Toprağı Koruyan Kanunlar Ranta Kapı Açıyor

Toprak Korunurken Nasıl Ranta Açılıyor? Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, koruma kuralını koyarken istisnasını da aynı metinde veriyor. Kanuna göre mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ve sulu tarım arazileri tarım dışında kullanılamaz.

Ama iki istisna var. Bakanlığın kamu yararı kararı aldığı madencilik bu yasağa takılmıyor. Bakanlıkların kamu yararı kararı aldığı plan ve yatırımlar da yasağa takılmıyor.4 Nisan 2026'da Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılması Hakkında Yönetmelik çıktı.

Tarım arazisine izinsiz bir yapı yapılıyorsa ya da yapılmışsa valilik idari para cezası kesiyor. Ceza resmen bildirildikten sonra bir ay içinde başvuru yapılırsa, yapıyı tamamlamaya ya da kullanmaya izin veriliyor. Aynı yönetmelik, kanundaki iki istisnayı sekize çıkarıyor.

Eski ikisinin yanına savunmanın stratejik ihtiyaçları ekleniyor. Doğal afetten sonra gereken geçici yerleşim yerleri de listeye giriyor. Petrol ve doğal gaz arama, işletme faaliyetleri istisna sayılıyor. Kamu yararı gözetilen yol, altyapı ve üstyapı yatırımları da öyle.

Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (EPDK) talep ederse yenilenebilir enerji faaliyetleri de bu kapıdan geçiyor. Listenin sonunda jeotermal kaynaklı teknolojik seralar var. Bir ova büyük ova ilan edilince koruma altına giriyor.

Ama ilan anındaki dönüşüm bu korumanın dışında kalıyor. Aynı yönetmeliğe göre imar planı onaylanmış, yürürlükte olan alanlar büyük ova hükümlerine girmiyor. Köy sınırları içindeki alanlar da girmiyor. Ova ilanından önce izin almış talepler de öyle.

Köyde Yaşayan Yurttaş Toprağı Korumaya ÇalışıyorMera Kanunu valilere bir yetki veriyor. Vali, belirli istisnalarda bir meranın tahsis amacını değiştirebiliyor. Bu istisnalar onlarca yıl içinde sürekli artırıldı. Hâlâ da artırılıyor.

Az önce andığım yönetmeliğin bütün istisnaları Mera Kanunu’nda da var. Kanun bunlara turizm yatırımlarını, organize sanayi bölgesi yatırımlarını da ekliyor. Kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanları da bu listede. Meranın fiyatı, üstündeki otla ölçülüyor.

Otun yirmi yıllık geliri hesaplanıyor. Bu gelir, meranın bedeli sayılıyor. Bedel valiliğe ödenince mera, tapuda hazine adına tescil ediliyor.1 Mart 2022'de Maden Yönetmeliği çıktı. Yönetmelik, başka bir alan mümkün değilse zeytinliklerde madenciliğe izin veriyordu.

Danıştay bu hüküm için yürütmeyi durdurma kararı verdi. Sonra hükmü iptal etti. Danıştay’a göre bakanlık bu alanı yönetmelikle düzenleyemez. 24 Temmuz 2025'te Maden Kanunu çıktı. Kanuna bir geçici madde. Bu madde; Yatağan, Yeniköy ve Kemerköy termik santrallerinin kömür ihtiyacı için zeytinliklerde madenciliğe izin verdi.

Danıştay’ın yönetmelikte kapattığı kapı, bu üç santral için kanunla açıldı. AKP iktidarı, koruma ve geliştirme adı altında yeni kanunlar, yönetmelikler çıkarıyor. Bu metinlere geniş istisnalar koyuyor. İstisna yetkisini uygun gördüğü bürokratlara kaydırıyor. Sonra bu istisnalardan yararlanıp korunacak olanı ranta çeviriyor.