CHP'li Aysu Bankoğlu: HABAŞ patlaması ihmallerin sonucu, sorumlular hesap vermeli!

İzmir'in Aliağa ilçesinde faaliyet gösteren HABAŞ Demir-Çelik Fabrikası'nda 9 Kasım'da meydana gelen, 18 işçinin yaşamını yitirdiği ve çok sayıda işçinin yaralandığı patlama ve yangın, Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği politikalarını yeniden tartışmaya açtı. CHP Bartın Milletvekili Av.

Aysu Bankoğlu, facianın tüm yönleriyle araştırılması, olası ihmal zincirinin ortaya çıkarılması ve sorumluların hesap vermesi amacıyla Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan'ın yanıtlaması istemiyle TBMM'ye 16 soruluk yazılı soru önergesi verdi. Bankoğlu, HABAŞ'ın 2025 Sürdürülebilirlik Raporu'nda yer alan iş kazası verilerinin de facianın ardından mutlaka incelenmesi gerektiğini belirterek işverenin ve denetim mekanizmalarının sorumluluğuna dikkat çekti.“18 İŞÇİ HAYATINI KAYBETTİ, BUNUN ADI TEKNİK ARIZA DEĞİL, İHMAL ZİNCİRİDİR!”Patlamanın ardından yaşanan gelişmeler üzerine açıklamalarda bulunan Aysu Bankoğlu, “Bir bakım çalışması sırasında tavan vincinin çökmesi, düşen malzemenin doğal gaz ve oksijen hatlarına zarar vermesi ve bunun sonucunda patlama yaşanması, üzerinde ciddiyetle durulması gereken bir olaydır.

Burada sorulması gereken ilk soru şudur: Bir sanayi tesisinde, işçilerin hayatını doğrudan tehdit edebilecek böylesine ağır bir risk nasıl önceden tespit edilmedi? Vincin taşıyıcı sistemleri, bağlantıları, rayları ve mekanik aksamı düzenli olarak kontrol edildi mi?

Periyodik bakımlar gerçekten yapıldı mı, yoksa kâğıt üzerinde mi kaldı? 18 insanımızın hayatını kaybettiği bir facianın üzeri birkaç teknik açıklamayla kapatılamaz. Her bir ihmalin, her bir sorumluluğun ortaya çıkarılması gerekiyor.” ifadelerini kullandı.“DOĞAL GAZ VE OKSİJEN HATLARI BİR VİNÇ ÇÖKTÜĞÜNDE ZARAR GÖRECEK KADAR KORUMASIZ MIYDI?”Patlamanın gerçekleştiği tesiste patlamaya müsait ve tehlike arz eden doğalgaz ve oksijen boruları yakınında gerekli tedbirlerin olmadığını belirten CHP’li Bankoğlu, “Bir sanayi tesisinde doğal gaz ve oksijen hatlarının güzergâhı, mekanik darbelere karşı korunması, acil kesme sistemleri ve bakım prosedürleri hayati önemdedir.

Tavan vinci ile bu hatlar arasındaki risk ilişkisi önceden değerlendirilmiş miydi? Bakım öncesinde gaz akışı kesildi mi? Enerji izolasyonu, kilitleme ve etiketleme (LOTO) prosedürleri uygulandı mı? Riskli alan boşaltıldı mı?

Çalışma izni düzenlendi mi? Bunların her biri işçilerin yaşamıyla doğrudan ilgilidir. Eğer bu tedbirler alınmadıysa bunun hesabını kim verecek? İş güvenliği, kaza olduktan sonra rapor düzenlemek değil, kaza yaşanmadan önce insan hayatını korumaktır.” dedi.“HABAŞ'IN KENDİ RAPORU ALARM VERİYOR: İŞ KAZALARI ARTIYOR!”HABAŞ’ın kendi yayımladığı raporlarda çok sayıda iş kazasının raporlandığının altını çizen Bankoğlu, “HABAŞ'ın 2025 Sürdürülebilirlik Raporu'na yansıyan veriler son derece dikkat çekicidir.

Kayıp günlü iş kazaları şirket çalışanlarında 2024 yılında 109 iken 2025 yılında 146'ya yükselmiştir. Alt işveren çalışanlarında ise 38 olan sayı 83'e çıkmıştır. Yani şirket çalışanlarında yaklaşık yüzde 34, alt işveren çalışanlarında ise yüzde 118'lik bir artış söz konusudur.

Bu rakamlar ortadayken iş sağlığı ve güvenliği konusunda her şey yolundaymış gibi davranılamaz. Özellikle alt işveren çalışanlarındaki artış, taşeronlaşma ve çalışma koşullarının ayrıca sorgulanmasını gerektiriyor. Şirketin kendi raporundaki bu veriler, iş güvenliği performansının bağımsız ve kapsamlı biçimde incelenmesi gerektiğini gösteriyor.

