Okullarda artan şiddete karşı ortak bildiri: Çözüm adalet ve eşitlik!

Malatya'da Empati Düşünce Topluluğu Koordinasyon Kurulu tarafından, İnönü Üniversitesi Psikolojik Danışma ve Rehberlik Bölüm Başkanı Prof. Dr. Mehmet Üstüner'in moderatörlüğünde ve Prof. Dr. Hasan Demirtaş'ın sunumuyla bir toplantı düzenlendi.

Okullarda artan şiddet sorununun ele alındığı toplantının ardından, yaklaşık 60 topluluk üyesinin katılımıyla bir sonuç bildirgesi yayımlandı.

Okul Şiddetin Kaynağı ve Nedenleri Sonuç bildirgesinde, okul şiddeti, çok aktörlü ve çok nedenli bir sorun olduğu belirtilirken bu nedenlerin; Siyasal ve ideolojik nedenler, sosyal ve kültürel nedenler, ekonomik şartlar ve eğitim eşitsizliği, okul içi dinamikler, dijital şiddet ve siber zorbalık. eğitim politikalarının sık sık değişmesi, rehberlik faaliyetlerinin yetersizliği, olumsuz okul iklimi, ailevi sorunlar, kalabalık sınıflar, öğrencilerin psikolojik durumları, akran grupları, okul iklimi, medya etkisi ve sosyoekonomik eşitsizlikler olarak sıralandı.

Çözüm Önerileri Sınuç bildirgesinde, okul şiddetiyle mücadelede güvenlik kameraları, arama ve cezai yaptırımlar tek başına yeterli olmadığı vurgulanırken bazı öneriler sunuldu. Öneriler şu şekilde:

Somut Hedefler İçeren Bir Ulusal Strateji Oluşturulmalıdır MEB koordinasyonunda; ilgili diğer bakanlıklar, yerel yönetimler, üniversiteler, sendikalar ve çocuk hakları kuruluşlarıyla birlikte görevleri somut şekilde tanımlayan çok yıllı bir strateji belgesi hazırlanmalıdır. Bu strateji, şiddetin türlerini, müdahale basamaklarını, sorumlu kurumları, yerel eylem planlarını, öğrenci ve öğretmen katılımını, uygulama ve raporlama süreçlerini açık bir şekilde tanımlamalıdır.

Okullar Arasındaki Kaynak Eşitsizlikleri Azaltılmalıdır Eğitimde kaynak ve fırsat eşitliği sağlanmalıdır. Kalabalık sınıflar azaltılmalı, dezavantajlı okullar daha çok desteklenmeli ve sosyal etkinlik imknları artırılmalıdır.

Okullara kaynak tahsisinde eşit miktarda dağıtım yerine ihtiyaca göre destekleme yaklaşımı esas alınmalıdır. Psikolojik danışman ve destek personeli; güvenli, erişilebilir ve denetlenebilir okul meknları; spor, sanat, kültür ve öğrenci kulübü imknları; gereksinim duyan öğrenciler için beslenme ve ulaşım öncelikle desteklenmesi gereken alanlar olmalıdır.

Psikososyal Destek ve Kurumlar Arası Yönlendirme Güçlendirilmelidir Okullarda ki psikolojik danışman sayısı artırılmalı, erken uyarı, krize müdahale, akran zorbalığıyla mücadele ve aile desteği sistemli biçimde yürütülmelidir.

Öğretmen ve Yönetici Yetiştirme Sistemi Yeniden Düzenlenmeli Öğretmenlere sınıf yönetimi, çatışma çözümü, eleştirel medya okuryazarlığı, katılımcılık yöntemleri ve kapsayıcı pedagoji alanlarında daha çok eğitim ve destek sağlanmalıdır.

Müfredat, Katılım ve Demokratik Okul Kültürü Birlikte Ele Alınmalıdır Kalıcı çözüm için katılımcı okul kültürü geliştirilmelidir. Bu amaçla öğrenci meclisleri oluşturulmalı, sınıf ve okul kuralları birlikte belirlenmeli ve öğrenci katılımını güçlendiren karar mekanizmaları kurulmalıdır.

Aile- okul iş birliği güçlendirilmeli, aileler okul kararlarına katılmalı ve şiddetle mücadele stratejisinin ortak öznelerinden biri hline getirilmelidir.

Çocukların ve gençlerin şiddetle mücadele çalışmalarına etkin katılımı sağlanmalıdır. Bunun için; insan hakları, eşitlik, rıza, mahremiyet ve çatışma çözüm teknikleri yaşa uygun biçimde işlenmeli, öğrenci meclisleri okul kuralları ve güvenlik politikalarının belirlenmesinde söz sahibi olmalı, sınıf kuralları öğrencilerin katılımıyla belirlenmeli ve öğretmenin mesleki otoritesini koruyan, ancak aşağılamayı ve keyfî cezalandırmayı reddeden bir okul kültürü geliştirilmelidir.

Öğretmenin sorumluluğu artırılırken ona zaman, uzman desteği ve kurumsal güvence sağlanmalıdır.

