Türk Mitolojisinden Gençlere Örnek Kahramanlar: Basat
- Dünyada her milletin kendine özgü bir edebiyatı ve hayal dünyası vardır
- Bir milletin edebiyatı onun hayal dünyasının zenginliğini ortaya koyar
Dünyada her milletin kendine özgü bir edebiyatı ve hayal dünyası vardır. Bir milletin edebiyatı onun hayal dünyasının zenginliğini ortaya koyar. Sonraki nesiller bu hayal dünyasından yararlanır. Asıl önemli olan edebiyatın hayal dünyasının zenginliğinden ziyade bu çeşitliliğin yeterince işlenip tanıtılmasıdır.
Bütün dünya, kendi mitolojik kahramanlarını sinema ve dijital oyunlarla dünyaya tanıtmaktadır. Yunan mitolojisinden Herkül (Herakles), Aşil (Akhilleus), Perseus, Odysseus; İskandinav ve İngiliz mitolojisinden Thor, Loki, Beowulf gibi karakter defalarca sinemaya aktarılmıştır.
Türk mitolojisinde yer alan kahramanlar, bugünün gençlerine örnek teşkil edecek kahramanlardır. Türk gençliği, bu kahramanları tanıdıkça millî kimliği daha da sağlamlaşacaktır.
Dede Korkut Hikâyeleri, Türk edebiyatının bütün görkemini ifade eden çok önemli bir eserdir. Eserde on üç hikâye vardır. Bu hikâyelerden biri “Basat’ın Tepegöz’ü Öldürdüğü Destan” dır. Basat, göstermiş olduğu kahramanlıklar ve cesaret örneği ile Türk gençliğinin tanıması gereken bir karakterdir.
Basat: Aruz Koca’nın oğludur. Bir düşman saldırısında kaybolmuş onu bir aslan beslemiştir. “Meğer hanım bir gün Oğuz otururken üstüne düşman geldi. Gece içinde ürktü, göçtü. Kaçıp giderken Aruz Koca’nın oğlancığı düşmüş.
Bir aslan bulup götürmüş beslemiş.” (Ergin, 1998:159) Aslanla büyüyen çocuk çok güçlü oluyor. “Sazdan bir aslan çıkıyor, at vuruyor, sallana sallana yürüyüşü adam gibi ata basarak kan sömürüyor.” (Ergin, 1998:159) Aruz Koca çocuğu ne kadar getirdiyse çocuk durmuyor, aslan yatağına kaçıyor.
Bunun üzerine Dede Korkut gelip olayı çözüyor. “Dedem Korkut geldi der:’Oğlanım sen insansın hayvanla arkadaş olma, gel güzel ata bin, güzel yiğitlerle at sürat sür, at koştur.’ Dedi. Büyük kardeşinin adı Selçük’tür senin adın ‘Basat’ olsun adını ben verdim yaşını Allah versin, dedi.” (Ergin, 1998:159)
Oğuzların başına bela olan bir canavar vardır: Tepegöz. Basat’ın Tepegöz’ü Öldürdüğü Destan’da: Tepegöz; Aruz’un çobanı Sarı Çoban’la bir peri kızının ilişkisinden doğmuştur. “Aruz’un çobanı Koca Sarı Çoban ‘Uzun Pınar’ denmekle meşhur bir pınar vardı.
O pınara periler konmuştu. Bir gün periler pınarın başında kanat çırparken çoban keçesini üzerine attı ve birini yakaladı. Peri kızı ile temasta bulundu. Peri Kızı: “Çoban, yıl tamam olunca bende emanetin var, gel onu al.” dedi. Amma Oğuz’un başına felaket getirdin, dedi.” (Ergin, 1998:160)
Dede Korkut Hikâyeleri’ndeki Tepegöz insan yer. Tepegöz, birkaç adamı aynı anda yiyebiliyor. Tepegöz’le başa çıkamayan Oğuzlar onunla pazarlığa Dede Korkut’u gönderir. Zira başka çareleri kalmamıştır. “Dede Korkut: Oğul Tepegöz Oğuz elinde perişan oldu, bunaldı, ayağının toprağına beni attılar, sana haraç verelim, derler dedi.
