Türkiye’de Ar-Ge Harcamaları 980 Milyar TL’yi Aştı

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan 2025 yılı Araştırma-Geliştirme (Ar-Ge) Faaliyetleri Araştırması sonuçlarına göre, Türkiye’nin gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcaması bir önceki yıla kıyasla 328 milyar 607 milyon TL artarak 980 milyar 428 milyon TL’ye yükseldi. Ar-Ge harcamalarının gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki payı ise yüzde 1,55 olarak gerçekleşti.

2024 yılında yüzde 1,46 olan Ar-Ge harcamalarının GSYH içindeki payı, 2025 yılında 63 trilyon 240 milyar 523 milyon TL’lik GSYH içerisinde yüzde 1,55’e çıktı.

AR-GE HARCAMALARINDA ŞİRKETLER İLK SIRADA

Ar-Ge harcamalarının yüzde 65’i mali ve mali olmayan şirketler tarafından gerçekleştirildi. Yükseköğretimin payı yüzde 30,3, genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşların payı ise yüzde 4,7 oldu.

Ar-Ge harcamaları içerisinde en büyük kalemi yüzde 58,8 ile personel harcamaları oluşturdu.

Ar-Ge faaliyetlerinin finansmanında da şirketler ilk sırada yer aldı. Toplam harcamaların yüzde 52,5’i mali ve mali olmayan şirketler, yüzde 31,1’i genel devlet, yüzde 14,1’i yükseköğretim, yüzde 2,3’ü yurt dışı kaynaklar tarafından karşılandı. Diğer yurt içi kaynakların finansmandaki payı yaklaşık yüzde 0,01 oldu.

AR-GE PERSONELİ SAYISI 317 BİN 982’YE ULAŞTI

2025 yılında tam zaman eşdeğeri (TZE) cinsinden toplam 317 bin 982 kişi Ar-Ge personeli olarak çalıştı. Bu personelin yüzde 67,9’u mali ve mali olmayan şirketlerde, yüzde 29’u yükseköğretimde, yüzde 3’ü ise genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda görev yaptı.

Kadın Ar-Ge personelinin sayısı 108 bin 453’e ulaşırken toplam personel içerisindeki oranı yüzde 34,1 olarak kaydedildi. Kadın personel oranı yükseköğretimde yüzde 48,1, genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda yüzde 32,2, mali ve mali olmayan şirketlerde ise yüzde 28,2 oldu.

Ar-Ge personelinin eğitim durumuna bakıldığında yüzde 40,6’sının lisans, yüzde 31’inin doktora veya eşdeğeri, yüzde 19,4’ünün yüksek lisans, yüzde 4,9’unun meslek yüksekokulu, yüzde 4,1’inin ise lise ve altı eğitim düzeyine sahip olduğu görüldü.

İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (İBBS) 2. Düzeye göre Ar-Ge harcamalarının en yüksek olduğu bölge İstanbul oldu. Toplam harcamaların yüzde 31,8’i TR10 (İstanbul) bölgesinde gerçekleştirildi. İstanbul’u yüzde 30 ile TR51 (Ankara), yüzde 9,5 ile TR42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) bölgesi takip etti.

Ar-Ge personelinin bölgesel dağılımında da İstanbul ilk sırada yer aldı. Toplam personelin yüzde 32,2’si İstanbul’da, yüzde 19,8’i Ankara’da, yüzde 8,4’ü ise Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova’yı kapsayan bölgede istihdam edildi.

AR-GE HARCAMALARININ YÜZDE 47,7’Sİ YÜKSEK TEKNOLOJİDE

Mali ve mali olmayan şirketlerin 2025 yılında gerçekleştirdiği 637 milyar 252 milyon TL’lik Ar-Ge harcamasının yüzde 54,9’u Ar-Ge merkezlerinde yapıldı. Bu merkezlerde gerçekleştirilen harcamaların yüzde 89,5’i, 250 ve üzeri çalışanı bulunan girişimlere ait oldu.

İmalat sanayinde gerçekleştirilen 322 milyar 656 milyon TL’lik Ar-Ge harcamasının yüzde 47,7’si yüksek teknoloji faaliyetinde bulunan girişimler tarafından yapıldı. Orta yüksek teknoloji faaliyetindeki girişimlerin payı yüzde 40,7, orta düşük teknoloji faaliyetindekilerin payı yüzde 7,2, düşük teknoloji faaliyetindekilerin payı ise yüzde 4,4 olarak belirlendi.

İmalat sanayinde Ar-Ge faaliyeti yürüten girişimlerde en fazla araştırmacı, 32 bin 399 kişiyle orta yüksek teknoloji faaliyetlerinde yer aldı. Bu grubu 23 bin 298 araştırmacıyla yüksek teknoloji faaliyetindeki girişimler izledi.

Tam zaman eşdeğeri cinsinden araştırmacı sayısında da 29 bin 697 kişiyle orta yüksek teknoloji faaliyetindeki girişimler ilk sırada yer aldı.

DOLAYLI AR-GE TEŞVİKLERİNİN PAYI YÜZDE 26,5’E ÇIKTI

Dolaylı Ar-Ge teşviklerinin mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcamaları içerisindeki payı 2015 yılında yüzde 14,8 iken, 2025 yılında yüzde 26,5’e yükseldi.

Mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcamaları ise 2015 yılındaki 11,2 milyar TL seviyesinden 2025 yılında 637,3 milyar TL’ye ulaştı.