İzmit’in unutulan 1766 felaketi: Deprem tersaneyi kullanılamaz hale getirdi

Kocaeli’nin deprem hafızasında 17 Ağustos 1999’un yeri tartışılmaz. Ancak İzmit, tarih boyunca çok sayıda yıkıcı deprem yaşadı. Bunların en önemlilerinden biri 22 Mayıs 1766’da meydana geldi. Kent büyük ölçüde yıkılırken Osmanlı donanması açısından büyük önem taşıyan İzmit Tersanesi de ağır hasar gördü.

İzmit’in deprem tarihi 1999’dan çok daha geriye uzanıyor. Kentin tarih kayıtlarında yer alan en ağır afetlerden biri bundan 260 yıl önce, 22 Mayıs 1766 tarihinde meydana geldi. Merkez üssü Marmara Denizi’nin doğusunda kabul edilen büyük deprem, İstanbul'dan İzmit'e ve Marmara çevresindeki çok geniş bir bölgeye zarar verdi. Tarihi kaynaklarda ana sarsıntının yaklaşık iki dakika sürdüğü aktarılıyor.

İZMİT BÜYÜK ÖLÇÜDE YIKILDI Kocaeli Büyükşehir Belediyesinin kent tarihine ilişkin kayıtlarında, 22 Mayıs 1766’da başlayan deprem sürecinde İzmit'in büyük ölçüde yıkıldığı belirtiliyor. Kocaeli Ansiklopedisi'ndeki kayıtlara göre Mehmet Bey Camii'nin kubbesi yıkılırken Çalık Ahmet Paşa Camii'nin duvarları da ağır zarar gördü. Karamürsel'in batısındaki Hersek'te bulunan Hersekoğlu Ahmet Paşa Camii de depremden etkilenen yapılardan biri oldu. Deprem yalnızca yapılara zarar vermedi. Kocaeli Ansiklopedisi'nde Marmara'daki sarsıntının ardından oluşan tsunami nedeniyle körfez çevresindeki tersanelerin de kullanılamaz hale geldiği aktarılıyor.

OSMANLI DONANMASI İÇİN ÖNEMLİYDİ İzmit Tersanesi'nin zarar görmesi sıradan bir yapı kaybı değildi. Tersane, Osmanlı denizcilik tarihinde önemli üretim merkezlerinden biriydi. 17. yüzyılda genişletilen tesiste Venedik donanmasına karşı kullanılan gemilerin bir bölümü inşa edildi. 1711 yılında Baltacı Mehmed Paşa'nın Rusya seferinden önce ihtiyaç duyulan 50 parçalık ince donanma için kayık üretimi de İzmit Tersanesi'nde gerçekleştirildi. 1766 depremi bu önemli merkezi ağır şekilde vurdu. Kocaeli Büyükşehir Belediyesinin yayımladığı kent tarihi çalışmasında tersanenin depremde büyük hasar gördüğü ve uzun süre terk edilmiş durumda kaldığı belirtiliyor.

ONARIM İÇİN MİMAR GÖNDERİLDİ Depremin ardından tersanenin yeniden ayağa kaldırılması için çalışma başlatıldığına dair arşiv kayıtları da bulunuyor. İzmit Tersanesi üzerine yapılan araştırmalarda, 1766 yılına ait bir arşiv belgesine göre Hassa mimar halifelerinden Yusuf'un tersanenin onarımı için İzmit'e gönderildiği belirtiliyor. Tersanenin daha kapsamlı biçimde yeniden düzenlenmesi ise sonraki yıllarda gerçekleşti. III. Selim dönemindeki donanma reformları sırasında İzmit Tersanesi de dönemin yeni teknik şartlarına uygun hale getirildi.

TEK DEPREMLE BİTMEDİ 22 Mayıs'taki büyük sarsıntının ardından bölgedeki hareketlilik sona ermedi. Kocaeli Ansiklopedisi, 3 Haziran 1766'da İzmit ve körfez çevresinde yeni bir depremin paniğe neden olduğunu, 5 Ağustos'ta Marmara'nın batısında meydana gelen diğer büyük depremin de bölge genelinde etkili olduğunu kaydediyor. Döneme ilişkin akademik çalışmalarda ise artçı sarsıntıların aylar boyunca sürdüğü belirtiliyor. Kocaeli’nin tarihindeki 1766 felaketi bugün geniş kitleler tarafından pek bilinmese de kent için çarpıcı bir gerçeği hatırlatıyor: İzmit'in depremle imtihanı 17 Ağustos 1999’dan çok daha önce başlamıştı.

Son bir ayda kocaeligazetesi.com.tr sitesinde 2.603.733 gerçekleşti.

Yorumunuz için teşekkürler, en kısa sürede gözden geçirilip yayınlanacaktır

Hızlıca eleman bulmak mı istiyorsunuz? Tam yerindesiniz. İlanınızın burada ve basılı gazetemizde çıkmasını ister misiniz? İlan metninizi ilanservis...