Şanlıurfa’nın Birecik ilçesi Memlûklerin kuzey kapısıydı! Moğolların hedefi oldu

Şanlıurfa’nın Birecik ilçesi, Orta Çağ’da Memlûk Devleti’nin kuzey kapısı olarak önemli bir askerî ve siyasi konuma sahipti. Fırat Nehri’nin doğu kıyısında bulunan kent, Memlûkler ile İlhanlılar arasındaki mücadele sırasında Moğolların hedefi oldu.

Kazım Paydaş ve Ömer Narin tarafından hazırlanan akademik araştırmada, Birecik’in bu dönemde sık sık baskıya uğradığı ve ağır tahribat yaşadığı anlatıldı.

Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi’nin 21 Aralık 2022 tarihli 56. sayısında yayımlanan araştırma, Birecik’in Orta Çağ boyunca farklı devletlerin hâkimiyetine girmesini ve bölgedeki stratejik önemini ele alıyor.

Birecik, Memlûk Devleti’nin kuzey kapısıydı

Fırat Nehri’nin doğu kıyısındaki konumu, Birecik’i tarih boyunca askerî ve siyasi mücadelelerin yaşandığı yerleşimlerden biri hâline getirdi. Akademik çalışmada kentin İlk Çağ’dan itibaren farklı devletlerin hâkimiyet mücadelelerinde önemli bir yere sahip olduğu belirtiliyor.

Birecik, Zengîler ve Eyyûbîlerin ardından Memlûk yönetimine girdi. Araştırmada kentin Memlûk Devleti açısından kuzey kapısı niteliği taşıdığı vurgulanıyor. Bu konum, Birecik’i Memlûkler ile İlhanlılar arasındaki mücadelelerin yaşandığı yerlerden biri yaptı.

Moğol saldırıları Birecik’te ağır tahribata yol açtı

Memlûkler ile İlhanlılar arasındaki mücadele sırasında Moğollar, Birecik üzerinde hâkimiyet kurmaya çalıştı. Araştırmaya göre kent, bu girişimler nedeniyle sık sık baskıya uğradı.

Moğol saldırıları sırasında Birecik’te ağır tahribat meydana geldi. Çalışmada kentin askerî ve siyasi geçmişi, bölgedeki devletler arasındaki mücadelelerle birlikte değerlendirildi.

Birecik’in yaşadığı bu süreç, Fırat kıyısındaki yerleşimin yalnızca bir kale şehri olmadığını, farklı siyasi güçlerin kontrol etmeye çalıştığı stratejik bir merkez niteliği taşıdığını ortaya koyuyor.

Birecik birçok devletin hâkimiyetine girdi

Akademik araştırmada Birecik’in Orta Çağ boyunca geçirdiği yönetim değişikliklerine de yer verildi. Kent, Büyük Selçuklu egemenliğinin ardından Urfa Haçlı Kontluğu’nun topraklarına katıldı.

Daha sonraki dönemlerde Mardin Artukluları, Zengîler ve Eyyûbîler Birecik üzerinde hâkimiyet kurdu. Artuklular döneminde kent, kale yönetimiyle idare edildi. Bu yönetimlerin ardından Birecik, Memlûk Devleti’nin kontrolüne geçti.

Farklı devletlerin egemenliğinde bulunması, kentin Orta Çağ’daki siyasi geçmişinin önemli başlıkları arasında yer aldı.

Kara Yusuf’un saldırısında pazar yerleri ateşe verildi

Kazım Paydaş ve Ömer Narin’in çalışmasında, Birecik’in daha sonraki dönemlerde yaşadığı saldırılara ilişkin bilgiler de bulunuyor. Araştırmada, Kara Yusuf’un Birecik’i yağmaladığı ve kentteki pazar yerlerini ateşe verdiği anlatılıyor.

Bu saldırı sırasında halkın kaleye sığındığı belirtiliyor. Kara Yusuf’un gerçekleştirdiği yağma, Memlûkler ile İlhanlılar arasındaki mücadeleden ayrı bir tarihî gelişme olarak ele alınıyor.

Araştırmada ayrıca Birecik’in 1466 yılında Dulkadiroğulları hâkimiyetine geçtiği bilgisine yer veriliyor. Kentin farklı yönetimler arasında el değiştirmesi, Orta Çağ boyunca süren siyasi mücadelelerin Birecik üzerindeki etkisini gösteriyor.