Eğitim müfredatı, öğrencilerin güç ilişkilerini, nefret söylemini, mahremiyet sınırlarını, kişi dokunulmazlığını ve temel insan haklarını öğrenebilecekleri eleştirel vatandaşlık eğitimini içerir hale getirilmelidir.

Güvenli Başvuru ve Hesap Verebilirlik Mekanizmaları Oluşturulmalıdır Bu konuda ülke düzeyinde ortak asgari standartlar belirlenerek: öğrenci, öğretmen, veli ve diğer çalışanlar için anlaşılabilir başvuru yolları oluşturulmalıdır. Okulun itibarı, şiddetin gizlenmesiyle değil, olay karşısında koruyucu ve adil davranmasıyla korunmalıdır.

Başvuruların alınması, riskin değerlendirilmesi ve yanıt verilmesi için süreler tanımlanmalıdır. Misilleme, damgalanma ve ifşa riskine karşı güvenceler sağlanmalıdır. Okul yönetiminin taraf olduğu durumlarda okul dışına başvuru imknı bulunmalıdır. Başvuru sahibine süreç hakkında uygun ölçüde geri bildirim verilmelidir.

Disiplin Sistemi Koruma, Adil Süreç ve Onarımı Birlikte İçermelidir Şiddetle mücadelede onarıcı adalet yaklaşımı esas alınmalıdır. Disiplin, bir ceza yaklaşımı olarak değil, ilişki onarma pratiği olarak görülmeli ve zarar gören tarafın deneyimini görünür kılan, failin eylemin sonuçlarını anlamasını sağlayan ve okul topluluğunun ilişkileri yeniden kurmasına imkn veren onarıcı adalet yaklaşımının bir unsuru olarak ele alınmalıdır.

Kısacası asıl amaç sadece şiddeti bastırmak değil, şiddeti üreten ilişki biçimlerini dönüştürmek olmalıdır. Okullarda aşağılayıcı, cinsiyetçi, ırkçı ve ötekileştirici söylemlere ve şiddeti normalleştirmeye kalkışan dile karşı net bir tutum geliştirilmelidir.

Dijital Güvenlik ve Kamusal İletişim Politikaları Geliştirilmelidir Siber zorbalık, nefret söylemi ve dijital mahremiyet konuları müfredatta eleştirel yaklaşımla işlenmelidir. Bunun için yaşa uygun dijital vatandaşlık programları geliştirilmeli, izinsiz görüntü paylaşımı, çevrim içi tehdit ve ifşa için açık başvuru rehberleri oluşturulmalıdır.

Ailelere mahremiyet ve dijital iletişim konusunda destek verilmelidir. Çocukların kimliğini ve kişilik haklarını koruyan medya ilkelerinin güçlendirilmesi sağlanmalıdır. Şiddeti yücelten veya mağduru suçlayan kamusal söylem yerine hak temelli iletişim esas alınmalıdır.

Fiziksel Güvenlik Önlemleri Pedagojik Politikaya Eklemlenmeli Fiziksel güvenlik; güçlü okul yönetimi, açık davranış kuralları, güçlendirilmiş rehberlik ve destek hizmetleriyle birlikte ele alınmalıdır.

Fiziksel tedbirler, somut ihtiyaç ve risk değerlendirmesine dayanmalı, ölçülü olmalı, mahremiyeti ve eğitim hakkını gözetmeli, öğrencileri kategorik olarak şüpheli konumuna yerleştirmemeli, psikososyal ve pedagojik önlemlerin yerine geçmemelidir. Kısacası, güvenliği artıralım derken okul bir gözetim ve korku meknına dönüştürülmemelidir.

Bu konudaki temel yönelim,'her okula daha fazla kontrol' değil,'her okula ihtiyacı kadar destek, her bireye güvenilir koruma ve her kuruma hesap verebilir sorumluluk' olmalıdır. Yani güvenlik sosyal adalet ve demokratik eğitimle birlikte ele alınmalıdır.

Sonuç Türkiye'de okullarda yaşanan şiddet, bireysel sapma, ailevi yetersizlik ya da öğrenci başarısızlığına indirgenebilecek bir sorun değildir. Araştırmalar, şiddetin siyasal kutuplaşma, toplumsal şiddet kültürü, ekonomik eşitsizlik, dışlayıcı okul pratikleri, zayıf rehberlik hizmetleri ve otoriter disiplin anlayışının kesiştiği bir alanda üretildiğini göstermektedir Bu konudaki sağlıklı ve kalıcı çözüm; şiddetle mücadeleyi güvenliğin sağlanmasının ötesine taşıyarak okulu daha adaletli, katılımcı ve diyalog temelli bir toplumsal alana dönüştürmekten geçecektir.

Okul, öğrenciyi yalnızca denetlenen bir nesne olarak görmek yerine, kendi eğitim sürecinin öznesi olarak tanımalıdır. Sonuç olarak şiddeti kalıcı olarak azaltmanın yolu, daha fazla ceza değil; daha fazla adalet, daha fazla katılım, daha güçlü aidiyet, daha eşit fırsat ve şiddet üretmeyen daha barışçıl bir pedagojik ilişkiden geçmektedir.