İçeriden dışarıya bakan kitap: “Tuhaf, Saçma, Neyse”

“On yıl”, “yirmi yıl”, söylemesi ne kolay değil mi? Nazım misal, “Ben içeri düştüğümden beri güneşin etrafında on kere döndü dünya” diye başlar. Dünyaya sorarsanız, mikroskobik, kısacık bir zamandır on yıl. Ya bize? Kısacık ömrümüzden on yılın çalınması az şey mi?

Okuduğumuz birçok metnin, şiirin hapishanede yazılmış olduğunu çoğu zaman fark etmiyoruz. Hapse giren yazar çok olduğu gibi, yazarlığa ‘içeride’ adım atanlar da var. Ülkemiz iktidarları yazarları hapsetmeye her zaman meraklı olmuşlar.

Nazım Hikmet, Sabahattin Ali, Orhan Kemal, Kemal Tahir, Enver Gökçe, Rıfat Ilgaz, Ahmet Arif, Can Yücel… Hikmet Kıvılcımlı, çok uzun hapislik yıllarını nasıl da üretkenlikle geçirmiş. 1980 sonrası ilk aklıma gelenlerden biri, şair Nevzat Çelik.

Biliyorsunuz şair İlhan Sami Çomak, uzun hapisliğin sonunda iki yıl önce özgürlüğüne kavuştu. Yalnızca bizde mi? N. Çernişevski, Dostoyevski, Oscar Wilde... Cervantes’in Don Kişot’u yazmaya hapishanede başladığını okumuştum.

İtalyan faşizminin uzun yıllar tutsak ettiği Gramsci’nin mücadele ve düşünce dünyamıza kattıkları ortada. Adı üstünde, “Hapishane Defterleri”.

Oysa dışarıdaki kadar kolay değil mahpusken yazmak. Yasaklar dünyasındasınız, denetim ve gözetim altındasınız. Zihninizden dökülenleri, keşke ilk dostlarınız, ya da editörünüz okusa. Yazıya dair yetkinlikten mahrum yetkililer okuyor önce.

Bu sebeple sansürün yanında oto sansürün de olması gayet anlaşılır. Hepsini aştınız diyelim, yazdığınızı nasıl yayınlatacaksınız? Çoğu insan, en az bir kişinin daha yazdıklarını okumasını ister.

Bütün bu zorluklara rağmen hapisten çıkan metinlerin çoğunun özgür bir ruhla yazıldığını hissediyorum. Yani hangimiz içeride, hangimiz dışarda belli değil. Bunları okumayı borç biliyorum. Bir gün bile orada olmaması gereken insanların özgürlüğü için çok daha fazlasını yapamıyor olmanın vicdani yüküyle…

Geçtiğimiz günlerde özgür ruhlu bir kitap daha çıktı. 1 Kasımda Çiğdem Mater’in kitabı elime ulaştı. Mater, Gezi Davası'nda, çekmediği ve hiç yayınlanmayan bir belgesel, katılmadığı bir toplantı gerekçesiyle 18 yıla mahkûm edildi.

Okumaya başlamadan önce sosyal medyada gezinirken, Osman Kavala’nın açıklamasını gördüm. “Silivri’de ikametimin dokuzuncu yılı tamamlandı. İlk tutuklandığımda bunun bir hata olduğunu, kısa zaman içinde düzeltileceğini düşünüyordum.

Yanılmışım” diye başlıyordu. 9 yıldır defalarca yaptığı gibi, deli saçması iddiaların cezaya dönüşmüş olmasının garabetini anlatıyordu. Şöyle bitiyordu açıklama; “Cezaevine girdiğimde 60 yaşındaydım. Bu yaştan sonra sivil toplum alanında aktif olarak çalışabileceğim sürenin neredeyse tamamını ve sağlıklı yaşayabileceğim yılların önemli bir kısmını cezaevinde geçirmiş oldum.

Ancak, yaşamakta olduğumuz bütün sıkıntılara rağmen, ülkemde hukuk devletinin tesisine yönelik gelişmeleri görebileceğime inanıyorum. Ümit ettiğim gibi, Gezi davasından ve maruz kaldığım adaletsizlikten ders çıkartılabilirse, bu benim için teselli kaynağı olacak” Yine Nazım’ın dediğince, “Kızarıyor yüzün öfkeden ve utançtan…” Dile kolay 9 yıl!