Şimdi 18 işçimizin hayatını kaybettiği bu facianın ardından kimse bu rakamları görmezden gelemez.” ifadelerini kullandı.“BAKANLIK NEREDEYDİ? BEŞ YILDA KAÇ KEZ DENETİM YAPILDI?”Patlamanın gerçekleştiği tesisin denetimlerinin bakalık denetiminde olduğunu ve ihmallerin var olduğunu söyleyen CHP Bartın Milletvekili Aysu Bankoğlu, “Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na açıkça soruyoruz: HABAŞ Aliağa tesislerinde son beş yılda kaç iş sağlığı ve güvenliği denetimi gerçekleştirildi?

Hangi eksiklikler tespit edildi? Hangi idari yaptırımlar uygulandı? Tespit edilen eksikliklerin giderilip giderilmediği takip edildi mi? Bir tesisin güvenli olup olmadığını anlamak için 18 insanın hayatını kaybetmesini mi beklemek gerekiyor?

Bakanlığın görevi iş cinayetlerinden sonra müfettiş göndermek değil, iş cinayetlerini önlemektir. Denetim mekanizmalarının etkinliği, ancak işçilerin yaşam hakkını koruyabildiği ölçüde anlamlıdır.” dedi.“TAŞERONUN ARKASINA SAKLANARAK SORUMLULUKTAN KAÇILAMAZ.

BU FACİA BİR KAZA DOSYASI OLARAK KAPATILAMAZ!””Bankoğlu yaptığı açıklamada “Bakım çalışmasını hangi yüklenici veya alt işveren firma gerçekleştirdi? Çalışanların mesleki yeterlilikleri ve iş güvenliği eğitimleri kontrol edildi mi?

Sahada kaç iş güvenliği uzmanı, bakım sorumlusu ve yönetici görev yapıyordu? İşveren ile alt işveren arasındaki sorumluluklar nasıl düzenlenmişti? İşçi hangi şirketin bordrosunda olursa olsun, çalıştığı tesisin güvenliğinden sorumlu olanların yükümlülüğü ortadan kalkmaz.

Taşeronlaşma, işverenin sorumluluğunu devredebileceği bir kaçış kapısı değildir. İşçilerimizin hayatı söz konusu olduğunda hiçbir şirket, hiçbir yüklenici ve hiçbir kamu kurumu sorumluluğu birbirinin üzerine atamaz. Bu olay yalnızca çöken bir vincin veya zarar gören boru hattının teknik incelemesinden ibaret değildir.

Tesisin ilk kurulumundan itibaren yapılan yapısal değişiklikler, kapasite artırımları, bakım ve onarım kayıtları, geçmiş iş kazaları, acil müdahale sistemleri ve denetim raporları bir bütün olarak incelenmelidir. Üretim alanındaki diğer vinçlerin, doğal gaz ve oksijen hatlarının da benzer riskler taşıyıp taşımadığı araştırılmalıdır.

İşverenin, alt işverenin, bakım yüklenicisinin, teknik kontrol kuruluşlarının ve kamu denetim mekanizmalarının sorumlulukları tek tek ortaya çıkarılmalıdır. 18 işçinin yaşamını yitirdiği bir ülkede, iş güvenliği kâğıt üzerinde kalan bir mevzuat başlığı olamaz.

İşçilerin yaşam hakkı şirketlerin insafına, denetimlerin kâğıt üzerindeki varlığına bırakılamaz. Bu olayın tüm sorumluları ortaya çıkarılana kadar konunun takipçisi olacağız. Hayatını kaybeden işçilerimizin aileleri gerçeği öğrenmek, yaralanan işçilerimiz ise güvenli çalışma koşullarında yaşamak zorundadır.

Bu facianın münferit bir teknik arıza olarak değerlendirilmesine ve sorumluların görünmez kılınmasına izin vermeyeceğiz.” ifadelerini kullandı. CHP Bartın Milletvekili Aysu Bankoğlu, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan'a yönelttiği 16 soruyla; vincin periyodik kontrollerinden bakım ve arıza kayıtlarına, doğal gaz ve oksijen hatlarının güvenliğinden alt işveren ilişkilerine, Bakanlığın geçmiş denetimlerinden idari ve cezai sorumluluklara kadar olayın tüm boyutlarının açıklığa kavuşturulmasını istedi.

Bankoğlu’nun, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanının cevaplamasını istediği sorular ise şöyle; HABAŞ Aliağa Demir-Çelik Fabrikası'nda 9 Kasım 2026 tarihinde meydana gelen patlamaya ilişkin Bakanlığınız tarafından kaç iş müfettişi görevlendirilmiştir? İnceleme hangi aşamadadır?