Tepegöz der: ‘Günde altmış adam verin yemeğe dedi. Dede Korkut der: Bu şekilde sen adam bırakmaz tüketirsin dedi, amma günde iki adam ile beş yüz koyun verelim dedi. Dede Korkut böyle söyleyince Tepegöz der: Pekâlâ öyle olsun.” (Ergin, 1998:162)
Tepegöz’ün isteklerini yerine getiremeyen Oğuzların imdadına Basat yetişir ve onu öldürmeye karar verir. Tepegöz canavarını öldürmek o kadar kolay değildir, onun için Basat’ın işi zordur.
Basat’ın en önemli özelliği cesur olmasıdır. Dede Korkut Hikâyeleri’ndeki Tepegöz’le savaşmak, gücün yanında cesareti de gerektirmektedir. Basat bu güce ve cesarete sahiptir. Tek başına bu mücadeleye girişir. Kazan Bey’in ve babasının itirazına rağmen Tepegöz’le vuruşmaya gider.
“Basat der: Elbette varırım. Kazan Bey der: Sen bilirsin. Babası ağladı, der: Oğul ocağımı sahipsiz koyma, kerem eyle, varma dedi. Basat der: Yok ak sakallı baba varırım dedi, dinlemedi.” (Ergin, 1998:165)
Basat strateji geliştirir. Tepegöz denilen devasa yaratığı ortadan kaldırmak için onun gaflet(uyku) halinde olması gerekir. Ayrıca Tepegöz’ü en zayıf yeri olan gözünden vurmak gerekmektedir. Basat Tepegöz uyurken onun gözünü dağlamıştır.
“Basat Tepegöz’ün başucuna geldi. Göz kapaklarını kaldırdı baktı gördü ki gözü ettir. Der: Bre ihtiyarlar şişi ocağa koyun kızsın dedi. Şişi ocağa koydular kızdı. Basat eline aldı, adı güzel Muhammed’e salavat getirdi, şişi Tepegöz’ün gözüne öyle bir bastı ki Tepegöz’ün gözü helak oldu. Öyle nara attı ki haykırdı dağ ve taş yankılandı.” (Ergin, 1998:168)
Basat’ın tepegözle olan savaşında “zeka” önemli bir faktördür. Gözü kör olan Tepegöz, mağaranın kapısını kapatır. Basat koyun postuna bürünerek ondan kurtulur. Bu sefer de Tepegöz, büyülü kılıçla Basat’ı öldürmek ister ancak Basat aklını kullanarak bu tuzaktan kurtulmasını da bilir.
“Tepegöz der: şu mağarayı gördün mü? Basat der: Gördüm. Der: Orada iki kılıç var, biri kınlı biri kınsız, o kınsız keser benim başımı, var getir benim başımı kes dedi. Basat mağara kapısına vardı. Gördü bir kınsız kılıç durmaz iner çıkar.
Basat der: Ben buna hemen tedbirsizce yapışmayayım deyip kendi kılıcını çıkarıp tuttu, iki parçaya böldü. Vardı bir ağaç getirdi kılıca tuttu onu da iki parça eyledi. Sonra yayını eline aldı, ok ile o kılıcın asıldığı zinciri vurdu.
Kılıç yere düştü, gömüldü. Kendi kılıcını kınına soktu. Sapından o kılıcı sımsıkı tuttu. Geldi der: Bre Tepegöz nicesin dedi. Tepegöz der. Bre oğlan daha ölmedin mi? Basat der: Tanrım kurtardı. Tepegöz der: Sana ölüm yokmuş dedi. (Ergin, 1998:168) Basat, en nihayetinde kendi kılıcı ile Tepegöz canavarının başını keser, Oğuzları bu beladan kurtarır.
Basat; cesareti, kahramanlığı, zekâyı ve gücü birleştirerek Oğuz boyunu Tepegöz belasından kurtarmıştır. Basat, aynı zamanda bir serdengeçtidir. Basat, ülkesini yaşatmak için gerektiği zaman canını düşünmeden yola çıkan kahramanın adıdır.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.
Kategori: Kültür-Sanat · Bölge: Elazığ/Alacakaya
Yayın: 17 Kasım 2026 04:41 · Kaynak: elazigfirat.com