Türkiye Ekonomisinde Zayıf Toparlanma: Üretim ve Tüketimde Son Durum

Türkiye ekonomisi, üretim ve tüketim cephesindeki verilerle karmaşık bir tablo sergiliyor. Sanayi üretimi temmuz ayında yıllık bazda yüzde 0,3 oranında daralırken, haziran ayındaki yüzde 1,3'lük düşüşün hız kesmesi negatif seyrin devam ettiğini ancak derinleşmediğini gösteriyor.

Üretimdeki bu temkinli duruşta, yüksek faiz oranlarının yarattığı finansman maliyetleri ve işletmelerin yatırım kararlarındaki ihtiyatlı tutumu belirleyici oluyor. Üretim tarafındaki dalgalı seyir, son bir yıllık verilerde net bir şekilde gözlemleniyor.

Geçtiğimiz yılın son aylarından itibaren negatif bölgeye inen yıllık değişim, nisan ayında yüzde 6'nın üzerine çıksa da mayıs ve haziran aylarında tekrar daralma eğilimine girdi. Temmuz verisi, üretimde henüz istikrarlı bir yükseliş trendinin yakalanamadığını ve ekonomik aktiviteye güçlü bir katkı sağlanamadığını kanıtlıyor.

Tüketim tarafında ise perakende satış hacmi temmuz ayında aylık bazda yüzde 0,2 artışla son bir yılın en düşük seviyesine geriledi. Yıllık bazda yüzde 10,4'lük artış iç talebin tamamen sönmediğini gösterse de, aylık verideki sınırlı hareket tüketim ivmesinin zayıfladığını işaret ediyor.

Hanehalkının geleceğe yönelik belirsizlikleri ve gelir-harcama kararlarındaki temkinli yaklaşımı, özellikle ertelenebilir harcamaların yavaşlamasına neden oluyor. Dış ticaret dengesinde ise temmuz ayında 7,3 milyar dolarlık bir açık kaydedildi.

Haziran ayında 10,4 milyar dolar olan açık, ihracatın 25,6 milyar dolara çıkması ve ithalatın 33 milyar dolara gerilemesiyle daraldı. Ancak bu iyileşme, ihracattaki büyük bir sıçramadan ziyade ithalat kalemindeki 2,3 milyar dolarlık düşüşten kaynaklanıyor.

İhracatın geleceği, küresel talep koşulları ve jeopolitik belirsizliklerin etkisiyle şekillenmeye devam edecek. Eylül ayı itibarıyla tüketici güven endeksi 91,9 seviyesine ulaşarak son iki yılın zirvesine yerleşti. Eylül 2024'te 78,2 olan endeksin 2026 Eylül'ünde 91,9'a yükselmesi, beklentilerde iyileşme olduğunu gösterse de bu durum henüz reel üretim cephesine aynı ölçüde yansımadı.

Ekonomideki bu zayıf ve dalgalı toparlanma arayışı, önümüzdeki dönemde iç talebin sürdürülebilirliği ve üretim kapasitesinin artışına bağlı kalmayı sürdürüyor.