AB-Nijerya göç anlaşması: Geri gönderme karşılığında ne verilecek?

Avrupa Birliği'nin (AB) Nijerya ile imzaladığı ve "kilometre taşı" olarak nitelendirdiği göç mutabakatının ayrıntıları, imzalanmasının üzerinden iki gün geçmesine rağmen belirsizliğini koruyor. AB Komisyonu Üyesi Magnus Brunner ile Nijerya Dışişleri Bakanı Bianca Odumegwu-Ojukwu tarafından salı günü Abuja'da imzalanan anlaşma kapsamında Nijerya, Avrupa ülkelerinde yasa dışı olarak ikamet eden vatandaşlarını geri kabul etmeyi kabul etti.

Anlaşma, AB'nin düzensiz göçmenlerin ülkelerine geri gönderilmesi sürecini hızlandırma çabalarının bir parçası. Yaklaşık 10 yıllık müzakerelerin ardından imzalanan anlaşma, AB ülkelerinde kalma hakkı bulunmayan Nijerya vatandaşlarının geri gönderilmesi için "hızlı ve etkili prosedürler" oluşturulmasını öngörüyor.

Düzensiz göçmenlerin geri gönderilmesi, AB açısından öncelikli konular arasında yer alıyor. Birlikte, düzensiz göçmenlerin yalnızca üçte biri fiilen ülkelerine gönderilebiliyor. Anlaşma karşılığında Nijerya'nın ne elde ettiği konusunda ise farklı açıklamalar yapılıyor.

Yerel basına göre AB, göç yönetimi ve güvenlik alanındaki işbirliği için yaklaşık 100 milyon euro ek finansman taahhüt etti. Nijerya gazetesi The Sun'ın, AB'nin Abuja Delegasyonu tarafından X platformunda da paylaşılan haberinde, söz konusu finansman taahhüdü Avrupa Komisyonu'nun Göç ve İçişleri Genel Müdürlüğü Genel Müdür Yardımcısı Johannes Luchner'a atfedildi.

Haberlere göre kaynak, Nijeryalıların AB ülkelerine yasal yollardan göç edebilmesini sağlayacak programların yanı sıra insan kaçakçılığı ve uyuşturucuyla mücadele girişimlerini finanse etmek için kullanılacak. Avrupa Komisyonu ise anlaşmanın "tavizlerin karşılıklı olarak verildiği bir pazarlık" olmadığını savunuyor.

Komisyon sözcüsü, perşembe günü Euronews'in sorusu üzerine yaptığı açıklamada, anlaşmanın AB ile Nijerya arasındaki daha geniş kapsamlı ve karşılıklı fayda sağlamayı amaçlayan bir ortaklığın parçası olduğunu belirtti. Sözcü, "Bu, karşılıklı güven, ortak sorumluluklar, karşılıklılık ve ortak çıkarlara dayanan ortaklığımızı güçlendirme yolunda önemli bir adım," dedi.

Brunner da yaptığı açıklamada anlaşmanın ayrıntılarına ilişkin fazla bilgi vermedi. AB ile Nijerya'nın ortaklıklarının büyük potansiyelini karşılıklı faydaya dönüştürdüğünü söyledi. Nijerya Dışişleri Bakanı Bianca Odumegwu-Ojukwu ve AB'nin Nijerya Delegasyonu, Euronews'in görüş taleplerine henüz yanıt vermedi.

AB, 2021-2027 dönemi için Nijerya'ya şimdiden 731 milyon euro hibe desteği taahhüt etti. Çok sayıda Nijeryalı göçmen, tehlikeli Akdeniz rotasını kullanarak Avrupa'ya ulaşıyor. Nijeryalılar, 2017 ve 2018 yıllarında İtalya'ya düzensiz yollarla gelen göçmenler arasında en büyük ulusal grubu oluşturuyordu.

Ancak bu kişilerin sayısı o tarihten bu yana önemli ölçüde azaldı. Avrupa İstatistik Ofisi (Eurostat), şu anda AB ülkelerinde düzensiz olarak ikamet eden Nijeryalıların sayısına ilişkin veri yayımlamıyor. Anlaşma, ülkeden ayrılma kararı verilen göçmenlerin fiilen geri gönderilme oranını artırmaya yönelik daha geniş kapsamlı çabaların bir parçası.

Son aylarda hafif bir artış yaşanmasına rağmen bu oran yaklaşık yüzde 30 seviyesinde kalıyor. Uluslararası hukuka göre ülkeler, kendi vatandaşlarını geri kabul etmekle yükümlü. Ancak Afrika hükümetleri, bu tür geri dönüşlere çoğu zaman karşı çıkıyor veya süreci geciktiriyor.

AB, üçüncü ülkelerle iş birliğini artırmak amacıyla vize politikası, ticaret ve mali destek gibi farklı alanlarda teşvik ve baskı araçlarından yararlanıyor. Buna karşılık yabancı hükümetler, vize işlemlerinde önemli kolaylıklar veya yüksek tutarlı mali paketler talep ediyor.

AB'nin şu anda 18 geri kabul anlaşması bulunuyor. Bunların büyük bölümü Asya ülkeleri ve Batı Balkan ülkeleriyle imzalandı. Birliğin 2014 yılında Cabo Verde ile imzaladığı anlaşma, bir Afrika ülkesiyle yapılan ilk geri kabul anlaşması oldu.

Ancak Fas ve Tunus ile sonraki yıllarda yürütülen müzakereler sonuçsuz kaldı. Bazı AB üyesi ülkeler, kendi topraklarında yaşayan düzensiz göçmenlerin geri gönderilmesi için ikili anlaşmalar imzaladı. AB ise son yıllarda Afganistan, Bangladeş ve Etiyopya ile yapılanlar gibi bağlayıcı olmayan düzenlemelere veya Tunus ve Mısır ile imzalanan mutabakat zaptları gibi daha kapsamlı stratejik ortaklıklara yöneldi.

Anlaşma kapsamında, Nijerya'da yasal olarak kalma hakkı bulunmayan AB vatandaşları da ülkelerine geri gönderilebilecek. Anlaşmanın yürürlüğe girmesi için AB üyesi ülkelerin ve Avrupa Parlamentosu'nun onayı gerekiyor.