Ağrı Dağı'nda Buzul Afeti Tarihi Yeniden Gözden Geçiriliyor

Nepal ile Tibet arasındaki sınır hattında, 26 Ağustos'ta Langtang Lirung Zirvesi'nin kuzey yüzünden kopan kaya-buz kütlesi sel felaketine yol açtı. Can kaybı binin üzerine çıktı; kayıp 5 bine yakın kişi için arama sürdürülüyor. DHA'nın aktardığına göre Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Faruk Kaya, Ağrı Dağı'nda da 1840'ta benzer bir olay yaşandığını bildirdi. Türkiye'nin buzul kaynaklı afetler arasındaki en bilinen örneklerinden biri, Ağrı Dağı'nın kuzeydoğu eteklerindeki Ahura Vadisi olarak bilinen Cehennem Deresi vadisinde meydana geldi. Kaya, olayın nasıl oluştuğuna ilişkin bilim insanları arasında görüş ayrılığı bulunduğunu söyledi. 2019'da Geomorphology dergisinde yayımlanan araştırma, deprem ile olası volkanik hareketliliğin hızlı kar-buz erimesine yol açıp büyük bir volkanik çamur akıntısı oluşturduğunu öne sürerken, bazı uzmanlar devasa bir kaya-buz kütlesinin vadi boyunca yaklaşık 21 kilometre ilerlediğini belirtiyor. Kaynaklarda can kaybının bin 300 ile bin 700 arasında olduğu belirtiliyor; kesin bir sayıya ilişkin mutabakat bulunmuyor. Felaketin ardından yerle bir edilen Ahura köyü, 8. yüzyıla kadar uzanan geçmişine rağmen kısa sürede yeniden kuruldu ve günümüzde Yenidoğan köyü adıyla varlığını sürdürüyor. Geçtiğimiz aylarda yayımlanan etnografik araştırma, Nuh peygamber ve çocuklarının buradan dünyaya yayıldığına inanılan köyün hikâyesinin jeolojik bir olayın ötesinde, bölge halkının afetle iç içe geçmiş kültürel hafızasının parçası olduğunu gösteriyor. Kaya, Ahura Vadisi'nin 1840'tan bu yana sessiz kalmadığını belirterek 2021 Haziran ayında aynı bölgede buzul kaynaklı bir çamur-heyelan akıntısı yaşandığını söyledi. Yaz aylarında bu vadi ile Ağrı Dağı çevresindeki diğer vadilerde ani buzul erimesine bağlı akıntılar tekrarlayan bir düzen oluşturmuş. 30 Temmuz 2026'da basına yansıdığı biçimiyle Ağrı Dağındaki buzul erimesi çamurlu sel ve taşkınlara yol açtı. Kaya, bu olayların 1840 felaketi ve Nepal'deki afet yanında küçük, yerel ölçekli olduğunu ancak tam da bu nedenle önem taşıdığını vurguladı.