Şanlıurfa’daki Yalavuz Yerleşimi’nde kayalara oyulmuş odalar ve gizemli izler koruma altında

Şanlıurfa’nın Karaköprü ilçesinde bulunan Yalavuz Yerleşimi, arkeolojik kalıntıları nedeniyle I. Derece Arkeolojik Sit Alanı olarak koruma altına alındı. Külaflı Mahallesi’ndeki yerleşimde yapılan bilimsel incelemelerde kayalara oyulmuş odalar, su sarnıçları, taş kesim alanları ve farklı kaya izleri belgelendi.

Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı Şanlıurfa Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 27 Mart 2025 tarihli kararıyla tescil edilen alanda yeni yapılaşmaya izin verilmeyecek.

Yalavuz Yerleşimi’nde hangi arkeolojik kalıntılar bulundu?

Harran Üniversitesi Arkeoloji Bölümünden Araştırma Görevlisi Dr. Başaran Doğu Göktürk’ün 2025 yılında yayımlanan bilimsel çalışması, yerleşimin arkeolojik özelliklerine ilişkin önemli ayrıntılar içeriyor. Şanlıurfa Müzesi Müdürlüğünün denetiminde 8 Kasım 2024 tarihinde gerçekleştirilen saha incelemesinde kayaya oyulmuş odalar, sekiler, nişler, su sarnıçları ve yapı kalıntıları tespit edildi.

Araştırmada kaya yüzeyleri ile mekânların duvarlarında resimler, damgalar ve yazıtlar da belgelendi. Bazı kayaya oyulmuş bölümlerin kaya mezarı olabileceği değerlendirildi. Ancak bu mekânların tamamının mezar olduğu kesinleşmiş değil.

Taş ocakları ve üretim alanlarının izleri de tespit edildi

Yalavuz’daki araştırmada yalnızca barınma veya mezar amacıyla kullanılmış olabilecek mekânlar değil, üretim faaliyetlerine işaret eden izler de incelendi. Yerleşimde taş ocakları ve işlik olarak kullanılmış olabilecek alanlar belgelendi.

Bu bulgular, bölgenin geçmişte farklı faaliyetlere ev sahipliği yapmış olabileceğini gösteren arkeolojik veriler arasında yer aldı.

Bilimsel çalışmada incelenen arkeolojik sahanın yaklaşık 0,25 kilometrekarelik bir alana yayıldığı belirtildi. Bununla birlikte bu ölçüm, koruma kurulu tarafından tescil edilen parsel bölümünün yüzölçümüyle aynı değil.

26 bin 858 metrekarelik alan için yapılaşma yasağı

Şanlıurfa Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 27 Mart 2025 tarihli ve 9585 sayılı kararıyla Yalavuz Yerleşimi’nin 26 bin 858,75 metrekarelik bölümü I. Derece Arkeolojik Sit Alanı olarak tescil edildi. Koruma kararı, Külaflı Mahallesi’nde kamu orta malı niteliğindeki mera vasıflı 107 ada 4 numaralı parselin bir bölümünü kapsıyor.

Kararla birlikte ilgili taşınmazın tapu kaydına sit alanı şerhi konulması da kararlaştırıldı. Koruma koşullarına göre bölgede bilimsel çalışmalar dışında yapılaşma yapılamayacak. Zorunlu altyapı uygulamalarının ise müze müdürlüğünün ve varsa kazı başkanının görüşü alınarak değerlendirilmesi gerekiyor.

Tarım faaliyetleri için de sınırlamalar getirildi

Tescil kararı, alanın tarımsal kullanımına ilişkin koşulları da belirliyor. Sit sınırları içerisinde yeni tarımsal faaliyet alanları açılamayacak. Mevcut ağaçlardan ürün alınmasına ve sınırlı mevsimlik tarımsal faaliyetlerin sürdürülmesine ise izin veriliyor.

Yalavuz Yerleşimi’nin kesin kuruluş tarihi ve arkeolojik dönemleri, incelenen belgelerde netleştirilmiş değil. Koruma kararı alanın mevcut arkeolojik değerlerini güvence altına alırken bilimsel araştırmalarda belgelenen kaya resimleri, yazıtlar, sarnıçlar ve taş işleme izleri yerleşimin geçmişine ilişkin araştırmalar açısından önem taşıyor.