İran ablukayı aşmak için gizli askerî tedarik ağını devreye soktu

İran, insansız hava aracı ve füze programları için gerekli bileşenleri, patlayıcıları ve ağır vasıtaları temin etmek amacıyla 5 bin kuruluştan oluşan askerî ve mali bir ağı devreye soktu. Sevkiyatların, savaş döneminde dahi ABD'nin deniz ablukasını aşarak İran'a kara, deniz ve hava yoluyla ulaştırıldığı belirtildi.

Şarku’l Avsat’ın Reuters'ten aktardığı araştırmaya göre İran, Ocak 2025'ten bu yana en az 2 milyar dolar değerinde ekipman, patlayıcı ve ağır vasıta ithal etmek için dünya geneline yayılan gizli askerî kuruluşlardan oluşan bir ağ kurdu. Bu ağın, ABD'nin deniz ablukasını ve Batı yaptırımlarını aşarak faaliyet gösterdiği kaydedildi.

Gizlice faaliyet yürüten kuruluşların adlarının, İran Savunma Bakanlığının kısaltması olan “VEDJA” harfleriyle başladığı belirtildi. 5 binden fazla kuruluştan meydana gelen bu yapı, geniş kapsamlı bir askerî ve mali sistem oluşturuyor.

Kuruluşların finansal işlemleri, 2016 yılına kadar uzanan konşimento belgeleri ve diğer ithalat kayıtları üzerinden takip edilebiliyor. Bu kuruluşların bazıları İran Devrim Muhafızları Ordusu (DMO) ve İran'ın seçkin kesimlerinin kontrolündeki “Bonyad” olarak bilinen ticari gruplarla bağlantılı.

Araştırmanın bulguları, savaşın en büyük sorularından birine de ışık tutuyor: Devrim Muhafızları, binlerce füze ve İHA fırlatmasına rağmen cephaneliğini nasıl güçlendirmeyi sürdürüyor? Ocak 2025 ile Haziran 2026 arasındaki 18 aylık dönemde, bu kuruluşlardan yalnızca biri olan “VEDJA 346428”, füze yakıtı, patlayıcılar, İHA ve füze üretiminde gerekli silah bileşenleri ile füze fırlatma platformu olarak kullanılabilecek ağır vasıtalardan büyük miktarlarda ithalat gerçekleştirdi.

Bu ekipmanların kara, deniz ve hava yoluyla İran'a ulaştırıldığı, sevkiyatların önemli bir bölümünün Çin, Rusya ve Almanya'dan geldiği kayıtlara yansıdı. Reuters'ın İran Savunma Bakanlığına bağlı bu ağı inceleyen araştırması, binlerce İran bankacılık ve devlet kaydının yanı sıra şirket tescil belgeleri ve ithalat verilerine dayanıyor.

Tahran sokaklarından birinde sergilenen İran füzeleri, Eylül 2026 / Fotoğraf: Reuters “Eminler” ve tek bir adres Gizli kuruluşların tamamı, Tahran'da İran Savunma ve Silahlı Kuvvetleri Destek Bakanlığının adresiyle aynı adresi kullanıyor. Bu kuruluşlar, kuruluş tarihlerini İran'da ilk dinî lider Humeyni'nin Şah rejiminin devrilmesinin ardından iktidara geldiği 11 Şubat 1979 olarak gösteriyor.

Ancak kayıtlar, kuruluşların büyük bölümünün gerçekte 2013 yılında kurulduğunu ortaya koyuyor. Bu dönem, İran'ın yaptırımlar nedeniyle ham petrol ihracatının gerilediği ve para biriminin değer kaybettiği yıllara denk geliyor.

Reuters'ın İsrail-ABD merkezli risk danışmanlığı şirketi 240 Analytics ile birlikte ilk kez tespit ettiği bu kuruluşlar, İran'ın askerî tedarik ve yaptırımları aşma sisteminin temelini oluşturuyor. Kuruluşlar, “eminler” olarak adlandırılan paravan kişiler ve yabancı ülkelerdeki paravan şirketlerden oluşan bir ağı yönetiyor.