Hazırlanan ön inceleme veya müfettiş raporu bulunmakta mıdır? Bulunmakta ise ayrıntıları nelerdir? Patlamaya neden olduğu açıklanan tavan vincinin son periyodik kontrolü hangi tarihte, hangi yetkili kişi veya kuruluş tarafından gerçekleştirilmiştir?

Kontrol raporlarında tespit edilen eksiklikler nelerdir? Bu eksiklikler giderilmiş midir? Vincin bakım, onarım ve arıza kayıtları incelenmiş midir? Son beş yılda aynı vinçte meydana gelen arıza, deformasyon, parça değişimi ve bakım işlemlerinin sayısı nedir?

Vincin taşıyıcı köprüsü, kirişleri, bağlantı noktaları ve ray sistemlerinin statik hesapları ile uygulama projeleri Bakanlığınız müfettişlerince incelenmiş midir? Çökme olayının teknik nedeni belirlenmiş midir? Patlamaya neden olan doğal gaz ve oksijen hatlarının güzergâhı hangi onaylı projeye göre belirlenmiştir?

Bu hatların mekanik darbe, düşme ve çarpma risklerine karşı korunması için hangi tedbirler alınmıştır? Alınmamışsa sorumluları kimlerdir? Bakım çalışması öncesinde doğal gaz ve oksijen hatlarının akışı kesilmiş midir? Kilitleme ve etiketleme (LOTO), enerji izolasyonu ve çalışma izni prosedürleri uygulanmış mıdır?

Uygulanmamışsa sorumluları kimlerdir? Tavan vinci ile doğal gaz ve oksijen hatlarının konumlandırılmasına ilişkin risk değerlendirmesi yapılmış mıdır? Yapılmışsa vinç çökmesi ve boru hatlarının zarar görmesi senaryoları bu değerlendirmede yer almakta mıdır?

Bakım çalışmasını gerçekleştiren yüklenici veya alt işveren firma hangisidir? Bu firmanın çalışanlarının mesleki yeterlilikleri, iş güvenliği eğitimleri ve çalışma izinleri kontrol edilmiş midir? İşveren ile alt işveren arasındaki iş sağlığı ve güvenliği sorumlulukları nasıl düzenlenmiştir?

Bakım çalışması sırasında görevli iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, bakım sorumlusu ve saha yöneticilerinin sayısı ve görev dağılımı nedir? Çalışmanın yapıldığı bölümde kaç işçi bulunmaktaydı? HABAŞ tesislerinde 2024 ve 2025 yıllarında kayıp günlü iş kazalarının artışına ilişkin Bakanlığınızın bilgisi bulunmakta mıdır?

Bu artışın nedenleri araştırılmış mıdır? Şirketin ve alt işverenlerinin iş sağlığı ve güvenliği performansı hakkında hangi değerlendirmeler yapılmıştır? HABAŞ Aliağa tesislerinde son beş yılda Bakanlığınız tarafından kaç iş sağlığı ve güvenliği denetimi gerçekleştirilmiştir?

Bu denetimlerde hangi eksiklikler tespit edilmiş, hangi idari yaptırımlar uygulanmış ve eksikliklerin giderilmesi için hangi işlemler yapılmıştır? Tesisin doğal gaz ve oksijen hatlarına ilişkin acil kesme sistemleri, gaz algılama ve alarm donanımları, yangın söndürme sistemleri ve acil tahliye prosedürleri son olarak ne zaman denetlenmiştir?

Bu sistemlerin olay sırasında çalışıp çalışmadığı belirlenmiş midir? Tesisin ilk kurulumundan itibaren tavan vinci ve taşıyıcı sistemlerinde gerçekleştirilen yapısal değişiklikler, tadilatlar ve kapasite artırımları Bakanlığınızın incelemesine konu edilmiş midir?

Bu değişikliklerin onaylı projelere ve iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına uygunluğu araştırılmış mıdır? HABAŞ'ın ve alt işverenlerinin iş sağlığı ve güvenliği kayıtlarında geçmiş yıllarda meydana gelen ölümlü ve yaralanmalı kazalar nelerdir?

Bu kazaların tekrarını önlemek amacıyla hangi tedbirler alınmıştır? Söz konusu facianın ardından HABAŞ'ın Aliağa'daki diğer üretim ve bakım bölümlerinde benzer risklerin bulunup bulunmadığına yönelik kapsamlı bir denetim yapılacak mıdır?

Özellikle vinç sistemleri ile doğal gaz, oksijen ve diğer yanıcı veya tehlikeli gaz hatlarının birbirleriyle etkileşiminden kaynaklanan riskler tüm tesis genelinde incelenecek midir? İnceleme ve soruşturma sonucunda işveren, alt işveren, bakım yüklenicisi, teknik kontrol kuruluşları veya ilgili sorumlular bakımından tespit edilen idari, hukuki ve cezai sorumluluklar kamuoyuyla paylaşılacak mıdır?