane çalışanları organize oluyor. Hastaneye gelen habersiz bir hastanın sistemine, aslında hiç almadığı çok pahalı (örneğin onkoloji veya organ nakli) ilaçlar reçete ediliyor. (Dikkat bu tür ilaçlar için ilaç kullanım raporu gereklidir. Genellikle de kurul raporu. Dahası başhekim onaylamadıkça rapor geçersizdir.)

Dolandırıcılık: İlaç İTS üzerinden o hastaya satılmış gibi gösterilerek sistemden düşülüyor ve parası SGK'den tahsil ediliyor. Ancak fiziksel olarak o ilaç eczane rafında kalıyor veya arkadan tekrar el altından (karekodsuz veya başka şebekelere) nakit parayla satılıyor.

Yani ilaç fiziken sisteme hiç girmemiş birine giderken, sistemdeki yasal kaydı masum bir hastanın üzerinden eritiliyor.

3. Deaktivasyon ve İptal Kodlarının Suistimali

Sistemde ilaçlar sadece satışla düşülmez; "Miad Sonrası İmha", "İhracat" veya "Numune" gibi gerekçelerle de sistemde Deaktivasyon (pasife alma) işlemi yapılabilir. Şebekeler, yasal olarak imha edilmesi gereken veya yurt dışına gönderildiği beyan edilen ilaçların karekodlarını sistemde pasif gösterip, fiziksel ilaçları ambalaj/tarih değiştirerek kayıt dışı pazarda (İTS dışı) nakit parayla satmaktadır. (Dikkat: Miat konusu kafa karıştırıcı.

Bu tür ilaçlar eczane raflarında nadiren tutulur çünkü stok maliyeti eczacı kârını törpüler. O nedenle reçete geldiğinde depodan karşılanır.)

Özetle; İTS veri tabanına dışarıdan sahte karekod eklenemez. O halde geriye şu olasılıklar kalıyor:

İlacın kendisi hastaya verilmediği halde sistemden satılmış gibi gösterilmesi (Sanal Reçete).

Sistemde aktif olan gerçek bir karekodun kopyalanıp sahte ambalaja basılıp (Klonlanıp) gerçek ilacın bir dahaki eyleme kadar rafta tutulması. (Nasıl olsa karekodsuz alıcı çıkacaktır; özellikle yurt dışından). Sonuç:

Halk sağlığını korumak adına vatandaşların İTS Mobil uygulaması üzerinden ilaçlarını doğrulatması büyük önem taşıyor. (Bu konuda hastaların tamamının telefonları sisteme işlenip takip kolaylaştırılmalı.)

Bu tür pahalı ilaçlar takipli ilaç statüsünde renkli reçete ile verilmeli.

Doktorlar şifrelerini başkalarıyla paylaşmayıp elektronik imzalarına sahip çıkmalı.

Başhekimler ya da vekilleri neyi onayladıklarını bilmeli.

Zorunlu haller dışında e-reçete dışındaki reçeteler kaldırılmalı.

Meslek örgütlerinin, üyelerine yaptırım ve cezaları arttırılmalı.

Ha bir de benim gibi mesleki hileleri ifşa edenler aforoz edilmeli!

Yorumunuz için teşekkürler, en kısa sürede gözden geçirilip yayınlanacaktır

Burdur Gazetesi, Burdur ile özdeşleşen markaları ağırlıyor.