Bu kişiler, yasa dışı petrol satışlarından elde edilen gelirleri İran adına mal satın almak için kullanıyor. Ağdan, İran'ın balistik füze ve İHA programlarında görev alan üst düzey askerî yetkililer yararlanıyor. Ayrıca 91 kuruluşa kayıtlı telefon numarasının, devlet bankası Bank Sepah'ın Devrim Muhafızları mensuplarına ait hesap kayıtlarında da yer aldığı görülüyor.

Bu kişiler arasında ABD'nin sivil göstericilere yönelik ihlallerle suçladığı en az iki komutan bulunuyor. İran ordusu onlarca yıldır çeşitli ABD yaptırımlarına tabi olmasına rağmen Reuters, belgelerde adı geçen kuruluşlardan herhangi birinin Batı'nın yaptırım listelerine alındığına ilişkin kanıt bulamadı.

ABD Hazine Bakanlığının İran'a yönelik yaptırım programının oluşturulmasına katkıda bulunan eski üst düzey yetkililerinden Miad Maleki, “Burada gördüğümüz yapı, bu çatışma sırasında ve ondan önceki uzun yıllar boyunca rejimin askerî can damarını oluşturuyor. Bu, İran ordusunun ticari faaliyetlerinin bütünleşik sistemidir” değerlendirmesinde bulundu.

İran yapımı Şahid insansız hava aracı / Fotoğraf: AP İran'ın hassas saldırıları Silah ithalat ağı, Tahran'ın füze ve İHA üretimi için ihtiyaç duyduğu ham maddelerin önemli bölümünü sağladı. Bu silahlar, İran'ın Körfez'deki enerji tesislerine yönelik devam eden hassas saldırılarında kullanılıyor.

Söz konusu saldırıların, İran'ın ABD askerî saldırısının etkisini sınırlamasına imkân sağladığı belirtiliyor. Reuters, bu yıl yayımladığı diğer araştırmalarda da İran'ın yasa dışı gelir elde etmek ve yaptırımları aşmak için kripto para platformlarından ve yasa dışı kumar ağlarından nasıl yararlandığını, Devrim Muhafızları'nın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü nasıl artırdığını ve savaşın İran'da yeni bir baskı dönemini nasıl başlattığını ortaya koymuştu.

Maleki, Reuters'ın araştırma bulgularını inceleyen İran yaptırımları ve silahları konusunda uzman dört kişiden biriydi. Uzmanlar, söz konusu malzemelerin önemli bir bölümünün İran'ın füze ve insansız hava aracı programlarında kullanılabileceğini doğruladı.

Reuters, ithalat hareketlerini takip etmek için yaklaşık 19 bin ithalat kaydının bir bölümünü konşimento belgeleri, sosyal medya videoları ve resmî medya haberleriyle karşılaştırdı. Veriler, İran'ın ithal ettiği malzemelerin neredeyse tamamının gümrük vergisinden muaf tutulduğunu ve özellikle askerî ekipman olarak sınıflandırıldığını gösterdi.

Uzmanlar ise patlayıcılar dâhil birçok ithal ürünün çift kullanımlı olabileceğini, dolayısıyla sivil amaçlarla da kullanılabileceğini belirtti. Wall Street Journal, 23 Eylül'de Çin'den gelen bazı sevkiyatlara ilişkin bir haber yayımlamıştı.

Geçen yıla kadar ABD Hazine Bakanlığı Yabancı Varlıkların Kontrolü Ofisi'nin (OFAC) müdür yardımcılığını yürüten Maleki, gizli askerî kuruluşların resmî küresel ekonominin yanında işleyen paralel bir dış ticaret sistemi oluşturduğunu söyledi. Bu sistem sayesinde İran, yasa dışı petrol satışlarından yurt dışında elde ettiği gelirleri askerî ekipman alımında kullanabiliyor.

Paranın sınır ötesine aktarılması, yaptırım ihlali alarmını tetikleyebileceği için finansal işlemler genellikle doğrudan gerçekleştirilmiyor. Şarku’l Avsat’ın Reuters'ten aktardığına göre incelenen sevkiyatların yüzde 97'sine ilişkin ödemelerin herhangi bir para transferi yapılmadan sonuçlandırıldığı ithalat kayıtlarından anlaşılıyor.

Bunun yerine, yurt dışında yaşayan güvenilir İranlı aracılar, yabancı bankalarda bulunan paraları kullanarak ürünleri satın alıyor ve İran'a gönderiyor. Balistik füze programları Bu ağ üzerinden ihtiyaçlarını karşılayan kuruluşlar arasında İran'ın balistik füze programlarını denetleyen askerî birim de bulunuyor.