Gezi’yi Osman Kavala planlamış! Kalkışmayı o yönlendirmiş! İnanırsan. Kimse inanmıyor elbette, cezayı verenler dâhil.

Mahpus olan diğer isimler: Can Atalay, Mine Özerden, Tayfun Kahraman ve Çiğdem Mater. Haklarında Anayasa Mahkemesi ve AİHM tarafından verilmiş çok net kararlar olmasına rağmen yıllardır hapisteler. Herkes biliyor, 2013 haziranında olanların bir kişi, on kişi, ya da birkaç örgüt tarafından organize edilmediğini.

Ülke tarihinin en büyük halk hareketinde milyonlarca insan sokağa çıktı. Milyonlar Gezi Direnişi’ni hala onurla anmaya, anlatmaya devam ediyor ve “Gezi Davası” sebebiyle hayatlarından yıllar çalınan insanların derhal özgürlüğüne kavuşmasını talep ediyor.

Kitaba dönelim. Çiğdem Mater dört buçuk yıldır “içeriden dışarıya bakarak” çeşitli mecralarda yazılar yazıyor. Yazıları kitapta okuyunca, zaten bir bütünün parçalarıymışlar diyorsunuz. Kitaba, Mater’in köklerine dair yazısıyla başlıyoruz.

İnsanlığın ve ülkemizin kadim meselesini, zorunlu göçü okuyoruz. Mübadeleyle anayurtlarından göçenlerin, anavatan diye gittikleri yeni ülkede neler yaşadığını bir kez daha düşünüyoruz. Hem burada, hem orada.

Sonra devam ediyoruz. Tuhaf ve saçmalıklarla dolu hapislik sürecini; Gezinin ne olduğunu, tutsak edilenlerin organize edebileceği bir şey olmadığını, olayın muhatabının “hepimiz” olduğunu hatırlıyoruz. Hapishaneye misafir oluyoruz.

Mücella Abla’nın henüz tahliye olmadığı günlerde ‘içerideki’ hayatı nasıl kurduklarını okuyoruz. Hapishanenin sınırlı imkânlarını aşan yaratıcılığı biliyoruz; defalarca yazıldı, anlatıldı, filmler çekildi. Bizi yanıltmıyorlar, içeride de hayatı yaşanır kılmak için çabalıyorlar.

Kadınlar, hayatın her alanında birkaç kat daha fazla mücadele ediyorlar, biliyoruz. Hapiste durum farklı değil. Erkekler haftada bir ziyaretçilerine kirli çamaşırlarını verip temizlerini alırken, kadınlar bu değişimi ayda bir yapabiliyor.

Erkekler 15 günde bir berbere gitme hakkına sahipken kadınlar için böyle bir hak yok. Tırnak makasıyla saçlarını kesiyor kadınlar.

Mater, Filistin’de yapılan katliamdan depreme kadar, dünyanın ve ülkemizin her meselesine kafa yorarken, hapishane çalışanlarının koşullarını da gözler önüne seriyor. Öğretmenden, diş teknisyenine, atanamamış, KPSS’den yüksek puan almasına rağmen mülakattan geçememiş, son çare olarak infaz koruma memuru olmuş insanlar…

Kitapta yapılan haksızlığa ve zulme karşı itirazla birlikte, neşe ve umut görüyoruz. Ülkemiz tarihinde yapılan büyük haksızlığı hissediyoruz her yazıda. Bunu hiç unutmuyoruz! “Tuhaf, saçma, neyse, hapishane hayatımı özetleyen üç kelime haline geldi” diyor Çiğdem Mater.

Dava, hapishane ve memlekete dair yazılar ‘tuhaf’ ve ‘saçma’ bölümlerindeyken ‘neyse’ yazarın “bana nefes aldıran kitaplar” dediği, kitap önerilerini de içeren yazılardan oluşuyor. En sonda da metinleri yayına hazırlayan Ahmet İnsel’in Çiğdem Mater’le yaptığı söyleşi yer alıyor.

Gözaltına bile alınmaması gereken insanlar; Çiğdem Mater, Can Atalay, Mine Özerden, Tayfun Kahraman ve Osman Kavala, akıl almaz cezalarla yıllardır hapiste tutuluyorlar. Bu adaletsizlik son bulmalı!