Bunlar arasında, Ukrayna'da yıkıma yol açan İHA’larını Rusya'ya üretip tedarik ettiği gerekçesiyle Washington tarafından 2024 yılında yaptırım uygulanan Ra'd el-Sahra şirketi de yer alıyor. Reuters ve 240 Analytics, ithalat verilerini şirket kayıtları, e-postalar ve İran'dan sızdırılan belgeleri yayımlayan Wiki Iran internet sitesinin topladığı dokümanlarla karşılaştırarak İran'ın askerî birimlerini tespit etti.

Reuters, İran'dan sızdırılan belgeleri yayımlayan Wiki Iran sitesinin arkasındaki kişilerin kimliğini belirleyemedi. Site, hükümete muhalif oldukları için sürgünde yaşamak zorunda kalan İranlılar tarafından yönetildiğini belirtiyor.

Bu yılın ilk altı ayına ait ithalat kayıtlarına göre sevkiyatlar arasında 1,9 milyon dolar değerinde patlayıcı fünyeleri, tonlarca patlayıcı, uçak motoru parçaları, füze yakıtı bileşenleri ve ağır fırlatma araçları bulunuyor. Silah ve yaptırım uzmanları, söz konusu malzemelerin Şahid tipi İHA’lar da dâhil olmak üzere balistik füze ve İHA üretimi ile fırlatılmasında temel bileşenler olarak kullanılabileceğini belirtti.

İran'ın silah transferlerini ve tedarik zincirlerini son birkaç yıldır inceleyen Columbia Üniversitesi yarı zamanlı öğretim görevlisi Peter Salisbury, “Bu, İran'ın mevcut İHA ve füze cephaneliğini yeniden inşa etmek veya genişletmek için yürütülen kapsamlı bir çaba gibi görünüyor” dedi. Salisbury, “Bu veriler, İran sisteminin uyum sağlama ve yeni güzergâhlar bulma kapasitesini açıkça ortaya koyuyor” değerlendirmesinde bulundu.

Salisbury ve bir başka silah uzmanı, daha önce de Wiki Iran verilerini kullandıklarını ve bunları doğru bulduklarını ifade etti. Tahran'daki bir askerî sergide İran füzeleri, Mücteba Hamaney'in ve savaşta öldürülen askerî komutanların fotoğrafları, Eylül 2026 / Fotoğraf: AP Hazar Denizi üzerinden sevkiyat İthalat verileri ve Reuters'ın elde ettiği belgelere göre, İran'a yönelik sevkiyatlar Rusya'dan Hazar Denizi üzerinden kargo gemileriyle, Orta Asya'dan kamyonlarla ve Çin'den kargo uçaklarıyla gerçekleştirildi.

Reuters'ın ayrıntılı sorularına yazılı cevap veren Çin Dışişleri Bakanlığı, “Bölgedeki askerî çatışmalarla Çin arasında kötü niyetli bağlantılar kurulması veya Çin'in itibarının zedelenmesi girişimlerini şiddetle reddediyoruz” açıklamasında bulundu. İran, tek tek bileşenlerin yanı sıra kendi askerî ekipmanlarını üretebilmesini sağlayacak hassas makineler de satın alıyor.

Haziran ayına kadar uzanan ithalat verilerinde, bilgisayar kontrollü gelişmiş torna tezgâhları, elektron ışını fırınları ve parçacık hızlandırıcılar gibi ekipmanlar yer alıyor. Söz konusu makinelerin tamamı sanayide kullanılabildiği gibi İHA ve füze gövdeleri dâhil askerî ekipmanların üretiminde de kullanılabiliyor.

ABD Başkanı Donald Trump, 12 Ekim'de yaptığı açıklamada, Çin ve Rusya'nın Tahran'a destek verdiğini düşünmediğini söyledi. Sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, “Eğer böyle bir şey yapıyorlarsa, bu çok sınırlı düzeydedir.

Ancak bunu hiç yaptıklarını düşünmüyorum” ifadelerini kullandı. Trump ayrıca, “Kaybedecek çok şeyleri var. Bunu öğreneceğiz ve çok kısa sürede öğreneceğiz” dedi. Şarku’l Avsat’ın haberini okumk için tıklayın.